Voi chiến  ở Ấn Độ thời cổ đại

Thời cổ và trung đại (3.000 trước Công nguyên (TCN) đến 1.900 CN), voi chiến đã có một vai trò quan trọng trong nhiều trận đánh lớn trên thế giới, đặc biệt là ở Ấn Độ. Đây là OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao có nhiều loài voi bản địa mang tên “voi Ấn Độ”, từ đó nghề săn voi, thuần dưỡng voi xuất hiện rất sớm, khoảng 2000 TCN. Ấn Độ là nước đầu tiên trên thế giới dùng voi chiến từ thế kỷ 10 TCN.

  • Voi chiến - tượng binh thời Đông Sơn

Tục săn bắt và huấn luyện voi

Để tiết kiệm thời gian và công của, người Ấn không săn bắt, thuần dưỡng rồi huấn luyện voi nhà mà chú trọng đi bắt voi rừng đã trưởng thành (từ 20 tuổi trở lên), chủ yếu là voi đực có dáng cao, ngà lớn, tính hung hãn để huấn luyện ngay chúng thành voi chiến. Voi thiện chiến nhất là ở tuổi 40.

Người Ấn có nhiều cách săn bắt voi, trong đó một cách là dùng voi cái bẫy voi đực. Họ đào một cái rãnh hình tròn rộng khoảng 1m, sâu khoảng 0,7m quanh một khoảnh đất, bắc qua rãnh một cái cầu phủ đầy đất và lá cây đủ chắc chắn để voi đi qua. Giữa khoảnh đất đó để một hay vài con voi cái đã được huấn luyện bài bản và được uống một loại cây thuốc đặc biệt. Tiếng kêu và hương vị đặc biệt của voi cái sẽ thu hút voi đực tìm đến khi đêm xuống. Khi voi đực gặp voi cái, người ta dỡ cây cầu, voi đực bị giam và bỏ đói ở đó cho đến khi mệt lả. Cuối cùng, chiếc cầu đã được bắc lại, voi đực bị buộc dây vào cổ và theo voi cái đi về trại...

Voi chiến  ở Ấn Độ thời cổ đại -0
Voi chiến Ấn Độ trong một trận chiến.

Để duy trì số lượng voi chiến cần thiết, triều đình lập các đội quân bảo vệ các khu rừng có nhiều voi, ngăn chặn việc giết voi ăn thịt, lấy ngà của dân, đồng thời tạo điều kiện cho họ săn bắt voi cho triều đình.

Tại một số nơi, các khu rừng có voi thuộc về nhà vua. Việc săn bắt, huấn luyện voi chiến là độc quyền của hoàng gia. Điều khiển voi chiến là một trong những kỹ năng quan trọng nhất được dạy ở các trường quân sự. Vua và các hoàng tử cũng được huấn luyện bài bản kỹ năng đó.

Người huấn luyện voi trước hết phải làm cho voi quen dần với việc bị điều khiển bằng gậy tre, mũi tên, câu liêm. Những con bướng bỉnh bị trừng phạt bằng cách bị bỏ đói hay đánh đập, sau đó được dạy cách làm theo mệnh lệnh của chủ với sự giúp đỡ của các con voi chiến đã thành thục.

Mặt khác, phần quan trọng nhất của việc huấn luyện voi chiến là tạo ra mối quan hệ tin tưởng lẫn nhau giữa nài voi và voi. Nài voi là người có thể bảo ban được voi, và khi voi biết người điều khiển chúng bị giết, chúng có thể giận dữ phát điên. Voi cần cảm thấy phải nghe lời người và có tính đồng đội với các con voi khác. Cuối cùng, quản tượng chỉ dùng lời nói để ra lệnh cho voi.

Tiếp đó voi được huấn luyện cách di chuyển theo đội hình, cách tấn công quân địch bằng  dùng chân dẫm lên người địch, dùng ngà phanh thây địch, dùng vòi tóm người hay ngựa địch, thậm chí dùng vòi tung lao về phía địch.

Do tầm quan trọng  của voi chiến, những người huấn luyện và điều khiển voi giỏi có địa vị và uy tín cao trong Ok9 cab trò chơi casino phổ biến Ấn Độ.

Đội quân voi chiến

Ở Ấn Độ cổ đại, ban đầu một đội quân gồm 4 binh chủng: bộ binh, kỵ binh, tượng binh và xa binh, sau xa binh bị bãi bỏ, chỉ còn 3 binh chủng đầu, trong đó tượng binh có vị trí số 1. Tượng binh bao gồm cả voi dùng để tham chiến và voi dùng để vận tải quân lương, vũ khí. Ngoài tham chiến trực tiếp, voi chiến còn được dùng trong việc mở đường hành quân, che chắn đội hình, phá tan thành lũy quân địch.

Các vị vua Ấn xưa rất coi trọng voi chiến, có vị còn nói một đội quân không voi chiến chẳng khác gì một khu rừng không có voi, một OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao không vua, một đội quân dũng cảm không có vũ khí.

Một vị vua đặt tên cho con voi chiến yêu thích của mình là “Chúa tể của loài voi”, coi nó là trái tim bên ngoài của mình, là tinh lực thoát ra từ cơ thể mình, là chiến hữu của mình và là con vật kiếp sau của mình. Một học giả coi voi chiến là một pháo đài di động, so sánh màu da đen và sức mạnh của voi với một thành lũy thép.

Thực tế, từ thế kỷ 6 TCN, tất cả các vị vua Ấn đều có một đội voi chiến để thực hiện các chiến dịch quân sự của họ. Số lượng voi chiến của một vị vua làm tăng uy tín của ông ta và khiến các kẻ thù kinh sợ và thần phục.

Tương truyền, vua Chandragupta Maurya (321-297 TCN) người sáng lập đế quốc Maurya lớn nhất ở Nam Á thời cổ đại, vào lúc cường thịnh nhất có trong tay một đội quân gồm 600.000 bộ binh, 30.000 kỵ binh, 8.000 xa binh và 9.000 tượng binh. Đế quốc này đạt tới thời hoàng kim dưới thời vua Ashoka, người luôn dùng voi trong các cuộc chinh chiến. Đội quân của đế quốc Pala (750 - 1161) nổi tiếng vì có nhiều đoàn voi chiến, nhiều nhất tới 50.000 con.  Một vị vua thế kỷ 12 cho rằng, các tướng lĩnh phải giỏi cả cưỡi ngựa lẫn cưỡi voi.

Trên chiến trường, voi chiến được bố trí thành một hàng hay một khối cùng đội hình chung do tướng chỉ huy quyết định. Các tướng lĩnh thường cưỡi voi để có tầm nhìn bao quát chiến trường.

Vai trò chính của voi chiến

Vai trò chính của voi chiến là xông thẳng vào và phá vỡ đội hình địch, dẫm đạp quân địch, xua đuổi ngựa địch, dẫm nát xe địch, tạo ra sự rối loạn, kinh hãi cho địch. Voi chiến có sức công phá lớn khi chúng xuất hiện bất ngờ hoặc trước các đội quân không có voi chiến.

Khi ra trận, voi chiến được trang bị áo giáp, vải choàng, chuông. Trên lưng voi có thể có từ 3-7 chiến binh đứng. Nếu có 3 thì cả 3 đều mang cung tên, 2 người bắn phía trước và 1 người bắn từ phía sau; nếu có  7 thì 2  mang câu liêm, 2 mang cung tên, 2 mang kiếm và 1 mang lao và cờ hiệu. Các chiến binh đứng trong một chiếc thùng gỗ lớn trên lưng voi.

Thực tế, voi không phải là một sát thủ bẩm sinh. Vì thế voi chiến cần được kích thích bằng cách uống rượu gạo hòa với hạt tiêu và ma túy. Vòi của chúng còn được quết màu đỏ từ nước ép quả dâu chín để chúng tưởng là máu khiến chúng trở nên hiếu chiến hơn. Đôi khi, cổ chúng được đeo một cái chuông lớn để tiếng chuông vang lên kích động chúng khi chạy.

Triều Chalukya (thế kỷ 6-12) nổi tiếng với việc dùng voi chiến say rượu do các chiến binh cũng say rượu điều khiển nhằm tận dụng bản năng hung dữ của voi trong việc tấn công ồ ạt gây hoảng loạn và tàn sát bộ binh đối phương.

Voi chiến cũng được coi là một dạng chiến lợi phẩm quí giá. Một số nước còn dùng voi chiến làm quà tặng hay vật bồi thường để cầu hòa hay chấm dứt chiến tranh.

Nhược điểm của voi chiến

Dù đã được huấn luyện, voi chiến vẫn không thể kiểm soát được khi chúng bị thương nặng hay bị chọc tức. Khi đó, chúng gây hại hơn là làm lợi. Chúng có thể quay sang dẫm đạp quân mình, chạy lung tung, thậm chí đưa tướng chỉ huy ra khỏi chiến trường khiến quân sĩ tưởng tướng bỏ chạy liền tháo chạy theo.

Một ví dụ điển hình là trong trận chiến Hydaspes năm 326 TCN giữa quân Ấn do vua Piros chỉ huy với quân Macedoan do Alexander Đại Đế chỉ huy, vua Piros đã điều 200 voi chiến lên tuyến đầu phía trước để che chắn cho quân bộ. Nhà vua ngồi trên con voi to lớn nhất để chỉ huy. Nhưng Alexander Đại Đế lại tập trung quân đánh mạnh vào các binh chủng hai mạn sườn. Khi bộ binh, kỵ binh, xa binh dần tan tác, các con voi chiến bị thương nổi cơn dẫm đạp bất cứ người nào chúng thấy, phần lớn lại là quân Ấn. Cuối cùng, vua Piros cũng bị thương và bị bắt cùng con voi của mình.

Một khi voi quay sang tàn sát quân mình, quản tượng phải dùng dùi hay kiếm chặt đứt tủy sống trên đầu voi để voi chết nhanh nhất.

Thực tế, khi ngồi cao trên lưng voi, vua hay tướng chỉ huy cũng dễ bị quân địch nhắm tới. Việc họ bị giết hay bị rơi khỏi mình voi sẽ tạo ra sự hoảng loạn trong quân và làm thế trận đảo ngược.

Tại Ấn Độ, trong suốt thời cổ đại cho đến thời trung đại, việc quá chú trọng voi chiến đã dẫn đến tình trạng phụ thuộc nặng nề vào loài vật 4 chân khổng lồ này. Đến thế kỷ 17-18, voi chiến Ấn đã trở nên bất lực trước bộ binh và pháo binh châu Âu. Vai trò của voi chiến dần giảm sút khi vai trò của quân cưỡi ngựa bắn cung, bắn súng, pháo binh tăng lên. Từ năm 1800, người Ấn không dùng voi chiến nữa.

  • Đế chế Khmer với nền văn minh đá và nước Đế chế Khmer với nền văn minh đá và nước
  • Ngày mặt trời khuất bóng trên đế chế Anh Ngày mặt trời khuất bóng trên đế chế Anh
Tạ Đức

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.