Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.

  • Hàng Buồm lộng gió cửa sông

Đền Bạch Mã có từ khi nào?

Về vấn đề này, ngọc phả đền Bạch Mã ở thôn Đặng Xá, xã Văn Xá, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam cũ, do học giả Nguyễn Bính thời Lê soạn, đưa ra một câu trả lời, đại ý: 

Khi quan nhà Đường là Cao Biền cho xây thành Đại La, thấy trong mây ngũ sắc hiện ra một dị nhân cưỡi rồng đỏ, lượn lờ một hồi lâu. Biền kinh sợ muốn trấn yểm. Đêm đến, Biền mơ thấy một vị thần tướng cưỡi ngựa trắng từ trên trời tới nói rằng: “Ta là thần Long Đỗ, nghe tin ông xây thành nên đến gặp, cớ sao phải trấn yểm”. Tỉnh dậy, Biền vẫn lấy đồng làm bùa trấn yểm. Đêm đó mưa to sấm chớp đùng đùng, hôm sau bùa đồng bị phá nát. Biền thấy lạ, bèn cho dựng đền ở cửa Đông thành để thờ vị thần tướng đó, sắc phong cho Ngài làm Linh Lang Bạch Mã Tôn Thần…

image001.jpg -0
Tượng Bạch Mã trong đền Bạch Mã, Hà Nội

Khi khởi nghiệp, Đinh Bộ Lĩnh đã đến vùng Kim Bảng quê vợ để lập đồn trại, chiêu mộ binh mã và tích trữ lương thảo. Khi đưa quân đi dẹp loạn 12 sứ quân (năm 966), Ngài đã đến miếu Linh Lang Bạch Mã ở thành Đại La làm lễ cầu xin âm phù…

Sau khi lên ngôi hoàng đế, vua lại mơ thấy thần… Thấy linh ứng, vua phong cho thần danh hiệu Hộ Quốc Bảo Cảnh - Linh Thông Tế Thế, Đô Đại Thành Hoàng - Linh Lang Bạch Mã Đại Vương - Thượng Đẳng Phúc Thần.

Vua cũng sai người mang sắc phong về Đặng Xá - quê của Hoàng hậu Dương Thị Nguyệt, truyền cho dân xây riêng một đền để thờ Thần Linh Lang Bạch Mã ở đây.

Khi Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Đại La (năm 1010), vua đổi tên thành là Thăng Long và cho mở rộng thành. Tuy nhiên, nhiều đoạn thành cứ đắp lên lại đổ. Vua cho người cầu khấn thần Long Đỗ bảo hộ thành. Đêm đó, vua nằm mộng thấy thần đến dặn vua cứ theo dấu vó ngựa trắng mà đắp. Sau đó, một con ngựa trắng xuất hiện từ đền đi ra theo hướng Tây rồi vòng về hướng Đông, trở về điểm xuất phát rồi biến vào đền. Nhà vua làm theo lời thần, quả nhiên, thành đắp đến đâu, được đến đấy. Lý Thái Tổ sai tạc một con ngựa trắng để thờ và ban sắc phong cho thần tiếp tục làm Thành hoàng thành Thăng Long…

Như vậy, theo thuyết trên, vào thế kỷ 9, Cao Biền đã dựng lên đền thờ thần Long Đỗ vốn là thần đất Đại La. Do vị thần đó hiển linh cưỡi ngựa trắng nên được phong danh hiệu Linh Lang Bạch Mã. Sau này, thần đã âm phù giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và Lý Công Uẩn xây thành Thăng Long, trở thành Thành hoàng thành Thăng Long… 

Tuy nhiên, trong “Việt Điện U linh” và “Lĩnh Nam chích quái” soạn thời Lý - Trần, hai truyền thuyết về thần Tô Lịch và thần Long Đỗ không nói gì đến mối liên hệ  giữa Cao Biền với thần Bạch Mã và cũng không có truyền thuyết nào nói về Đinh Bộ Lĩnh.

Trong khi đó, việc giải mã tên gọi Linh Lang Bạch Mã cho thấy có mối liên hệ rõ ràng hơn giữa ngôi đền thờ vị thần này với Đinh Bộ Lĩnh.

Linh Lang - biểu tượng cho vật tổ nhà Đinh

Các tư liệu liên ngành cho thấy Đinh Bộ Lĩnh có gốc từ một nhóm dân vùng biển chuyên đánh cá, mò ngọc trai và có tục thờ vật tổ rái cá, con vật thông minh, giỏi bơi lặn và ở một số nơi, được thuần hóa và huấn luyện để giúp người săn bắt cá.

 Một truyền thuyết kể: mẹ Đinh Bộ Lĩnh lỡ có mang với một con rái cá lớn, sinh ra Đinh Bộ Lĩnh. Sau dân làng bắt được rái cá, ăn thịt rồi vứt xương đi. Mẹ Đinh Bộ Lĩnh nhặt chỗ xương ấy, gói lại đem về treo ở bếp. Đinh Bộ Lĩnh lớn lên rất khỏe mạnh, thông minh, lại giỏi bơi lặn nên đã đem được bộ xương rái cá - cha mình đặt vào long mạch là miệng một con ngựa đá dưới vực sâu, nhờ đó sau trở thành Hoàng đế.

Tín ngưỡng thờ vật tổ rái cá từng có ở nhiều nhóm người ven biển Bắc Mỹ, Đông Á và Đông Nam Á. Trong tâm thức của người Bách Việt xưa, rái cá, chó, rắn... là những biểu tượng tương đương có thể thay thế nhau và đều có thể hóa rồng (biểu tượng của thần nước, thần mưa, vua chúa). Người Dao gọi Ông Tổ Bàn Hồ của mình là Long Khuyển (Chó Rồng). Một số nhóm Dao sau đã chuyển quan niệm từ Ông Tổ Chó sang Ông Tổ Rồng. Một nhóm thờ vật tổ rái cá ở ven biển Quảng Đông được gọi là “Người - Rái Cá” hay “Người Rồng”… Rái cá là vật tổ của một số nhóm dân ven biển thời Đông Sơn, bằng chứng là hình rái cá trên một số trống Đông Sơn như Miếu Môn, Phú Xuyên, Yên Tập...

Với người Việt xưa, tộc người sống gắn với sông nước, gọi nơi mình sống là “nước” hay “OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao” thì các con vật nước như rắn, rùa, cá sấu, rái cá… đã được tôn thành Thần Nước - Thần Mưa và là hiện thân của tổ tiên. Trong tâm thức Việt xưa, vua là con cháu của Thần Nước - thần bảo hộ OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao.

Lạc Long Quân, vị Thủy Tổ của người Việt là Vua Rồng - Thần Nước. Ông Tổ của An Dương Vương có tên là Miết Linh (Rùa Thần), trong truyền thuyết đã hóa thành thần Rùa Vàng giúp vua xây thành Cổ Loa và bảo vệ nước Âu Lạc.

Trong tiếng Hán - Việt cổ, từ lang gốc chỉ chó sói nhưng cũng được dùng để chỉ chó hay rái cá. Trong một số ngôn ngữ trên thế giới, rái cá được gọi là “chó nước”, còn rái cá đực được gọi là “chó”…

Thời Lý, Linh Lang là danh hiệu của Hoàng tử Hoằng Chân, con vua Lý Thái Tông được thờ ở đền Voi Phục, đền trấn phía Tây thành Thăng Long. Dân gian coi Linh Lang là thần rắn nước đã đầu thai thành người để giúp vua Lý đánh giặc. Tuy nhiên, thực chất đó là thần chó, vật tổ của nhà Lý, điều được phản ánh qua một loạt truyền thuyết về mối liên hệ thần bí giữa Lý Công Uẩn với chó cũng như việc vua Lý đã cho phép 289 làng, trại trong cả nước xây đền miếu thờ Linh Lang…

Thời Nguyễn, Lang lại nhị đại tướng quân là danh hiệu được phong cho đôi rái cá đã có ơn cứu mạng Nguyễn Ánh tức Gia Long, vị vua đầu tiên của triều Nguyễn. Có thể  suy ra vào thời Đinh, Linh Lang là danh hiệu cho Thần Rái Cá - Ông Tổ và Thần Bảo hộ của nhà Đinh.

Như vậy, trong danh hiệu Linh Lang Bạch Mã, Linh Lang chỉ Thần Rái Cá, còn Bạch Mã?

Bạch Mã - một biểu tượng của Phật giáo

Bạch Mã (Ngựa Trắng) là một biểu tượng lớn của Phật giáo. Với các Phật tử Ấn Độ, Bạch Mã là vật cưỡi ưa chuộng của Hoàng tử Siddhartha, người sau này trở thành Đức Phật Tổ. Ngoài ra, Bạch Mã cũng là một biểu tượng của sức mạnh thần linh, của phúc lành và mối liên hệ giữa thần linh với vua chúa.

Với các Phật tử Trung Quốc, Bạch Mã lại là một biểu tượng cho sự tiếp thu Phật giáo.

Phật giáo bắt đầu du nhập vào Trung Quốc vào thế kỷ 1. Đánh dấu cho sự kiện này, năm 68, một ngôi chùa mang tên Bạch Mã đã được dựng lên ở thành Lạc Dương, Hà Nam. Đó chính là ngôi chùa đầu tiên ở Trung Quốc, được coi là chiếc nôi của Phật giáo Trung Hoa bởi là nơi đón tiếp các nhà sư Ấn Độ đầu tiên, dựng tòa bảo tháp đầu tiên, nơi tàng trữ những bộ kinh Phật đầu tiên. Theo truyền thuyết, chùa được đặt tên Bạch Mã bởi ngựa trắng đã đưa các vị sư cùng các bộ kinh Phật đầu tiên đến Trung Quốc.

Phật giáo đã du nhập vào Việt Nam vào thế kỷ 2-3, nhưng đến thời Đinh Bộ Lĩnh, Phật giáo mới trở thành quốc giáo. Năm 969, vua Đinh ban cho Thiền sư Ngô Chân Lưu, một người tinh thông tam giáo (Nho, Phật, Lão) danh hiệu Khuông Việt đại sư (Đại sư phò tá nước Việt) để giúp vua việc triều chính như một Quốc sư. Năm 971, vua lại ban cho ông chức Tăng thống, người đứng đầu Phật giáo Việt.

Thời Đinh Bộ Lĩnh cũng là thời tinh thần quốc gia - Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Việt phát triển tới đỉnh cao với việc Đinh Bộ Lĩnh xưng Hoàng đế, trở thành vị Hoàng đế đầu tiên của Việt Nam sau thời Bắc thuộc và với đặt tên nước là Đại Cồ Việt, mở đầu cho thời đại độc lập - tự chủ - thống nhất và chế độ quân chủ tập quyền ở Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, danh hiệu Linh Lang Bạch Mã dành cho vị thần Hộ quốc thể hiện sự kết hợp tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên - Thần Nước Việt với Phật giáo. Theo cách nói thời nay, danh hiệu đó thể hiện sự kết hợp giữa sức mạnh Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 và sức mạnh thời đại.

 Tóm lại, đền Bạch Mã và thần Bạch Mã gắn với danh hiệu Linh Lang Bạch Mã đã ra đời vào thời Đinh Bộ Lĩnh. Sự tồn tại thực tế của ngôi đền thờ Linh Lang Bạch Mã thứ hai ở quê Hoàng hậu Dương Thị Nguyệt càng khẳng định điều này.

  • Linh thú Thăng Long Linh thú Thăng Long
Tạ Đức

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.