Những bí mật mới từ xác ướp

Hạ tuần tháng 5 này ở Viện Bảo tàng Anh tại London mở cửa triển lãm “Cuộc sống trong thời cổ, những nghiên cứu mới”. Để chuẩn bị cho cuộc triển lãm này, các nhà Ai Cập học đã tiến hành những nghiên cứu mới thông qua phương pháp chụp cắt lớp 8 xác ướp từ thời cổ, được khai quật ở khu vực này là Ai Cập và Sudan.

Những xác ướp này sống từ năm 3500 trước CN tới năm 700 sau CN. Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 không chỉ nhìn vào dưới những tấm vải liệm mà còn thâm nhập sâu hơn khi kiểm tra kỹ lưỡng đầu, bụng và các mạch máu của các xác ướp. Và họ đã tìm thấy nhiều điều mới mẻ, thí dụ như một công cụ trong hộp sọ, những động mạch bị tắc và cả một hình xăm ở chỗ kín...

Viện Bảo tàng Anh được coi là một trong những viện bảo tàng lớn nhất thế giới, được thành lập từ năm 1753. Đây cũng là nơi tập trung những bộ sưu tập xác ướp lớn nhất thế giới.  Tại Viện Bảo tàng Anh hiện đang trưng bày xác ướp của một người chưa xác định được danh tính có niên đại từ khoảng năm 3300 trước CN. Đây được coi là một trong những cá nhân đầu tiên “được ướp xác” trong lịch sử nhân loại và được đặt cho biệt hiệu là Ginger nhờ có mái tóc đỏ...

Các xác ướp trong Viện Bảo tàng Anh không chỉ được lưu giữ mà còn được thường xuyên trở thành đối tượng của những nghiên cứu Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 mới. Nhờ thế nên chúng ta ngày càng có điều kiện để biết thêm những điều mới mẻ về các xác ướp cổ đại...

Nếu không có cuộc triển lãm “Cuộc sống trong thời cổ, những nghiên cứu mới”, khai mạc vào ngày 22/5, tám xác ướp đã được bọc  kín trong những tấm vải liệm này còn phải chờ đợi giờ phát lộ thêm nhiều thời gian nữa. Sát tới ngày khai mạc triển lãm, những người tổ chức ở London đã tiết lộ một số thông tin để giúp cho khách tham quan được thấy nhiều hơn những bí mật của xác ướp chứ không chỉ những mảnh vải liệm bằng lanh ngâm tẩm nhựa cây đã bị thời gian làm hư hao đáng kể...

Những bí mật mới từ xác ướp ảnh 1

Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 không giới hạn bằng việc chỉ nhìn vào dưới những tấm vải liệm xác ướp mà còn thâm nhập sâu hơn, xem xét kỹ lưỡng đầu, bụng và các mạch máu của chúng. Kết quả là, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về cách sống và chết của tổ tiên. Để đạt được kết quả đó, người ta đã sử dụng các công nghệ mới nhất trong lĩnh vực 3D hologram, do hãng Holoxica và các chuyên gia từ Trung tâm nghiên cứu thị giác lâm sàng ở Edinburgh phát minh.

Để không làm hủy hại những tấm vải liệm, các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đã phải nhờ đến phương pháp chụp ảnh mầu hoạt hình ba chiều, cho phép soi tỏ những khía cạnh sâu kín nhất của cổ vật mấy nghìn năm tuổi. Để tìm hiểu xem người xưa đã sống và chết vì những gì.  Và họ đã phát hiện ra, khoảng năm 700 sau  CN, tại Nubia, tức là khu vực nước Sudan ngày nay, đã từng có một phụ nữ mà ở phía bên trong của đùi phải, các nhà Ai Cập học đã có thể nhìn thấy một hình xăm bao gồm các chữ cái M-I-X-A-H-A.

Những con chữ Hy Lạp cổ đại này có nghĩa gì? Có thể đó là tên của vị  Tổng lãnh thiên thần Micae. Trong sách Khải Huyền của Tân Ước,  Nicae được mô  tả là người lãnh đạo đội quân của Thiên Chúa chống lại lực lượng của Satan trong cuộc chiến trên thiên đàng và đã giành được thắng lợi... Micae cũng là vị thiên thần được biết tới nhiều nhất trong số thiên thần có tên gọi và việc tôn kính ông được phổ biến rất rộng rãi trong các giáo hội Kitô giáo cả ở phương Đông lẫn phương Tây... 

Những bí mật mới từ xác ướp ảnh 2
Bờ sông Nile, nơi tìm thấy xác ướp.

Theo lời của Daniel Antoine, người phụ trách cuộc triển lãm ở London trong bài trả lời phỏng vấn cho tạp chí Đức Spiegel, không thể rõ vì sao người đàn bà trung cổ lại chọn một nơi nhạy cảm như thế để xăm tên của Tổng lãnh thiên thần Micae: “Người đàn bà ấy có thể là một con chiên hoặc là hình xăm như thế là để cầu may vì Tổng lãnh thiên thần Micae đã được coi là thần hộ mệnh cho xứ Nubia thời trung cổ...”. Theo nữ giáo sư thần học Maureen Tilley của Trường đại học tổng hợp Fordham ở New York, “Việc xăm hình lên phần bên trong của đùi liên quan tới việc bảo vệ người phụ nữ khi sinh nở hoặc bảo vệ thoát khỏi bị cưỡng hiếp...”. Bà giáo sư cũng cho biết thêm là, việc xăm chữ lên mình đã phổ biến cả ở những người Do Thái chứ không chỉ ở trong cộng đồng tín đồ Kitô giáo...

Đây không phải là lần đầu tiên mà các nhà Ai Cập học đã phải đau đầu trước những bí ẩn của các hình xăm mà các cư dân cổ xưa trên lưu vực sông Nile đã trổ lên thân mình. Cách đây không lâu, trong cuộc khai quật tại nghĩa trang của thành phố Ai Cập cổ đại Nehene trên bờ phía tây của sông Nile, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy một xác ướp phụ nữ mà trên mình có xăm những ký hiệu hình  học. Cánh tay trái của xác ướp nữ này có xăm những hình thoi, còn ở phần trên thân mình là những dấu chấm tạo thành những đường dích dắc. Theo mốc thời gian, những  hình xăm này được thực hiện ở các triều đại 11 và 12 (tức là khoảng giữa những năm 2137-1781 trước CN)...

Những bí mật mới từ xác ướp ảnh 3
Xác ướp phụ nữ có hình xăm ở đùi.

Ở thời muộn hơn, Ai Cập bị cai trị bởi các vị vua thuộc triều đại Ptolemaios. Đây là triều đại khởi thủy từ một danh tướng thân cận của nhà vua Alexander Macedonia, được cử  tới làm Thống đốc đất Ai Cập từ cuối năm 323 trước CN. Tên của ông là Ptolemaios. Tới năm 305 trước CN, ông này xưng vua. Các con cháu thuộc phái nam của ông về sau lên ngôi đều lấy tên của tổ phụ là Ptolemaios. Các hoàng hậu hoặc các con gái khi lên ngôi vua thì lấy tên là Berenice,, Arsineo hoặc Cleopatra (người nổi tiếng nhất trong số này chính là nữ hoàng Cleopatra VII)...  Chính những xác ướp còn lại từ triều đại Ptolemaios cho thấy, các tín đồ thờ phụng thần rượu nho Dionysus đã trổ lên da mình hình các lá nho. Theo lời ông Antoine, hình xăm trên phần đùi bên trong của người phụ nữ ở Sudan thời trung cổ là hình xăm đầu tiên mà các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 được biết tới. Thêm vào đó, hình xăm này độc đáo ở chỗ nó lại là một biểu tượng Kitô giáo...

Thực ra thì các nhà sử học đã biết tới các biểu tượng từ rất lâu rồi. Những người Nubia đã viết tên của  các nhân vật hộ mệnh cho mình lên trên các bức tường nhà thờ và khắc chúng vào các đồ gốm sứ. Nhưng cho đến nay, các nhà khảo cổ chưa từng bao giờ tìm lại được các hình xăm.

Nhà tổ chức triển lãm ở Bảo tàng London cho biết thêm: “Người phụ nữ ở Nubia khi mất đã ở tuổi từ 35 trở lên. Chúng tôi đã tìm thấy trong các động mạch đùi của bà ấy  dấu vết của quá trình vôi hóa - một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh tim mạch. Đó có thể là hậu quả của việc lạm dụng các loại thức ăn giàu mỡ động  vật...”.

Xơ cứng động mạch cũng là căn bệnh của một xác ướp phụ nữ nữa mà khách tới thăm quan cuộc triển lãm mới ở London có thể nhìn thấy.   Đó là một nữ ca sĩ tên là Tumut, từng sống ở khu vực Thebes của Ai Cập 1.600 năm trước thời của nữ tín đồ Kitô sở hữu hình xăm mà chúng ta đã nói ở phần trên. Tumut có lẽ đã là người hát trong đền thờ Karnak. Theo các nhà nghiên cứu ở Viện Bảo tàng Anh, có khả năng là nguyên nhân gây ra cái chết sớm của cô ca sĩ cũng là do chế độ ăn uống không đúng cách... Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đã dựng lại được chân dung của nữ ca sĩ Tumut...

Những bí mật mới từ xác ướp ảnh 4
Nữ ca sĩ Tumus.

Trong khi người phụ nữ ở Nubia được chôn cất theo truyền thống Kitô giáo, thì đám tang của nữ ca sĩ ở Thebes đã được cử hành theo đúng các qui tắc của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 ướp xác trong nghi lễ Ai Cập. Ở giữa các tấm vải liệm xác chết, những người ướp xác đã đặt rất nhiều loại bùa phép thuật. Theo tạp chí Spiegel, những lá bùa này chỉ hiện hình lên khi được đưa vào máy chụp cắt lớp. Những khách tham quan triển lãm có thể nhìn thấy chúng trên một màn hình đặc biệt...

Trong hộp sọ của người phụ nữ được ướp xác tại Thebes ở thời điểm 600 năm trước CN, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một cái thìa Ok986.vip bảo mật SSL. Hoặc có thể những người ướp xác đã lơ đãng bỏ quên dụng cụ nghề nghiệp của mình trong đó, hoặc họ cố tình bỏ lại thứ đồ mà họ không còn cần tới nữa trong hộp sọ của xác ướp...

Quá trình chụp cắt lớp cũng giúp xác định rằng, một trong những xác ướp khi còn sống đã bị rất khổ sở vì chứng đau răng.

Quá trình tái thiết mô hình 3D đã giúp xác định được nguồn gốc của những cơn đau nằm ở hàm dưới người chết. Dấu vết của những cơn đau đó còn hằn ở xương...

Đinh Hằng

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.