Người Moors, nước Morocco và những gạch nối lịch sử

Trong thế giới phẳng đương đại, có những ý niệm đã hằn đủ sâu để trở thành không cần phải bàn cãi, cho dù xuyên suốt dòng chảy lịch sử, ý niệm ấy cũng đã trải qua không ít lần thay đổi so với nguyên thủy. Thí dụ, đương nhiên, chẳng có gì sai khi tại kỳ World Cup vừa khép lại, thành công của đội tuyển Morocco được xem là kỳ tích của bóng đá châu Phi. Tuy vậy, thực tế, từng có thời người Moors - những tổ tiên của các công dân Morocco hiện đại - cũng mang trong mình đậm đặc những chỉ dấu của "tính châu Âu".

  • Cuộc chiến nguồn nước của nông dân Morocco

Cuộc chinh phục bán đảo Iberia

Moors hay Maure (trong tiếng Pháp) chính là tiền đề để quốc gia Morocco định danh. Mặc dù vậy, theo giới nghiên cứu lịch sử quốc tế, Moors không phải là một nhóm Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 riêng biệt, và thuật ngữ Moors/Maure cũng không mang giá trị thực thụ về tính chủng tộc.

moors-in-spain.jpg -0
Người Moors đã từng là chủ nhân của bán đảo Iberia trong suốt nhiều thế kỷ.

Điều này, rất dễ hiểu, được chính Đại sứ quán Vương quốc Morocco tại Việt Nam giải thích: "Tại một ngã tư của châu Phi và lục địa Châu Âu, Vương quốc Morocco, trong nhiều thế kỷ, đã là nơi giao thoa văn hóa của nền văn minh Hồi giáo Arab, là vùng đất của đối thoại, cởi mở, và bao dung. Thời cổ đại, Morocco đã trải qua những đợt xâm lăng của người Phoenicia, Carthage, La Mã, Vandals và Byzantines, nhưng với sự xuất hiện của Hồi giáo, Morocco đã phát triển thành quốc gia độc lập, khỏi những kẻ xâm lược hùng mạnh".

Bởi vậy, Moors là từ được những người châu Âu Trung cổ và hiện đại sử dụng, để gọi chung một nhóm dân cư trong lịch sử, bao gồm người Berbere (một sắc dân du mục Bắc Phi), người Arab, và cả người Iberia Hồi giáo.

Đúng vậy, bán đảo Iberia đã từng hoàn toàn thuộc về lãnh thổ của đế chế Hồi giáo Umayyad, trong quãng thời gian kéo dài tới gần 770 năm.

Quá trình này bắt đầu từ đầu thế kỷ thứ VIII. Bán đảo Iberia (lúc đó gọi là Hispania) nằm dưới quyền cai trị của vương quốc người Visigoth, suốt 200 năm. Song, đến thời điểm đó, vương triều Visigoth này đã mục ruỗng và lụn bại đến tận cùng. Ngược lại, trỗi dậy như một cơn sóng triều, các đoàn quân của Đế chế Hồi giáo nhanh chóng tràn ngập khắp một dải Trung Đông-Bắc Phi, các hạm đội của họ tranh hùng cùng các hạm đội Thiên Chúa giáo trên khắp Địa Trung Hải, và vó thiết kỵ Hồi giáo cũng dễ dàng tiến chiếm Gibraltar, nơi địa đầu Bắc Phi mà chỉ cách Hispania 7,7 hải lý (14,3km).

Quân đội Umayyad cũng được các sử gia gọi tắt là "người Moors/ Maure". Đơn cử, trong cuốn “Lịch sử Văn minh Arab” (học giả Nguyễn Hiến Lê dịch), sử gia lừng danh Will Durant viết: "Mới đầu là người Maure chứ không phải người Ảrập xâm chiếm Y Pha Nho. Tarik là một người Berbere. Đạo quân của ông gồm bảy ngàn người Berbere, và chỉ có 300 người Ảrập... Tarik được viên thống đốc Ảrập ở Bắc Phi tên là Musa ibn Nusayr phái qua Y Pha Nho. Năm 712, Musa vượt biển với 10 ngàn quân Ảrập, tám ngàn quân Maure, bao vây rồi chiếm Sevilla và Merida…".

Chưa đầy hai vạn quân Hồi giáo (kể cả sau đó có những đợt tiếp viện lẻ tẻ), nhưng những kẻ viễn chinh vẫn thắng như chẻ tre. Đến đầu năm 715, trừ một vài khu vực hẻo lánh, hầu hết các thị trấn và thành phố quan trọng trên bán đảo Iberia đã hoàn toàn bị chinh phục. Điều này chỉ có một nguyên nhân duy nhất: Sự suy sụp đến không thể cứu vãn của vương quốc Visigoth.

Năm 718-719, quân Hồi tiến đến dãy Pyrennes, đánh đuổi tàn quân Thiên Chúa giáo còn lại về các vùng núi hiểm trở phía Bắc và phía Tây. Lúc này lãnh thổ Tây Ban Nha chỉ còn quần đảo Balearic (Mallorca) là vẫn trong quyền kiểm soát của đế chế Byzantine, vài năm sau nó lệ thuộc vào sự bảo vệ của vương quốc Frank, và thoát khỏi số phận chinh phục Ảrập mãi đến năm 902-903. Phải đến năm 732, quá trình bành trướng của người Moors ở Hispania mới bị chặn lại, sau trận Tours - nơi quân đội vương quốc Frank (tiền thân của nước Pháp) do Charles Martel chỉ huy có một cuộc tử chiến đi vào sử thi.

Gần 800 năm kế tiếp, người Moors Hồi giáo là chủ nhân đích thực của bán đảo Iberia - nơi mà họ gọi là hành tỉnh Al Andalus. Nghĩa là, về vị trí địa lý, họ thuộc về châu Âu, như hiện tại Morocco nằm ở Bắc Phi.

Sự trục xuất người Moors

Năm 1492, quá trình mang tên Reconquista (tái chinh phục bán đảo Iberia) của các dòng họ đế vương Thiên Chúa giáo châu Âu kết thúc, với việc Tiểu vương quốc Granada - Link Đăng Ký Đăng Nhập Nhà Cái OK9 Chính Thức Hồi giáo cuối cùng còn sót lại tại Hispania vào thời điểm đó - đầu hàng.

Ngay lập tức, Vua Ferdinand II và Nữ hoàng Isabella của triều đình Tây Ban Nha siết chặt kiểm soát đối với những người Moors (hay còn gọi là Mudejar trong tiếng Tây Ban Nha).

102014327_univ_lsr_xl.jpg -0
Những gia đình Morista bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha.

Trong gần 8 thế kỷ đã trôi qua trước đó, những người Moors Hồi giáo đã hòa nhập và bắt rễ sâu vào OK9giaitri đăng nhập Ok9 cab trò chơi casino phổ biến trên bán đảo Iberia. Họ có quyền cư trú hợp pháp, và bất chấp những biến thiên trong quá trình Reconquista, họ vẫn được phép giữ luật lệ, phong tục và thực hành tôn giáo riêng, ở một số nơi.

Song, dưới sự tác động của Giáo hội Thiên Chúa giáo La Mã, chế độ quân chủ Tây Ban Nha muốn lập một nước Ki-tô giáo "thuần thành". Người ta xem người Morisco là dị giáo và lý luận rằng sự hiện diện của họ là một tội trọng trước mắt Đức Chúa Trời. Sau nhiều năm, một giải pháp được đưa ra: Người Morisco phải bị trục xuất.

Người Moor phản kháng, vì điều này vi phạm hiệp định trước đó. Vào năm 1499, họ khởi loạn, song quân triều đình dễ dàng dập tắt cuộc dấy loạn ấy. Nhưng sau đó, hết nơi này đến nơi khác, người Hồi giáo bị ép buộc phải cải đạo hoặc di cư. Người Tây Ban Nha gọi những người cải đạo và ở lại Tây Ban Nha là người Morisco. Trong tiếng Tây Ban Nha, Morisco có nghĩa là "người Moor nhỏ bé".

Đến năm 1526, Hồi giáo bị cấm đoán khắp Tây Ban Nha, nhưng nhiều người Morisco vẫn bí mật thực hành tôn giáo của họ. Nói chung, cộng đồng đó vẫn giữ được bản sắc văn hóa của mình.

Lúc đầu, dù biết người Morisco chỉ "theo Công giáo bằng môi miệng", người ta vẫn có thể bỏ qua. Suy cho cùng, nhóm người này đóng vai trò quan trọng trong việc đóng thuế và làm những nghề như thủ công mỹ nghệ, thủ công hay lao động chân tay. Nhưng nhìn chung, người Morisco vẫn không chịu đồng hóa nên bị cả triều đình lẫn dân chúng phân biệt đối xử, trong sự phẫn nộ.

Đến năm 1567, Vua Philip II ban lệnh cấm ngôn ngữ, trang phục, phong tục và truyền thống của người Morisco. Lệnh cấm này kích động một cuộc phản loạn mới và gây đổ máu.

Theo các sử gia, giới lãnh đạo Tây Ban Nha tin rằng "người Morisco không phải là giáo dân tốt, cũng chẳng phải là công dân trung thành". Vì lý do đó, người ta buộc tội người Morisco là cấu kết với các kẻ thù của Tây Ban Nha, gồm nhóm hải tặc Berbere, người Tin Lành ở Pháp và đế chế Ottoman, nhằm ủng hộ cuộc xâm lược của ngoại bang. Vì sự kỳ thị và nỗi lo sợ rằng người Morisco rồi sẽ phản bội nên Philip III đã ban lệnh trục xuất toàn bộ người Morisco vào năm 1609.

Kể từ đó, người Moors hay người Morisco không còn "căn cước châu Âu" nữa. Song, từ khoảng năm 1070, Youssef Ibn Tachfine, Quốc vương của triều đại Almoravid, đã OK9 đã banh thành phố Marrakech (thủ đô tương lai của Vương quốc Morocco), sau đó đạt được sự thống nhất Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá của Morocco và Tây Ban Nha Hồi giáo. Thông qua nó, nền văn minh Andalusian sẽ lan rộng khắp Maghreb, và bao trùm toàn bộ bán đảo Iberia, để lại những dấu ấn văn hóa cực kỳ sâu đậm cho đến tận thời hiện đại.

Đó là những gạch nối mờ nhạt và đứt đoạn, nhưng sẽ không thể bị xóa mờ, trong dòng chảy lịch sử châu Âu nói riêng cũng như nhân loại nói chung. 

* "Sử gia Al Makkari chép lại về chiến dịch Tây Bắc của quân Hồi: "Chúng không để nhà thờ nào không bị đốt cháy, không để chiếc chuông nào không bị đập vỡ". Nhưng nhìn chung, sau đó, giáo dân Ki-tô vẫn được giữ một số nhà thờ, dùng một số luật Visigoth giải quyết tranh chấp pháp lý, và cũng như họ, người Do Thái được đối xử tử tế (mặc dù người không theo Hồi giáo chỉ được coi như công dân hạng hai).

* "Ước tính có khoảng 300.000 người Morisco bị buộc phải rời khỏi Tây Ban Nha trong tình trạng vô cùng khốn khổ. Dường như có ít nhất 10.000 người thiệt mạng vì kháng cự lệnh trục xuất. Suốt những năm sau đó, bất cứ ai bị tình nghi là người Morisco đều bị ngược đãi. Nhờ chính sách khắc nghiệt này, Tây Ban Nha trở thành một nước thuần Thiên Chúa giáo.

  • Kênh đào Suez 1956: Tấm gương bị lãng quên Kênh đào Suez 1956: Tấm gương bị lãng quên
  • Nỗi khổ tâm của "Thủ tướng Thép" Nỗi khổ tâm của "Thủ tướng Thép"
Thiên Phong

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.