Ngày mặt trời khuất bóng trên đế chế Anh

Vào ngày 19-10-1781 ấy, cái huyền thoại "trên lãnh thổ của đế quốc Anh, mặt trời không bao giờ lặn" bắt đầu mờ nhạt, khi hầu tước Cornwallis phải đặt bút ký vào văn bản đầu hàng trước thủ lĩnh quân nổi dậy ở thuộc địa Mỹ - George Washington cùng bá tước De Rochambeau chỉ huy quân Pháp đồng minh.
  • Tháng 8-1914, khi chiến tranh lột xác

Chưa phải là sự cáo chung. Đoạn kết thúc vẫn sẽ còn ở rất xa phía trước. Song, vào ngày 19-10-1781 ấy, cái huyền thoại "trên lãnh thổ của đế quốc Anh, mặt trời không bao giờ lặn" bắt đầu mờ nhạt, khi hầu tước Cornwallis phải đặt bút ký vào văn bản đầu hàng trước thủ lĩnh quân nổi dậy ở thuộc địa Mỹ - George Washington cùng bá tước De Rochambeau chỉ huy quân Pháp đồng minh. Đó là ngày cuộc vây hãm Yorkown chính thức kết thúc.

Hào quang rạn vỡ

Trước đó hai ngày, 17-10-1781, một viên sĩ quan Anh phất một chiếc khăn tay trắng, đi theo một lính đánh trống sang phía chiến tuyến của liên quân Mỹ - Pháp, trong một cơn mưa pháo kích. Những loạt pháo ngừng lại. Viên sĩ quan bị bịt mắt, và được đưa về phía hậu tuyến. Anh ta mang theo một thông điệp: Quân Anh do Cornwallis chỉ huy không thể tiếp tục chiến đấu nữa. Họ muốn đầu hàng.

Những cuộc đàm phán được xúc tiến khẩn trương để lễ ký kết văn bản đầu hàng được tiến hành chỉ 48 giờ sau đó. Quân Anh không còn gì nhiều trong tay để đặt những điều kiện với quân đội của mảnh đất thuộc địa đang trỗi dậy. Họ đã bị đánh bại, tại một địa điểm xung yếu mà lịch sử lựa chọn để trở thành trận đánh lớn cuối cùng trên bộ của cuộc chiến tranh nổi dậy chống triều đình Luân Đôn, từ đó khai sinh Hợp chúng quốc Hoa Kỳ hoàn toàn độc lập với đế quốc Anh.

Thậm chí, đến cả những lời đề nghị nhỏ nhất, bên lề việc binh sĩ Anh được xem là tù nhân chiến tranh và sẽ được đối xử công bằng trong khi đợi phóng thích, cũng bị từ chối. Cornwallis muốn xin được hưởng thứ danh dự quân nhân truyền thống, nghĩa là việc binh sĩ của ông sẽ được tiến ra đầu hàng với lá cờ bay cùng lưỡi lê trong tay, trong khi quân nhạc Anh cử lên một khúc khải hoàn tôn vinh chiến thắng của địch thủ.

Bộ chỉ huy liên quân Mỹ - Pháp.
Bộ chỉ huy liên quân Mỹ - Pháp.

Song, George Washington từ chối, và De Rochambeu tán đồng. Người sau này trở thành vị Tổng thống khai quốc của nước Mỹ, cũng như đại diện kình địch lớn nhất của nước Anh trên thế giới vào thời điểm đó ép quân Anh phải ra hàng với lá cờ rủ, và với những cây súng vác trên vai, còn quân nhạc Anh buộc phải đánh một bản nhạc của Anh hoặc Đức.

Washington chưa quên, cũng không thể bỏ qua việc quân Anh đã từ chối quân Mỹ dưới tay ông một lời đề nghị tương tự, khi những người lính của nữ hoàng chiến thắng tại Charleston một năm trước. Khi ấy, quân đội chính quốc vẫn còn tràn trề hy vọng đàn áp thành công cuộc nổi dậy. Họ muốn áp đặt sự ngạo mạn của mình lên những người lính khởi nghĩa thuộc địa, như một cách răn đe lạnh lùng.

Nhưng, tất cả đã thay đổi, chỉ một năm sau. Với thất bại tại Yorktown, những sự ủng hộ cho cuộc chiến tại chính quốc Anh suy yếu trầm trọng. Ngược lại, tinh thần chiến đấu của quân Mỹ lên cao hơn bao giờ hết, còn nước Pháp thì được củng cố niềm tin rằng họ đã đi đúng hướng, khi tiếp sức cho một lực lượng có thể khiến nước Anh nghiêng ngả.

Sau đàm phán đầu hàng tại Yorktown là những cuộc đàm phán khác, quan trọng gấp bội, kéo dài suốt hai năm sau đó. Và đến ngày 3-9-1783, Hiệp định Paris được ký kết. Trong nửa đầu năm 1784, nó được thông qua bởi cả Ok986.vip được xếp hạng cao nhất Mỹ (ngày 14-1) rồi triều đình Anh (ngày 9-4). Con sư tử Anh quốc phải nhận một vết thương chí mạng. Còn "đại bàng Mỹ" chính thức bước lên vũ đài quốc tế.

Thế giới thấy gì ở Yorktown?

Về mặt quân sự, Yorktown là một thí dụ điển hình cho sự lên ngôi của chiến tranh chiến hào trong quân sử thế giới cận đại.

Cornwallis đã vô cùng tự tin với cách bài binh bố trận phòng thủ Yorktown của mình, cũng như chất lượng vượt trội của các tay súng Anh. Ở đây cần nói thêm, nhờ cực kỳ dư dả về tài chính, các xạ thủ Anh đã luôn có điều kiện tập bắn đạn thật nhiều hơn bất cứ quân đội nào trên thế giới vào thời điểm đó, và do vậy, họ có thể bắn nhanh cũng như bắn chính xác gấp bội.

Những đợt xung phong đầu tiên của liên quân Pháp - Mỹ vào bảy đồn lẻ được liên kết bởi các công sự đắp đất cùng với nhiều ụ pháo phủ quát các khúc hẹp của sông York đã phải chịu những thiệt hại. Tuy nhiên, do áp đảo về quân số cũng như pháo binh, phía tấn công vẫn không lùi bước. Ngược lại, nhằm siết chặt phòng tuyến, Corwallis đã phải ra lệnh từ bỏ những công sự ngoại vi đó.

Điều này, vô hình trung, tạo điều kiện cho liên quân Pháp - Mỹ tiến chiếm, thừa hưởng và nâng cấp những công sự ấy, biến nó thành những bàn đạp xung kích đắt giá. Các ụ pháo gấp rút được đắp, để đưa tầm bắn vào gần thành phố hơn. Cùng lúc, một tuyến chiến hào dài gần 2.000m được đào, vây lấy cả Yorktown. Pháo kích làm tan nát những trận địa pháo phòng thủ của quân Anh, cũng khiến những tàu Anh trong cảng bị hư hại. Và chiến hào, ngoài chuyện làm giảm thương vong cho phía tấn công, cũng từ từ bóp nghẹt những con đường tiếp tế lương thực cho quân phòng thủ.

Quân Mỹ chiếm đồn ngoại vi số 10.
Quân Mỹ chiếm đồn ngoại vi số 10.

Đêm 11-10-1871, tuyến hào thứ hai được đào. Rạng sáng 12-10, liên quân Pháp - Mỹ đã ở vị trí mới, gần Yorktown thêm một quãng. Từ tuyến hào mới ấy, quân Pháp - Mỹ liên tục xung phong, nhổ bớt các đồn lẻ quan trọng đóng phía bên ngoài, đồng thời pháo kích Yorktown từ ba hướng. Cornwallis cố gắng tổ chức phản công để giành lại những điểm quan trọng nhất, nhưng tất cả đều bị bẻ gãy.

Tuyệt vọng, ông ra lệnh triệt thoái, và đã tính đến chuyện di tản quân lính. Có điều, chỉ một lượt thuyền có thể tẩu thoát. Sau đó, gió ngược đã khiến quân Anh chính thức bị cầm tù. Không còn đạn dược, thiếu thức ăn, tinh thần xuống thấp dưới những làn mưa đạn pháo từ phía kẻ địch…, không còn cách nào khác, Cornwallis phải cử người đi thương thuyết để đầu hàng.

 Song, hơn cả những vấn đề quân sự thuần túy, Yorktown là sự khẳng định tầm quan trọng của những chiến lược đối ngoại trong chiến tranh hiện đại. Trong trường hợp này, khi cùng tìm thấy lợi ích để chiến đấu với chung một kẻ thù, những người lính quân nổi dậy ở thuộc địa Mỹ cũng như những binh sĩ Pháp đã tạo nên một thứ sức mạnh áp đảo, điều hoàn toàn khác biệt so với khi quân Anh được chiến đấu với từng địch thủ.

Nhờ sự hậu thuẫn của nước Pháp, quân đội do George Washington thống lĩnh đã được nâng bật về giá trị tác chiến, cũng như được tiếp tế những khối lượng khí tài quân sự khổng lồ. Pháo binh Pháp, khét tiếng từ thời Napoleon I, khiến mọi cuộc tấn công trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Trong khi đó, chiến lược chiến tranh hào rãnh do các kỹ sư quân sự Pháp thực hiện cũng tạo nên quá nhiều ưu thế, trước cánh quân đồn trú thiếu thốn đủ mọi thứ của Cornwallis.

Yorktown là một cảng nước sâu. Cornwallis chọn nó để OK9 đã banh phòng tuyến vì thế, vì tin rằng sự qua lại của các đội thuyền Anh - bá chủ đại dương - sẽ giúp binh sĩ của ông được tiếp vận đầy đủ. Song, pháo binh và chiến hào đã lật nhào mọi tính toán ấy.

Hơn 7.000 lính Anh bị bắt làm tù binh. Đế quốc Anh từ thời cực thịnh có lẽ chưa bao giờ bẽ mặt đến thế trước một đám quân nổi dậy ở thuộc địa…

* Tổng cộng có 18.900 binh sĩ liên quân Mỹ - Pháp tham gia cuộc vây hãm Yorktown, đối diện với 9.000 quân Anh. Trong đó, nước Pháp đóng góp hơn 7.000 quân, và 29 hải thuyền trang bị pháo hạm. Phía Anh cũng có sự tham gia của một số lính Đức.

Kết thúc trận đánh, Pháp có 60 người chết và 194 người bị thương; Mỹ có 28 người chết và 107 người bị thương: tổng cộng 88 người thiệt mạng và 301 người bị thương. Còn phía Anh, theo thống kê chính thức là 156 người chết, 326 người bị thương và 70 người mất tích.

* Bàn cờ địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá trong cuộc chiến tranh thuộc địa - chính quốc này còn liên quan đến Tây Ban Nha. Hệ lụy của Hiệp định Paris 1873, bởi vậy, còn là dư địa để nước Mỹ sau này vươn tay thâu tóm cả các phần thuộc địa của Tây Ban Nha, thí dụ như Florida, tạo tiền đề cho nước Mỹ bành trướng thành một quốc gia rộng lớn nằm vắt từ Đại Tây Dương sang Thái Bình Dương như hiện đại.

Phi Hồ

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.