Độc lạ tượng thần lúa Ifugao

Ngày 21/10/2022, nhà đấu giá Christie ở Paris đã bán thành công một pho tượng gỗ cổ thể hiện thần lúa của người Ifugao ở Philippines với giá kỷ lục là 630.000 euro (khoảng 15 tỉ 750 triệu VND thời gian đó), gấp 2 lần giá dự kiến cao nhất là 300.000 euro. Vậy pho tượng này có gì đặc sắc?

  • Tìm về cội nguồn văn minh Đông phương

Các chuyên gia cho rằng pho tượng là một kiệt tác của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Ifugao, nổi bật bởi dáng vẻ nguyên sơ, thuần phác. Tính biểu tượng, cách điệu và trừu tượng cho nó gợi mối liên hệ họ hàng với những những hình tượng con người cổ xưa nhất cũng như hiện đại nhất, từ đó mang một sức mạnh và vẻ đẹp xuyên không - thời gian…

Tuy nhiên, giá trị cao kỷ lục của pho tượng này còn bắt nguồn từ nguồn gốc đặc biệt của nó.

Độc lạ tượng thần lúa Ifugao -0
Tượng thần lúa Ifugao (trái) và tượng mồ Gia Rai.

Người sưu tầm được pho tượng này là nhà nhân học Mỹ Henry Otley Beyer (1883-1966), là người đã dành 60 năm đời mình nghiên cứu, giảng dạy và truyền bá văn hóa bản địa Philippines. Ông được coi là “Người cha của ngành nhân học Philippines”; là “ Vị trưởng bối của các ngành Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 học, khảo cổ học, tiền sử học ở Philippines”.

 Các nghiên cứu của ông về người Ifugao và các khu ruộng bậc thang của họ ở tỉnh Ifugao, đảo Luzon là một cơ sở cho UNESCO công nhận quần thể gồm 5 khu ruộng bậc thang ở đây là Di sản thế giới vào năm 1995.

Ông cũng chính là người đã đưa ra thuyết về làn sóng thiên di của những người đã mang theo nghề trồng lúa, rèn sắt, làm gốm từ Nam Trung Quốc và Đông Dương (khái niệm một thời chỉ chung ba nước Việt Nam-Lào-Campuchia) tới Philippines và vùng quần đảo Đông Nam Á cách đây khoảng 2.000-2.500 năm…

Là người yêu và hiểu sâu sắc văn hóa truyền thống Ifugao, ông đã sưu tầm được các truyền thuyết về nguồn gốc tượng thần lúa cũng như một số pho tượng thần lúa cổ và đẹp nhất của tộc người này. Ông đã có được pho tượng trên vào năm 1918, đúng năm vợ ông sinh người con trai duy nhất của ông, William, người đã được thừa kế pho tượng này… Mặt khác, giá trị của pho tượng còn bắt nguồn từ tính độc đáo và kỳ bí của các tín ngưỡng và phong tục liên quan.

Người Ifugao thờ tới 1.500 vị thần nhưng chỉ tạc và thờ cúng tượng thần lúa, là dạng tượng thiêng, biểu tượng cho tổ tiên hóa thần linh của người Ifugao. Với họ, thần lúa cũng là thần sinh sản - thần của cải - thần bảo hộ, là vị thần có vai trò trung tâm trong các nghi lễ cầu mong an khang thịnh vượng cho mỗi gia đình và cả cộng đồng. Họ gọi thần lúa là Bulul, vừa là từ chỉ linh hồn tổ tiên, vừa là từ chỉ vật mang linh hồn đó.

Theo truyền thống, người Ifugao thường đặt một cặp tượng nam-nữ thể hiện ông bà tổ hay vợ chồng thần lúa trong các kho thóc lúa nằm bên các thửa ruộng hay trên các gác xép nhà ở. Tượng nam đặt bên phải hay phía Đông và tượng nữ đặt bên trái hay phía Tây, ngồi gần nhau hoặc nắm tay nhau phản ánh quan hệ cân bằng hòa hợp Âm Dương trong một Ok9 cab trò chơi casino phổ biến phụ hệ. Họ tin hai vị thần đó sẽ giúp họ bảo vệ thóc lúa khỏi ma ác, sâu bọ, trộm cắp và giúp mùa màng tươi tốt.

Có nơi, tượng thần lúa lại được thể hiện dưới dạng hình trâu hay gà trống, hai biểu tượng xa xưa hơn của nghề trồng lúa gắn với nước – mưa - mặt trăng và lửa - nắng - mặt trời... Các pho tượng cổ thường được đặt trên đế hình cối giã gạo lưng eo cách điệu, cũng là một biểu tượng của thần lúa với hai tư thế cơ bản: ngồi xổm hay bệt với hai tay khoanh trên đầu gối hoặc đứng với hai tay buông thõng. Một số tượng mang trong tay một chiếc bát lớn đựng đồ cúng.

Theo truyền thống xa xưa, các pho tượng cổ thường có đầu và mình trần với bộ phận giới tính hay một chiếc chày cho nam và một chiếc cối cho nữ. Thời sau này, đặc biệt trong các nghi lễ, một số tượng nam còn đội mũ làm bằng rơm, mặc khố, tượng nữ mặc váy quấn, tai đeo khuyên, cổ đeo chuỗi hạt cườm và chân đeo vòng. Có nơi tượng được phủ một lớp cơm nghiền trộn vôi tạo màu trắng như một cách nhấn mạnh vai trò của thần với nghề trồng lúa.

Người tạc tượng thường là các pháp sư, chủ làng hay nghệ nhân có tiếng tăm, uy tín, không chỉ có hiểu biết sâu về tín ngưỡng mà còn có tay nghề thiện nghệ, cẩn thận, tỉ mỉ. Quá trình tạo tượng, từ việc chọn cây, lấy gỗ, điêu khắc đều gắn với các nghi lễ trang trọng, trong đó lễ hô thần nhập tượng, tức lễ nhập linh hồn tổ tiên - thần lúa vào tượng là nghi lễ quan trọng nhất, có thể  kéo dài tới 6 tuần. Trong lễ, pháp sư ngân nga các bài ca nói về nguồn gốc tượng. Sau lễ, tượng được đặt trong nhà của nghệ nhân cho đến lễ mừng lúa mới mới được đưa về nhà chủ, nơi chúng được dâng lên các lễ vật là rượu gạo, bánh gạo cùng máu của những con vật cúng.

Màu bóng đậm của các pho tượng đã được tạo từ máu của các con vật cúng cùng khói, mỡ của đồ cúng trong các nghi lễ gắn với chu kỳ trồng lúa… Do gắn với nhiều nghi lễ phức tạp, tốn kém, xưa chỉ các gia đình quí tộc mới có tượng thần lúa để truyền cho con cháu theo dòng trưởng. Cũng chỉ con cháu những gia đình đã có tượng thần lúa xưa mới được làm tượng mới.

Ngày nay, phần lớn tượng thần lúa Ifugao được tạo ra để bán cho các nhà sưu tầm và khách Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá.

Tượng thần lúa Ifugao và tượng mồ Tây Nguyên

So sánh tượng thần lúa Igugao và tượng mồ của các tộc người lớn ở Tây Nguyên như Ba Na, Gia Rai, Ê Đê, có thể thấy những điểm tương đồng và khác biệt lý thú.

Dạng tượng mồ phổ biến nhất và cổ nhất ở Tây Nguyên, thường được dựng ở bốn góc hàng rào nhà mồ và ở chính giữa hàng rào phía Đông cũng có tư thế ngồi bệt, hai khuỷu tay chống đầu gối, hai bàn tay đỡ cằm (như đang ngẫm nghĩ, suy tư) hay ôm má (như đang buồn khổ khóc lóc) trông khá gần gũi với dạng tượng thần lúa Ifugao ngồi, nhưng hai tay lại khoanh trên đầu gối.

Các tượng mồ kiểu cổ cũng không có trang phục và để lộ bộ phận giới tính. Một số tượng cũng có đế hình cối lưng eo và ở tư thế hai tay dâng đĩa đồ cúng như tượng thần lúa Ifugao. Nhiều tượng mồ cũng được cúng bằng cách bôi máu các con vật cúng v.v... Những tượng đồng trên chủ yếu bắt nguồn từ cội nguồn văn hóa chung của người Ifugao và người Tây Nguyên, đặc biệt từ văn hóa Đông Sơn.

Tuy nhiên, các tộc người Tây Nguyên dù cũng rất coi trọng thần lúa và thờ cúng thần lúa, nhưng lại coi thần lúa là một phụ nữ và không có tộc người nào có cặp tượng gỗ thể hiện nam hay nữ thần lúa như người Ifugao. Cụ thể, người Ba Na coi thần lúa là vợ của thần sấm, có hiện thân là một con cóc thường ẩn mình ở các kho lúa hay hóa thành một bà già ghẻ lở đầy mình (tức có da sần sùi giống da cóc)…

Trong khi đó, tượng gỗ Tây Nguyên chủ yếu là tượng mồ được tạo ra trong lễ bỏ mả, hội lễ truyền thống lớn nhất, quan trọng và linh thiêng nhất trên vùng đất này. Thực chất, hội lễ đó là một biến thể của lễ cải táng nhưng bỏ đi việc thu gom xương người chết.

Về nguồn gốc và bản chất, tượng mồ vốn là các biểu tượng thiêng, thể hiện các con vật tổ, tổ tiên hay thần linh về đưa đón, che chở, bảo vệ hồn người chết trên đường về thế giới bên kia.

Tuy nhiên, sau này, các tộc người Tây Nguyên lại coi tượng mồ là món quà của người sống tặng người chết, là tượng thể hiện người chết và cuộc sống của gia đình họ khi họ còn sống… Từ đó, có nhiều dạng tượng như người Ok986 vip Thiên đường trò chơi đang giao hợp, đi săn hay đánh trống, người đàn bà đang mang bầu hay chăm con, vợ chồng đang âu yếm nhau v.v...

Thời gian qua, nhiều pho tượng mới mô phỏng tượng mồ xưa đã được tạo ra để bày ở nhà làng, nhà các nghệ nhân hay sân vườn các điểm ăn uống, Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá ở Tây Nguyên. Chúng được coi là các tác phẩm Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 dân gian mang bản sắc Tây Nguyên. Tuy phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức, chúng có vẻ hơi thừa tính phóng khoáng, hồn nhiên nhưng hơi thiếu vẻ đẹp nguyên sơ, màu sắc thiêng liêng, cổ kính.

Có lẽ vì thế, giờ đây, khi các pho tượng thần lúa Ifugao cổ hay kim vẫn là đối tượng tìm kiếm của các nhà sưu tầm và khách Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá thì các pho tượng mồ Tây Nguyên, cũ hay mới chủ yếu cũng chỉ là đối tượng của giới sưu tầm, các bảo tàng hay của các trung tâm văn hóa - Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá. Vì nhiều lý do, chúng gần như không thể trở thành quà lưu niệm với khách Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá trong hay ngoài nước.

  • Khám phá nền văn minh từ 130.000 năm trước Khám phá nền văn minh từ 130.000 năm trước
  • Lưỡng Hà cổ đại – cái nôi của nền văn minh nhân loại Lưỡng Hà cổ đại – cái nôi của nền văn minh nhân loại
Tạ Đức

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.