Bằng chứng mới về tư duy biểu tượng của người Neanderthal

Trong một khám phá từ hang đá San Lázaro, gần thành phố Segovia ở miền Trung Tây Ban Nha, các nhà khảo cổ học đã khai quật được thứ có thể là dấu vân tay của con người sớm nhất được biết đến, thách thức những giả định lâu đời về khả năng biểu tượng và Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 của người Neanderthal.

  • Tổ tiên của con người đã 2,3 triệu năm tuổi?

Phát hiện về một viên đá granit nhuộm màu đất son với dấu vân tay được xác định rõ ràng và các đặc điểm khuôn mặt được sắp xếp là bằng chứng mới nhất về khả năng tư duy biểu tượng của con người có thể đã có từ cách đây... 43.000 năm.

Chấm đỏ bí ẩn

Nghiên cứu do một nhóm nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đến từ Đại học Complutense Madrid, Viện Địa chất và Khai thác Tây Ban Nha, Đơn vị Cảnh sát Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 của Cảnh sát Quốc gia Tây Ban Nha và Đại học Salamanca thực hiện, đã được công bố trên tạp chí Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 Khảo cổ học và Nhân học. Các nhà nghiên cứu đã kiểm tra viên đá granit bằng nhiều công cụ Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026, bao gồm quét 3D bằng tia laser, hình ảnh đa phổ và kính hiển vi điện tử (SEM)… cuối cùng phát hiện dấu vân tay người không thể nhầm lẫn được nhúng trong sắc tố đỏ đất son.

Bằng chứng mới về tư duy biểu tượng của người Neanderthal -0
Nghiên cứu mới còn cho thấy, nhiều người hiện đại có khoảng 2% ADN của người Neanderthal trong mã di truyền và những ADN này có thể đóng một chức năng hữu ích. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử tự nhiên ở London, Anh.

Báo cáo nghiên cứu có đoạn viết: “Đây là một phát hiện lớn cho sự hiểu biết của chúng ta về khả năng trừu tượng của người Neanderthal và cũng có thể đó là một trong những biểu tượng sớm nhất của con người trong thời tiền sử". Đáng chú ý là các chuyên gia pháp y cũng xác nhận dấu vân tay vẫn giữ nguyên các hoa văn, gờ, điểm phân nhánh và điểm hội tụ - bằng chứng rõ ràng về việc sử dụng có chủ ý của con người, có thể là một người Ok986 vip Thiên đường trò chơi Neanderthal.

Tờ Archaeologymag thông tin, viên đá nói trên dài 21cm, không nhất quán về mặt địa chất với môi trường hang động lân cận mà dường như đã được vận chuyển từ sông Eresma cách đó khoảng 5 km. Viên đá này cũng không có dấu hiệu tiện dụng và kích thước cùng hình dạng độc đáo của nó khác biệt hẳn so với các công cụ khác thời Mousterian (chủ yếu liên quan đến người Neanderthal ở châu Âu và một số người Homo sapiens sớm ở Bắc Phi và Tây Á; đại diện cho phần sau của thời kỳ đồ đá cũ giữa và kéo dài từ khoảng 300.000 - 40.000 năm trước), được phát hiện trong cùng một khu vực.

Chưa hết, điểm đặc biệt lớn nhất là: hai vết lõm nhỏ, đối xứng phía trên một vết lõm lớn hơn ở giữa, với một chấm đỏ đất son nằm chính xác ở giữa chúng. Các mô phỏng thống kê Monte Carlo (kỹ thuật toán học dự đoán kết quả có thể xảy ra của một sự kiện không chắc chắn) cho thấy, chỉ có 0,31% khả năng sự sắp xếp của chấm đỏ trùng với các vết lõm xảy ra ngẫu nhiên. Mặc dù có nhiều cách giải thích khác nhau, vì một số nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đang tự hỏi rằng, liệu tác phẩm này có thực sự được coi là Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 tượng trưng hay không, các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 khác lại tin rằng, vị trí của sắc tố và việc lựa chọn đá cho thấy đây là hoạt động biểu trưng.

Các nhà nghiên cứu còn nhấn mạnh: "Nó không chỉ là dấu vân tay; đó là chữ ký của một cá nhân đã chế tác vật thể này với ý tưởng vượt ra ngoài mục đích thực dụng".

Bằng chứng mới về tư duy biểu tượng của người Neanderthal -0
A: vật thể trước khi được khai quật hoàn toàn; B: sau khi khai quật, có thể đánh giá được ba khoang chính và vị trí trung tâm của chấm đỏ. Ảnh: Archaeol Anthropol Sci.

Phát hiện thay đổi sự hiểu biết về người Neanderthal

Gonzalo Santonja, một lãnh đạo ngành văn hóa ở Tây Ban Nha đã ca ngợi khám phá này tại một cuộc họp báo hồi tháng 5, gọi viên đá là "vật thể di động lâu đời nhất từng được vẽ trên lục địa châu Âu" và "vật thể Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 di động duy nhất do người Neanderthal vẽ". Ông Gonzalo Santonja còn cho rằng, phát hiện này góp phần làm tăng thêm bằng chứng về Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 hang động La Pasiega và Maltravieso; rằng người Neanderthal, trước đây được cho là không có khả năng suy nghĩ trừu tượng hoặc thể hiện Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, có thể có một nền văn hóa biểu tượng phức tạp hơn so với những gì người ta từng tin.

Tất nhiên, viên đá này không thể so sánh với những bức tranh hang động tao nhã của Homo sapiens thời kỳ đầu tại hang Chauvet của Pháp, nhưng nó lại là một ví dụ về sự thay đổi lớn trong hiểu biết của các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 về nhận thức của người Neanderthal. “Cho dù là nghi lễ, đồ trang trí hay dấu hiệu đầu tiên của chữ ký người Neanderthal, viên đá có dấu vân tay này là bằng chứng mạnh mẽ cho thấy trí tưởng tượng, biểu tượng và sáng tạo không chỉ dành riêng cho con người hiện đại”, ông Gonzalo Santonja nhấn mạnh.

Các nghiên cứu trước đây cho thấy, người Neanderthal xuất hiện cách đây khoảng 250.000 năm từ các quần thể châu Âu cổ hơn được gọi là tiền Neanderthal nhưng di sản cổ xưa của họ có niên đại hơn 40.000 năm, nghĩa là vào cuối thời kỳ bị tuyệt chủng. Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đã tranh luận rất nhiều về cách đa dạng di truyền của người Neanderthal thay đổi theo thời gian cũng như việc họ từng sống sót qua một số điều kiện khắc nghiệt nhất ở Âu-Á nhưng cuối cùng lại biến mất một cách bí ẩn. Trước khi phát hiện về viên đá có dấu vân tay được công bố, đầu năm 2025, một nghiên cứu khác được dẫn đầu bởi nhà nghiên cứu Alessandro Urciuoli từ Viện Cổ sinh vật học Catalan Miquel Crusafont, Đại học Tự trị Barcelona (Tây Ban Nha) cũng đã đưa ra nhiều giả định về dân số và cuộc ép di truyền sớm của người Neanderthal.

Bằng chứng từ các hóa thạch ở Tây Ban Nha và Croatia chỉ ra rằng, các nhóm đầu tiên của người Neanderthal có sự đa dạng đáng kể về hình thái. Điều này được thể hiện qua các ống bán khuyên, các cấu trúc giúp giữ thăng bằng. Những thay đổi trong các ống xương đó đóng vai trò là manh mối về biến động dân số. Dân số càng đa dạng thì sự biến đổi trong hình dạng ống bán khuyên của người Neanderthal càng nhiều. Và sự suy giảm tính đa dạng được quan sát thấy giữa mẫu Krapina và người Neanderthal cổ.

Bằng chứng mới về tư duy biểu tượng của người Neanderthal -0
A: quang cảnh hang đá San Lázaro trong quá trình khai quật; B: hang đá San Lázaro khi kết thúc cuộc khai quật năm 2022. Ảnh: Archaeol Anthropol Sci.

“Chúng tôi rất ngạc nhiên khi phát hiện ra rằng người tiền Neanderthal từ Sima de los Huesos thể hiện mức độ đa dạng về hình thái tương tự như người Neanderthal thời kỳ đầu từ Krapina. Những hiểu biết về hình thái gần đây hơn đã xác nhận rằng, chỉ có người Neanderthal sau này mới trải qua sự mất mát nghiêm trọng về khả năng biến đổi”, nhà nghiên cứu Alessandro Urciuo nhận xét. Theo nhóm nghiên cứu của Viện Cổ sinh vật học Catalan Miquel Crusafont, nút thắt này dường như trùng với những biến động khí hậu cực đoan đã tác động mạnh đến Âu-Á. Khả năng di cư mới từ các khu vực khác hoặc sự tuyệt chủng cục bộ có thể giải thích cho sự thu hẹp đột ngột trong mức độ đa dạng về hình thái của người Neanderthal.

Được biết, từ đầu thế kỷ 20, ngày càng có nhiều mẫu khảo cổ về người Neanderthal được phát hiện giúp xác lập H.neanderthalensis như một loài chính thống trong đó phải kể đến mẫu vật mang tên La Chapelle-aux-Saints 1 (biệt danh "Lão già") được phát hiện tại La Chapelle-aux-Saints, Pháp. Đến giữa thế kỷ 20, với nhiều khám phá mới, cộng đồng Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 bắt đầu tái OK9 đã banh bức tranh về người Neanderthal. Những ý tưởng như hành vi, trí thông minh và văn hóa của người Neanderthal bắt đầu được thảo luận và hình ảnh "giống người hơn" cũng dần xuất hiện.

Năm 1939, nhà nhân học người Mỹ Carleton Coon đã phục dựng người Neanderthal mặc quần áo công sở hiện đại nhằm nhấn mạnh rằng họ và người hiện đại không khác nhau là mấy. Đến đầu những năm 2000, một số mẫu vật được cho là lai giữa hai dòng người đã được phát hiện: Lagar Velho 1 và Muierii 1. Năm 2010, gen của người Neanderthal trong các quần thể hiện đại lần đầu tiên được xác định với việc lập bản đồ trình tự bộ gen người Neanderthal dựa trên 3 di cốt trong hang Vindija tại Croatia, chứa gần 4% DNA cổ , cho phép các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 giải trình gần như hoàn chỉnh bộ gen.

  • Tổ tiên loài người suýt tuyệt chủng cách đây 930.000 năm Tổ tiên loài người suýt tuyệt chủng cách đây 930.000 năm
Chu Nguyễn

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.