Lẽ nào có cái địa danh “Minh Bột”?

Trong "Từ điển Văn học" in năm 2004, thấy Giáo sư Nguyễn Huệ Chi giải nghĩa "Minh bột di ngư" là "ông chài còn sót lại ở đất Minh Bột", tôi đã hơi chạnh lòng. Mấy lần định gọi điện trao đổi, nhưng biết vị giáo sư khả kính bận bịu nhiều việc, nên nghĩ chuyện văn chương với ông ấy có khi đã là thứ yếu, đành thôi! Lẽ nào có cái địa danh Minh Bột?
  • "Tam quái"- Những địa danh văn hóa khác lạ
  • 3 địa danh Việt Nam vào top 27 kỳ quan thiên nhiên ở châu Á
  • Còn mãi địa danh dốc Ba Trục anh hùng
  • Địa danh, di sản văn hóa phi vật thể

Nhà nghiên cứu Ca Văn Thỉnh (1902-1987) không chỉ là một trí thức cách mạng, mà còn là tác giả của nhiều OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á biên khảo có giá trị về văn hóa và văn học Nam bộ. Cuốn sách "Đất và người Nam bộ" vừa được NXB Trẻ ấn hành, in lại nhiều bài viết quan trọng mà Ca Văn Thỉnh đã công bố trên tờ Đại Việt những năm 1942-1943, lấy bút danh Ngạc Xuyên (tên chữ Hán của Rạch Cái Sấu nơi quê nhà của ông ở Mỏ Cày - Bến Tre).

Ngay khi từ miền Nam ra Hà Nội học Trường Cao đẳng Sư phạm vào năm 1925, Ca Văn Thỉnh đã gắn bó với nhiều hoạt động sáng tác văn học. Ca Văn Thỉnh từng có vở kịch "Bầu nhiệt huyết" viết về Nguyễn Trãi. Bài viết "Minh bột di ngư, một quyển sách hai văn xã" là một trong những nghiên cứu hiếm hoi về tác phẩm trứ danh của Mạc Thiên Tứ.

Những ai quan tâm đến lịch sử đều biết, Mạc Thiên Tứ (còn có tên gọi Mạc Thiên Tích) là con trai của Mạc Cửu - người khai phá đất Hà Tiên, Kiên Giang. Mạc Thiên Tứ đã lập ra tao đàn Chiêu Anh Các lừng lẫy bậc nhất trong hành trang văn chương của những người mở cõi phương Nam. Bài viết "Minh bột di ngư, một quyển sách hai văn xã" của Ca Văn Thỉnh nhằm chứng minh tác phẩm "Minh bột di ngư" là của Mạc Thiên Tứ, chứ không phải của Trịnh Hoài Đức, như nhiều tư liệu nhầm lẫn.

In trong cuốn "Đất và người Nam bộ" từ trang 37 đến trang 46, bài viết "Minh bột di ngư, một quyển sách hai văn xã" được chú thích: "Minh bột di ngư có nghĩa là ông chài còn sót lại ở đất Minh Bột". Như vậy, Minh Bột được xác lập như một địa danh ư?

Thực sự Minh Bột hay là Minh bột? Ngay trong bài viết của mình, Ca Văn Thỉnh cho rằng: "ngụ ý của Mạc Thiên Tứ là muốn ví mình - một bực di thần của nhà Minh, như cá ở biển "Minh" còn sót lại". Rõ ràng, không thể tồn tại Minh Bột như một cái tên riêng!

Độc giả cần hiểu "Minh bột di ngư" như thế nào? Trong văn cảnh "Minh bột di ngư", chữ "bột" có nghĩa là "cái vịnh" mới phù hợp với chữ "ngư". Nếu Minh Bột có thật và nằm ở rẻo cao nào đó, thì phá sản chữ "ngư". Cho nên, thật sát nghĩa, thì "Minh bột di ngư" là "người đánh cá còn sót lại trong vũng nước triều Minh".

Nhà Minh tồn tại 276 năm (1368-1644) ở Trung Quốc. Khi bị nhà Thanh đánh bại, những người trung thành với nhà Minh đã chấp nhận biệt xứ. Mạc Cửu cũng là một trong những người tản cư ấy! Do đó, "Minh bột di ngư" là một nỗi lòng bái vọng cố quận của Mạc Thiên Tứ.

Hãy nhớ rằng, Chu Nguyên Chương dựng nên nhà Minh, tự xưng là "đại Minh". Đến khi Mạc Thiên Tứ tự nhủ mình là "di ngư", thì "đại Minh" chỉ còn là "Minh bột". Từ "đại Minh" đến "Minh bột" ngỡ cái chớp mắt thời cuộc, mà chất chứa tâm trạng của Mạc Thiên Tứ khi viết "Minh bột di ngư".

Một động tác viết hoa rất đơn giản, "Minh bột" thành "Minh Bột", thì không ai phải chịu trách nhiệm về ý nghĩa của chữ… bột. Thế nhưng, làm như vậy là không công bằng với Mạc Thiên Tứ, với Ca Văn Thỉnh, và với cả bạn đọc hâm mộ tao đàn Chiêu Anh Các.

Vì không hiểu chữ "bột", nên bài viết "Minh bột di ngư, một quyển sách hai thi xã" in trong cuốn "Đất và người Nam bộ" được tiện tay sửa… morat khá bất cập, chỗ thì "Minh Bột", chỗ thì "Minh bột". Cũng không thể chê trách biên tập viên, bởi lẽ chính cuốn "Tự điển Văn học" bộ mới - NXB Thế Giới in năm 2004, cũng giải nghĩa "Minh bột di ngư" là "ông chài còn sót lại ở đất Minh Bột"!

Mạc Thiên Tứ là một danh nhân. Ca Văn Thỉnh cũng là một học giả uy tín. Vì vậy, hậu sinh không thể biến "Minh bột" thành "Minh Bột"!

Lê Thiếu Nhơn

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.