Và cuối cùng công lý đã chiến thắng

Ngày 10 tháng 2 năm 1890, một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của thế kỷ XX, Boris Pasternak, chào đời ở Moskva. Ông có thể trở thành một nhạc sĩ hoặc nhà triết học tài năng, nhưng số phận đã hướng ông đi theo con đường khác: Boris Pasternak trở thành nhà văn Nga thứ hai sau Ivan Bunin đoạt giải thưởng Nobel văn học, nhưng vinh dự lớn lao này đã mang lại cho ông rất nhiều phiền muộn.
  • Nhà văn Nga “thuần túy”
  • Nhà văn Nga A.Solzhenitsyn, giải Nobel Văn chương 1970: Không yêu nước mình thì không thể vĩ đại
  • Nhà văn Nga Aleksandr Kuprin đường văn khúc khuỷu

Nhân dịp kỷ niệm 130 năm ngày sinh của Boris Pasternak (10/2/1890-10/2/2020), xin điểm lại những sự kiện nổi bật trong cuộc đời và tác phẩm của nhà thơ, nhà văn vĩ đại này.

Bỏ nhạc và triết để đến với văn chương

Boris Pasternak sinh ra trong gia đình Do Thái giàu truyền thống Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, bố ông là họa sĩ nổi tiếng. Cánh cửa ngôi nhà họ luôn luôn rộng mở đối với giới nghệ sĩ. Các họa sĩ Isaak Levitan, Vasily Polenov, Mikhail Nesterov, Nikolay Ge, các nhạc sĩ Sergey Rakhmaninov và Aleksandr Skryabin thường xuyên có mặt ở đây.

Dưới ảnh hưởng của Aleksandr Skryabin, sau này, ở tuổi 13, nhà thơ tương lai bắt đầu say mê âm nhạc. Boris Pasternak đã học nhạc 6 năm. Thậm chí 3 tác phẩm của ông còn được lưu giữ đến nay: hai khúc dạo đầu và một bản sonata dành cho piano. Tốt nghiệp trường trung học, Boris Pasternak chuẩn bị thi vào Nhạc viện Moskva. Tuy nhiên, sau nhiều băn khoăn, do dự, ông quyết định từ bỏ âm nhạc.

Năm 1908, Boris Pasternak vào học khoa luật của Trường Đại học Moskva, sau đó chuyển sang khoa văn - sử. Năm 1913, ông tốt nghiệp đại học với văn bằng loại 1, nhưng ông không bao giờ đến nhận bằng.

Mùa hè năm 1912, nhà thơ tương lai đến Đức học triết học tại Đại học Marburg. Thầy giáo của ông là nhà triết học Đức gốc Do Thái German Kogen, người đứng đầu trường phái Kant mới. Phát hiện ra tài năng  của Boris Pasternak, nhà triết học khuyên ông nên tiếp tục sự nghiệp với tư cách là một triết gia ở Đức.

Nhà thơ Boris Pasternak.
Nhà thơ Boris Pasternak.

Mối tình qua những bức thư

Năm 1922, Boris Pasternak đọc tập thơ “Dặm dài” của Marina Tsvetaeva và rất ngưỡng mộ bà. Ông viết cho nữ thi sĩ lúc bấy giờ sống ở Praha về những ấn tượng của mình, và Marina Tsvetaeva, người luôn cảm thấy cô đơn, đã hồi âm. Mối tình lãng mạn, sự liên minh tinh thần và tình yêu vô biên của hai con người tài năng bắt đầu như vậy. “Hãy yên tâm, em yêu thương của anh, anh yêu em vô cùng ...” – trong một bức thư gửi cho Marina Tsvetaeva, Boris Pasternak viết. Và bà đã đáp lại bằng những câu thơ nồng cháy đầy đau đớn và dịu dàng.

Họ viết thư cho nhau đến năm 1935, trong thời gian này, Boris và Marina không một lần gặp nhau. Chàng có vợ, nàng có chồng, và mối tình lãng mạn của họ lúc nhạt nhòa, lúc bùng lên với một sức sống mới.

Cuộc gặp gỡ đầu tiên của họ diễn ra năm 1935 ở Paris, tại Đại hội các nhà văn quốc tế, theo lời Marina Tsvetaeva, khá "tẻ nhạt”. Marina Tsvetaeva luôn luôn dằn vặt vì cuộc sống bấp bênh, gia đình bà phải sống trong nghèo khổ, thậm chí bần cùng. Thời điểm đó, Boris Pasternak đang ngây ngất trên đỉnh cao danh vọng và hạnh phúc gia đình. Khi ông bước vào phòng, khán giả đứng dậy vỗ tay chào mừng, còn Marina Tsvetaeva chỉ là một nhân chứng thầm lặng của niềm vinh quang này. Và khi gặp nhau, hóa ra, họ không có gì để nói.

Bênh vực nữ thi sĩ Anna Akhmatova

Năm 1934, một tiếng chuông  điện thoại bất ngờ vang lên trong căn hộ gia đình Boris Pasternak. Phía bên kia dây nói là Joseph Stalin. Cho đến tận bây giờ, vẫn không ai biết chính xác Tổng bí thư nói gì với nhà thơ. Chỉ biết rằng khi Stalin hỏi ý kiến của Pasternak về nhà thơ bị thất sủng Osip Mandelshtam, Boris Pasternak chỉ ấp úng điều gì đó. Stalin không thích câu trả lời này, và ông ta trách nhà thơ đã không bảo vệ bạn bè của mình.

Boris Pasternak rất khổ tâm vì câu chuyện này. Tuy nhiên, một năm sau, ông lại có cơ hội bênh vực cho một người bạn khác - lần này là nữ thi sĩ Anna Akhmatova. Ông viết thư cho Stalin đề nghị trả tự do cho chồng và con trai của nữ thi sĩ. Vài ngày sau, yêu cầu của nhà thơ đã được thực hiện.

Ẩu đả với Sergey Esenin

Những người thích ngồi lê đôi mách trong giới văn chương hay nhắc tới vụ ẩu đả của Sergey Esenin và Boris Pasternak tại toà soạn tạp chí “Đất hoang đỏ”. Nhưng ít người biết rằng họ không chỉ có đánh nhau một lần. Những người đương thời của các nhà thơ kể rằng hai nhà thơ nổi tiếng ghét nhau đến mức đã mấy lần “thượng cẳng chân hạ cẳng tay”.

Lần đầu tiên điều đó xảy ra ở quán cà phê “Domino”. Không ai hiểu vì sao hai nhà thơ bỗng nhiên giận dữ đến mức sẵn sàng nhảy xổ vào nhau như vậy, theo một giả thuyết, Esenin rất không thích thơ của Pasternak. Lúc bấy giờ nhà thơ trẻ Matvey Royzman đã kịp thời can ngăn họ. Tiếc rằng, lần ở tòa soạn tạp chí “Đất hoang đỏ” Royzman không có mặt.

Chứng kiến vụ ẩu đả ở toàn soạn “Đất hoang đỏ”, nhà văn Valentin Kataev mô tả như sau: “Sergey Esenin một tay túm ngực Boris Pasternak, còn tay kia định đấm vào tai ông. Trong khi đó, Boris Pasternak mặt đỏ gay giơ tay đấm vào cằm Sergey Esenin, nhưng không thành”. Không ai biết điều gì khiến hai nhà thơ khả kính đối xử với nhau như vậy.

Theo “lời khai” của Kataev, Esenin không cần phải có lý do để gây sự với Pasternak. Ngay cả khi Pasternak không ở bên cạnh, chỉ cần ai đó nhắc đến tên của Pasternak là Sergey Esenin nhếch mép cười khẩy và nói: "Anh ta là nhà thơ quái quỷ gì vậy?"

Phải lòng OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao Gruzia

Boris Pasternak lần đầu tiên quan tâm tới Gruzia vào năm 1917, khi ông viết bài thơ “ Ký ức Ác quỷ”. Năm 1930, nhà thơ người Gruzia Paolo Yashvili đến Moskva và gặp Boris Pasternak. Một năm sau, Pasternak cùng người thân đến thăm thành phố Tiflis theo lời mời của Yashvili. Tại đây, Pasternak làm quen với nhiều nghệ sĩ. Tình bạn của họ kéo dài nhiều năm liền trong suốt cả cuộc đời.

Boris Pasternak đã sống ba tháng ở Gruzia, tìm hiểu nền văn hóa đặc sắc của Gruzia, ông say mê lịch sử và đem lòng yêu mến mảnh đất Gruzia. Sau đó, ông viết những bài thơ đầy nhiệt huyết về OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao Kavkaz này, tổ chức các đêm  thơ Gruzia và dịch tác phẩm của các nhà văn Gruzia ra tiếng Nga.

Boris Pasternak coi Gruzia là quê hương thứ hai của mình, xứ sở này này gần gũi với ông về mặt tinh thần và trở thành một trong những địa danh chính trong cuộc đời ông.

Từ chối giải Nobel Văn học

Năm 1955, sau 10 năm lao động không ngừng, cuối cùng Boris Pasternak đã đạt được đỉnh cao sáng tạo của một nhà văn: tiểu thuyết “Bác sĩ Zhivago” ra đời. Sự mô tả OK9giaitri đăng nhập của giới trí thức Nga trong bối cảnh các sự kiện đầy bi thảm của thế kỷ XX đã mang lại cho nhà văn giải thưởng Nobel Văn học danh giá. Tuy nhiên, áp lực Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá của chế độ đương thời đã buộc nhà văn  gửi một lá thư đến Viện Hàn lâm Thụy Điển từ chối chấp nhận giải thưởng.

Vấn đề ở chỗ vì “Bác sĩ Zhivago”, Boris Pasternak đã bị khai trừ khỏi Hội Nhà văn Liên Xô, thậm chí ông bị đề nghị trục xuất ra khỏi OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao. Trong bài thơ “Giải thưởng Nobel” của mình, Boris Pasternak viết:

Ta cùng đường, như con thú bị săn
Đâu đó có con người, tự do, ánh sang
Còn quanh ta, tiếng truy lùng náo loạn
Siết chặt dần, không lối thoát thân.

Nhưng đến tận cuối đời ông vẫn tin rằng công lý sẽ chiến thắng. Nhà thơ kết thúc bài thơ của mình bằng những dòng như sau:

Nhưng dù cho cái chết cận kề
Ta vẫn tin: có một ngày sẽ đến
Sức mạnh của hận thù và đê tiện
Sẽ cúi đầu trước tính thiện, lòng nhân
.

Do bị thất sủng kéo dài, các tác phẩm của Boris Pasternak bị cấm xuất bản nhiều năm liền, thậm chí không được nhắc đến trong sách giáo khoa cho đến khi công cuộc đổi mới bắt đầu ở Liên Xô. Mãi đến năm 1987, nhà thơ mới được phục hồi danh hiệu hội viên Hội Nhà văn Liên Xô, còn giải thưởng Nobel Văn học được trao cho con trai ông Evgeny vào năm 1989, 31 năm sau khi được công bố,.

Không có gì ngạc nhiên là bạn đọc đại chúng của Liên Xô và thế giới nói chung trong  thập niên 60-70 thế kỷ trước không biết gì về sáng tác của nhà văn vĩ đại.

Mối tình cuối đầy bi thảm

Năm 1946, Boris Pasternak gặp Irina Ivinskaya, biên tập viên ban thơ của tạp chí “Thế giới mới”. Ông 56 tuổi, bà 34. Chỉ vài tuần sau, nhà thơ thổ lộ tình yêu với bà. Olga Ivinskaya là một phụ nữ đầy quyến rũ với cặp mắt to, mái tóc vàng và giọng nói du dương. Boris Pasternak có hai người vợ hợp pháp, nhưng ông chưa hề tặng ai trong họ những bài thơ tình sâu sắc như đối với người chưa bao giờ là vợ của ông, Olga Ivinskaya. Bà chính là nguyên mẫu của nữ nhân vật Lara trong tiểu thuyết “Bác sĩ Zhivago” của nhà văn.

Mùa thu năm 1949, Olga Ivinskaya bị bắt và kết án 5 năm tù vì “tuyên truyền chống Liên Xô” và “quan hệ với những đối tượng bị nghi làm gián điệp”. Tại các cuộc hỏi cung, Olga Ivinskaya không thể nói gì về “hoạt động gián điệp” của Pasternak. Bao giờ bà cũng chỉ một mực nhắc đi nhắc lại rằng: “Tôi yêu anh ấy”.

Boris Pasternak qua đời ngày 30 tháng 5 năm 1960 tại làng Peredelkino vì bệnh phổi.

Trần Hậu (Theo báo Nga)

Các tin khác

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá các Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong Ok9 cab trò chơi casino phổ biến. Thần tượng nào có xa vời!

Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 thứ 7. Cục Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh OK9giaitri đăng nhập Ok9 cab trò chơi casino phổ biến và góp phần OK9 đã banh con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "Ok986 tải ứng dụng" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến OK9 đã banh con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận Ok9 cab trò chơi casino phổ biến. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.