Vài ý kiến nhỏ với Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Vương

Đọc bài "Phê phán cần sự hiểu biết", dưới có một đoạn ngắn nêu ý kiến của Giáo sư Nguyễn Khắc Phi trong Văn nghệ OK9 trang cược thể thao xanh chín nhất châu Á số 266 ngày 3-12-2015, tôi đoán quý báo muốn đặt dấu chấm hết cho cuộc thảo luận chung quanh bản dịch bài "Nam quốc sơn hà" trong sách Ngữ văn 7. Đoán vậy và tự thấy cái "sự hiểu biết" của mình hạn chế lắm, song có cái gì đó cứ thôi 

Kể ra có nhiều điều muốn bàn. Chẳng hạn như về cái tên sách. Tiết kiệm được bao nhiêu mà không viết là "Ngữ văn lớp bảy" cho đàng hoàng, các vị lại bỏ chữ  "lớp" đi rồi lắp vào con số 7, hay là thời bây giờ  "số hóa", mọi thứ nên rút gọn lại!... Nhưng thôi xin bàn vào chủ đề chính.

- Việc bản dịch của hai cụ Lê Thước - Nam Trân được thay cho bản dịch cũ bài Nam quốc sơn hà đã mười lăm năm, sao bây giờ mới trở thành đề tài nóng?

Theo tôi giá đừng đặt câu hỏi này thì tốt hơn. Nhưng trót đặt rồi thì trong rất nhiều cách giải thích, nên chọn cách đơn giản nhất, phúc hậu nhất. Chẳng hạn có một vị nào đó xem sách giáo khoa của con cháu, thấy bản dịch ấy (xin gọi tắt là "bản vằng vặc") khác bài mình đã học, rất tán thưởng và vẫn thuộc lòng (xin gọi là "bản rành rành")  bèn nêu ra. Vài ba vị khác có con cháu học lớp bảy nghe vậy mới "quớ" lên, rồi người nọ truyền người kia… lại nhằm thời điểm - nói khí vô phép - ngành Ok986 tải ứng dụng nước ta chỉ được quốc dân đồng báo đánh giá cao vừa vừa thôi, mới đây lại có chuyện "tích hợp" môn lịch sử, động đến cả Ok986.vip được xếp hạng cao nhất, trong khi "Nam quốc sơn hà" đâu chỉ là chuyện văn chương mà trong lòng dân Việt Nam thì là địa giới, là bờ cõi, là "Tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất", lại còn "cái lưỡi bò" toan "liếm" cả biển Đông như thế v.v… và v.v… cho nên mới rộ lên, mới bàn cãi. Thiết tưởng giải thích thế thì thấy đáng mừng, chứ không đáng giận. Giải thích theo chiều hướng tiêu cực thì lòng mình thêm nặng nề, dễ dẫn tới mất đoàn kết lắm!

- Thế nhưng đã giải thích rằng "bản vằng vặc" không phải là mới, lại do hai cụ Lê Thước - Nam Trân dịch, mà sao vẫn cứ rối lên, thậm chí có người còn cả gan nói rằng "không cần biết hai người dịch này là ai!" - thật là quá lắm!... Tôi thấy có hai điểm cần đề cập.

1) Khi có người cho rằng đây là bản mới, không biết ai dịch, thì đúng là phải trả lời thế. Tuy nhiên, cái "sự hiểu biết" của con người ta là rất có hạn, ai làm nghề gì thì hiểu về nghề ấy hơn người khác. Nếu trong ngành văn học, có ai đó không biết về cụ Lê Thước và cụ Nam Trân thì mới đáng trách chứ người ngoại đạo thì giận làm gì.

Có những kiến thức thông thường, tưởng chẳng ai lạ, ấy thế mà tôi thấy vị tiến sĩ (không phải thuộc ngành văn) thích "Truyện Kiều" nên đề cao chữ Nôm đến mức cho rằng "Thiên cổ hùng văn Bình Ngô đại cáo" cũng viết bằng chữ Nôm! Mặt khác, cách Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Vương nêu hai cụ Lê Thước - Nam Trân "là những người có quyền uy trong học thuật"… rồi tên tuổi các vị trong ban soạn sách giáo khoa (xin đọc lại Văn nghệ OK9 trang cược thể thao xanh chín nhất châu Á) thì dường như Trần tiên sinh muốn khoác cho các vị rất đáng kính đó cái danh hiệu "học phiệt", đã viết, đã dịch, đã soạn,… thì "lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu" rồi, không kẻ nào được ý kiến, ý cò gì nữa!

Xin thưa: Tản Đà dịch thơ Đường nổi tiếng thế, nhưng có phải bài nào cụ dịch cũng hay cả đâu. Rồi chuyện này nữa, ông Trần sao không kể cụ Nam Trân từng làm Chánh Văn phòng Ủy ban hành chính kháng chiến liên khu V, chủ trì việc dịch hai tập thơ Đường ra tiếng Việt, duyệt bản dịch thơ Tống, có phải là dễ thuyết phục hơn cái chức "Thị lang" (có người bảo là Tá - lý) triều Bảo Đại không !

2) Để thuyết phục mọi người thì không gì hay hơn là vạch rõ "bản rành rành" thua  "bản vằng vặc" ở chỗ nào. Điều này Giáo sư Trần đã "thuyết". Nhưng thực tình tôi vẫn chưa thấy "phục". Nói rằng phải "tín, đạt, nhã", nhưng "tiệt nhiên" mà dịch là "rành rành" thì là đúng, là đạt quá chứ. Chẳng thế mà bản dịch của cụ Hoàng Đạo Thúy trong "Người và cảnh Hà Nội" (Nhà xuất bản Hà Nội, trang 99) và bài (hình như) của ông Ngô Linh Ngọc do ông Trương Nhã Thy giới thiệu trong tạp chí Hồn Việt số 99, tháng 12-2015 cũng đều sử dụng cả. "Vằng vặc" quả là rất hay, nhưng phải từ "Thiên Thư" hình dung ra "trời đầy sao" rồi từ "trời đầy sao" ra "vằng vặc" thì tôi e rằng các cụ chiến binh dưới quyền chỉ huy của Lý Tướng quân đang phải chống trả "giặc dữ", lại đang núng thế, trình độ có hạn, nếu phải giải thích mới hiểu được để nâng cao sĩ khí thì e đã vỡ trận mất rồi! Lại nữa vì băn khoăn, tôi phải vác "Từ điển Tiếng Việt" của Hoàng Phê (NXB Đà Nẵng - Trung tâm từ điển học - Hà Nội 2009) ra tra thì thấy định nghĩa: "Vằng vặc: (ánh trăng) rất sáng, không một vết gợn, khiến có thể nhìn rõ các vật".

Như vậy tôi hiểu là từ này chỉ áp dụng cho trăng, e rằng nói: "sao sáng vằng vặc" có phần hơi gượng gạo chăng? Còn việc gieo vần trắc hay bằng, tôi thấy không quan trọng lắm. Thì đấy, nguyên tác bằng chữ Hán, gieo vần bằng, thế mà chẳng những động viên được các cụ ta chuyển "núng" thành thắng trên sông Như Nguyệt nghìn năm trước mà còn được lớp lớp con cháu chúng ta tự hào, ghi nhớ đến giờ và sau này nữa.

- Tất nhiên, việc soạn mọi sách giáo khoa chứ chẳng riêng sách Ngữ văn lớp bảy, là thuộc những vị "có thẩm quyền" hoặc "vào hàng có thẩm quyền". Cứ để nguyên như hiện nay hay thế nào là do các vị quyết. Tôi vốn ít học, về hưu mới có thời gian đọc sách báo, lại phải soi kính "lúp", am hiểu lõm bõm, chỉ nghĩ rằng giá cứ cho các cháu học nguyên tác, giảng nghĩa chữ Hán cho các cháu hiểu, rồi chọn ra vài bài dịch cho các cháu tham khảo, có lẽ cũng tốt.

Đinh Khắc Phách

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.