Tổ tiên loài người suýt tuyệt chủng cách đây 930.000 năm

Nghiên cứu sự tiến hóa của loài người là quá trình ghép nối các manh mối rải rác về cách chúng ta từng tồn tại trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Một trong những bí ẩn lớn nhất là quy mô dân số cổ đại của loài người từng lớn hay nhỏ như thế nào.

  • Phát hiện mới về tổ tiên loài người

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Science vào tháng 4/2025 đã làm sáng tỏ một sự kiện thảm khốc, khi loài người từng trải qua một cuộc khủng hoảng dân số kéo dài hơn 100.000 năm, số lượng người còn sống bị thu hẹp chỉ còn khoảng 1.280 người. Sự cố nghiêm trọng này ảnh hưởng sâu sắc đến cấu tạo di truyền của con người ngày nay.

Ghép lại quá khứ di truyền

Việc hiểu về quá trình tiến hóa của con người thường đòi hỏi phải phân tích kỹ ADN. Tuy nhiên, việc thu thập ADN cổ đại từ các hóa thạch có niên đại hơn 300.000 năm, đặc biệt là ở châu Phi là một thách thức vô cùng lớn vì ADN bị phân hủy theo thời gian khiến cho các mẫu di truyền cổ đại trở nên khan hiếm hoặc không thể phân tích được. Để giải quyết vấn đề này, các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đã chuyển sang phân tích ADN hiện đại, tìm kiếm các mô hình còn sót lại từ cuộc đấu tranh và sinh tồn của tổ tiên chúng ta.

Các nhà nghiên cứu đã phát triển một phương pháp mới mang tên FitCoal (quá trình đồng kết vô cùng nhỏ theo thời gian), giúp vượt qua nhiều khó khăn mà các phương pháp truyền thống gặp phải. FitCoal không cần đến ADN cổ đại hay dữ liệu lịch sử chi tiết. Thay vào đó, nó sử dụng ADN của con người hiện đại, tập trung vào các biến thể di truyền gọi là alen. Sự phân bố của các alen này được ghi lại trong cái gọi là phổ tần số vị trí (SFS) tiết lộ những thay đổi về quy mô dân số trong quá khứ.

Tổ tiên loài người suýt tuyệt chủng cách đây 930.000 năm -0
Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 phát hiện ra rằng tổ tiên loài người đã phải đối mặt với sự tuyệt chủng cách đây 930.000 năm.

Nhà nghiên cứu di truyền học Yi-Hsuan Pan từ Đại học Sư phạm Hoa Đông (Trung Quốc) nhấn mạnh: “Phát hiện mới mở ra một hướng nghiên cứu mới trong ngành tiến hóa loài người, vì nó đặt ra nhiều câu hỏi như những người này đã sống ở đâu, cách họ vượt qua các thay đổi khí hậu thảm khốc và liệu quá trình chọn lọc tự nhiên trong “thời kỳ thắt cổ chai” này có thúc đẩy sự tiến hóa của bộ não con người hay không”.

FitCoal có thể tái tạo chính xác quy mô dân số của Ok9 cab trò chơi casino phổ biến loại người cổ đại bằng cách phân tích hàng ngàn bộ gen hiện đại. Trong nghiên cứu này, các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 đã sử dụng dữ liệu di truyền từ 3.154 con người hiện đại trải dài trên 50 nhóm dân cư khác nhau trên toàn thế giới.

Hé lộ sự sụp đổ dân số cổ đại

Phân tích dữ liệu di truyền đã mang đến một phát hiện gây sửng sốt: Trong khoảng từ 930.000 đến 813.000 năm trước, tổ tiên chúng ta phải đối mặt với những biến đổi môi trường khắc nghiệt khiến số lượng dân số bị suy giảm mạnh. Trong suốt 117.000 năm đó, chỉ còn khoảng1.280 người có khả năng sinh sản còn sống - một con số đáng báo động so với dân số toàn cầu ngày nay. Phát hiện đầy kịch tính này cũng giúp giải thích khoảng trống đáng kể trong hồ sơ hóa thạch từ cả châu Phi và Âu-Á trong cùng thời kỳ.

Nhà nhân học Giorgio Manzi từ Đại học Sapienza ở Rome (Italy), đồng tác giả nghiên cứu, giải thích: “Khoảng trống trong các ghi chép hóa thạch ở châu Phi và Âu-Á có thể được giải thích bởi “nút thắt cổ chai” dân số trong Thời kỳ đồ đá sớm. Về mặt thời gian, nó trùng khớp với sự mất mát đáng kể của bằng chứng hóa thạch”.

Tại sao lại có “nút thắt cổ chai” dân số này? Nghiên cứu chỉ ra rằng, những biến đổi khí hậu cực đoan, bao gồm kỷ băng hà khắc nghiệt và hạn hán kéo dài là nguyên nhân chính. Những điều kiện khắc nghiệt này có thể đã xóa sổ nguồn thức ăn, phá hủy môi trường sống và khiến việc tồn tại trở nên gần như bất khả thi. Nhóm dân số nhỏ bé còn lại không chỉ phải sống sót qua các hiểm họa hàng ngày, mà còn phải duy trì sự đa dạng di truyền - yếu tố sống còn cho sức khỏe và sự thích nghi của các thế hệ tương lai.

“Nút thắt cổ chai” về dân số cổ đại đã tác động sâu sắc đến di truyền học của con người. Khoảng 66% đa dạng di truyền đã bị mất đi, định hình lại đáng kể nguồn gen hiện nay. Thú vị thay, các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 cũng phát hiện ra rằng, thời kỳ khắc nghiệt này đã dẫn đến những thay đổi di truyền then chốt. Một sự kiện nổi bật là sự hợp nhất của hai nhiễm sắc thể tổ tiên, tạo thành nhiễm sắc thể số 2 ngày nay – một yếu tố có thể đã góp phần vào sự phân hóa giữa người hiện đại với Neanderthal và Denisovan, định hình lại tiến trình tiến hóa của loài người.

Nhà nghiên cứu di truyền học Yun-Xin Fu thuộc Trung tâm Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 sức khỏe, Đại học Texas (Mỹ) nhấn mạnh tính đột phá của FitCoal: “Việc FitCoal có thể phát hiện “nút thắt cổ chai” dân số cổ đại chỉ từ vài chuỗi gen là một bước đột phá lớn. Sự tiến bộ về phương pháp luận này mở ra cơ hội khám phá những khía cạnh trước đây gần như không thể thấy trong quá khứ di truyền của con người. Trong thời kỳ “nút thắt cổ chai” này,chọn lọc tự nhiênnhiều khả năng cũng đóng vai trò then chốt, buộc tổ tiên chúng ta phải phát triển những đặc điểm thích nghi với điều kiện sinh tồn khắc nghiệt. Chúng tôi tin rằng, thời kỳ này có thể đã thúc đẩy nhanh quá trình tiến hóa não bộ, dẫn đến các đặc trưng của con người ngày nay như tư duy phức tạp và cấu trúc Ok9 cab trò chơi casino phổ biến phát triển”.

Tổ tiên loài người suýt tuyệt chủng cách đây 930.000 năm -0
Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 tin rằng, thời kỳ khủng hoảng dân số đã giúp thúc đẩy nhanh quá trình tiến hóa não bộ, dẫn đến các đặc trưng của con người ngày nay như tư duy phức tạp và cấu trúc Ok9 cab trò chơi casino phổ biến phát triển.

Tổ tiên loài người đã sống sót bằng cách nào?

Khám phá này đặt ra những câu hỏi thú vị về khả năng chống chịu của con người. Làm thế nào một nhóm người nhỏ bé có thể sống sót hơn 100.000 năm trong điều kiện môi trường khắc nghiệt như vậy? Các nhà nghiên cứu cho rằng có nhiều yếu tố góp phần vào sự tồn tại này của con người. Việc kiểm soát lửa, một kỹ năng quan trọng để sưởi ấm và nấu ăn, có lẽ đã trở nên thiết yếu. Ngoài ra, khi khí hậu dần chuyển sang điều kiện thuận lợi hơn, dân số đã bắt đầu phục hồi dần dần. Khoảng 813.000 năm trước, số lượng người bắt đầu tăng nhanh trở lại, tạo nền tảng cho các cuộc mở rộng dân số toàn cầu sau này.

Những phát hiện này cung cấp một góc nhìn hoàn toàn mới để diễn giải các hóa thạch và di tích khảo cổ. Việc biết về “nút thắt cổ chai” về dân số cho phép các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 hiểu rõ hơn về sự phát triển của các hành vi và công cụ cần thiết giúp con người sinh tồn. Các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định chính xác nơi những con người cổ đại này OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á và những chiến lược mà họ đã sử dụng để vượt qua những thách thức to lớn về môi trường.

Một điểm đáng chú ý là khám phá này cũng mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 rất muốn điều tra những đặc điểm địa lý nơi nhóm người nhỏ bé này đã sống sót và phát triển. Họ cũng muốn tìm hiểu sâu hơn cách thời kỳ thử thách này ảnh hưởng đến sinh học, hành vi và cả sự tiến hóa não bộ của con người. Nhà sinh học Li Haipeng từ Viện Dinh dưỡng và Sức khỏe Thượng Hải (Trung Quốc) nhấn mạnh rằng, phát hiện này mới chỉ là khởi đầu.

“Các mục tiêu tương lai với phát hiện này là OK9 đã banh bức tranh hoàn chỉnh hơn về tiến trình tiến hóa của loài người trong thời kỳ này, giải mã bí ẩn về tổ tiên và sự phát triển ban đầu của loài người”, nhà sinh học Li Haipeng nói và khẳng định, nghiên cứu này đã cho thấy khả năng thích nghi phi thường của tổ tiền loài người; đồng thời nhắc nhở chúng ta rằng sự tồn tại của con người từng mong manh đến nhường nào.

Rõ ràng, khi tiết lộ cuộc khủng hoảng ẩn giấu này, các nhà Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về quá khứ mà còn trang bị cho chúng ta kiến thức về cách nhân loại có thể đối mặt với những thách thức trong tương lai. Biết được cách tổ tiên vượt qua những nghịch cảnh gần như không tưởng, chúng ta nhận được bài học về sự sống còn, khả năng thích nghi và khả năng phục hồi ăn sâu vào ADN của chính mình.

  • Tiết lộ khuôn mặt của tổ tiên loài người từ 3,8 triệu năm trước Tiết lộ khuôn mặt của tổ tiên loài người từ 3,8 triệu năm trước
Chu Nguyễn

Các tin khác

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Ôk9 casino, thể thao, nổ hũ, game bài và bắn cá Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động OK9 thể thao xanh chín và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng Ok9 cab trò chơi casino phổ biến

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.