Chùa - vẫn ngôi chùa cổ
Khói nhang xưa
Tôi lại gặp tôi
Luồn cột đèn đầu ngõ
Chiếc tàu bay giấy lượn lờ
Suốt năm mươi năm
Năm mươi năm
Cô bạn nhỏ chưa khô giọt lệ
Giận tôi vì một trái bàng!
Thêm dãy nhà hai tầng
Ngõ đất thành ngõ gạch
Ngôi chùa càng chìm sâu
Bóng mít bóng cau
Chìm sâu thời thơ bé
Hoa đại đầu thế kỷ
Rụng vào tôi - bây - giờ
Hình như đâu đó Vân Long đã kể tôi nghe xuất xứ của bài thơ này, như đã có lần tiện đường, anh rủ tôi ghé thăm khu vực chùa Tràng An. Dễ có đến hai chục năm trôi qua, giờ thì tôi không còn thật nhớ từng chi tiết ngoài cái cảm giác chung anh đã viết:
Chùa - vẫn ngôi chùa cổ
Khói nhang xưa
Chính tại đây, cũng trong một lần "thả bước lơ ngơ" như thế, nhà thơ đã "gặp lại" bóng dáng tuổi thơ của mình.
Đó là một buổi trưa thanh nhẹ, lối ngõ trải vàng. Nhà thơ đâu hay mỗi bước anh đi bây giờ đều như "In một bước tình cờ/ Lên dấu chân ngày nhỏ" (động tác này xem ra có ý nghĩa như việc cậu bé Alađanh - nhân vật trong bộ truyện cổ Arập "Nghìn lẻ một đêm" - trong khi chắp tay cầu khấn, vô tình miết vào chiếc nhẫn mà lão phù thủy người Phi đã đeo vào ngón tay cậu, nhờ thế mà có một ông thần hiện ra giải thoát cậu khỏi hầm sâu để về lại ngôi nhà ấm cúng của mình)... Tại đây, nhà thơ nhận ra cậu bé - mình năm xưa đang chơi trò chơi đuổi bắt:
Tôi lại gặp tôi
Luồn cột đèn đầu ngõ
Chiếc tàu bay giấy từng đưa tác giả "ngao du" trong khung trời tuổi thơ suốt năm mươi năm nay như chưa hề đậu cánh lấy một lần. Và cũng tại đây, anh như gặp lại cô bạn nhỏ ngày xưa, tưởng vẫn còn vẹn nguyên cả cái giận dỗi của cô:
Năm mươi năm
Cô bạn nhỏ chưa khô giọt lệ
Giận tôi vì một trái bàng
Giọt lệ và trái bàng là những hình ảnh không dễ gần nhau, nhưng suốt năm mươi năm, giọt lệ ấy chưa khô, vì nó gắn với chuyện trái bàng ấy đấy. Chi tiết sau nuôi chi tiết trước, nó là cái cớ để cảm xúc được lưu giữ.
Nằm trong khu phố cổ, nơi cư dân đông đúc đang tìm cách bung ra để OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á, tất nhiên trải qua năm chục năm, lối ngõ đi vào chùa đã có nhiều đổi khác. "Thêm dãy nhà hai tầng/Ngõ đất thành ngõ gạch". Rõ ràng, đã lên nhà tầng, thì lối ngõ phải đổi thay cho tương ứng, thích hợp. Bởi vậy mà diện tích cảnh quan có phần bị thu hẹp. Ngôi chùa như càng so mình vào, kéo theo cả hình bóng những cây cau, cây mít. Tất cả khoảng không gian ấy như muốn lẩn chìm vào dĩ vãng.
Bài thơ có cái kết thật đặc biệt. Cũng như bìa sách, phải là loại giấy dày hơn một chút so với giấy ruột. Hai câu:
Hoa đại đầu thế kỷ
Rụng vào tôi - bây - giờ
Là một khám phá thú vị (hai câu này từng được chọn thả lên trời trong Ngày Thơ Việt
Trước đây, trong một bài viết, tôi từng đưa ra nhận xét: "Thơ Vân Long mạnh chủ yếu là ở nhịp chứ không phải ở mạch". Việc tác giả mải sa vào những nhánh phụ làm giảm sức kết cấu toàn bài là lý do dẫn đến tình trạng, đọc thơ anh, thấy câu chữ ngăn nắp, kỹ lưỡng mà dường như lại thiếu sức cuốn hút. Ở "Ngõ chùa Tràng An", Vân Long đã có ưu điểm là giữ được mạch cảm xúc quán xuyến toàn bài, chi tiết khá tập trung, những câu thơ đẽo gọt kỹ càng xen với những câu thơ đột biến... Còn nhớ, một lần tôi ướm hỏi Vân Long:
- Trong những bài thơ của anh, nếu chọn một thì anh sẽ nhớ tới bài nào trước tiên?
Vân Long phân vân một lát:
- Có lẽ là bài "Ngõ chùa Tràng An"...
Tôi biết, có những nhà thơ phấn đấu đến bạc tóc cũng chỉ mong có được một bài thơ hay viết về tuổi "búp măng" của mình