Thạch Quỳ - thơ cao hơn mọi hiểu biết về thơ

Tôi biết Thạch Quỳ đầu những năm 80, sau đó tôi thường hay ra Vinh chơi cùng ông, ngủ lại nhà ông. Có lần Chi hội Nhà văn Nghệ An đang họp, tôi bước vào, ông không ngần ngại giới thiệu tôi và đề nghị đọc thơ. Ông nói, xin các bạn dừng một chút nghe Hoàng Vũ Thuật, để hiểu thêm một giọng thơ mới lạ. Tôi đọc và tâm sự: "Sao bằng thơ nhà thơ Thạch Quỳ và các anh chị ở đây - đọc cốt để lây truyền cảm hứng cho nhau thôi. Một người xứ Quảng mộc mạc, múa bút trên đất Nghệ hào hoa"…

  • Nhà thơ Phạm Sỹ Sáu: Giọng thơ bi tráng trên đường viễn chinh
  • Có một nhà thơ "vẩy bút làm mưa gió"

Ông là thế, hiểu ai là rất nhiệt tình, không hiểu thì không chơi. Ông dắt tôi đến nhà thơ Nguyễn Thị Phước, nhà văn Đàm Quỳnh Ngọc, đặc biệt nhà thơ Hồ Phi Phục, ra tận quê của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, khi cụ bà qua đời… Trong mắt tôi và người miền trung, Thạch Quỳ rất được nể trọng. Nói đến Nghệ An là nhắc đến ông. Có lần tôi phát biểu chính kiến với bạn bè văn chương, ông là một hiện tượng quý và hiếm. Có lẽ tính cách thẳng ngay, chân thật và khí khái làm ông cô đơn lại càng cô đơn:

Ta một mình      
Loạng choạng giữa khu vườn
Loạng choạng bước giữa thiên đường, âm phủ

(Đêm vườn rừng)

Thạch Quỳ đề tặng tôi Tuyển tập thơ ghi tại "Vinh, tháng 1/2018", mãi đến sau này tôi mới có trong tay? Lật xem, thì ra theo như Quyết định xuất bản 3/10/2018. Đó là sự đãng trí dễ thương thường có của một tâm hồn cao đẹp, chẳng màng gì những chuyện liên đới đến thời gian. Ngoài bài giới thiệu "Cốt cách người miền trung qua thơ Thạch Quỳ" của nhà văn Mai Văn Hoan, "Nhà thơ Thạch Quỳ chuyện thơ, chuyện đời" của nhà báo Phạm Thùy Vinh (Báo Nghệ An) phỏng vấn, "Những ghi chép bên lề" (có lẽ của tác giả) và cuối tập "Thơ - Phương tiện đồng hóa con người với sự sống" (Thạch Quỳ); còn lại là "Thơ qua từng giai đoạn" và thơ thiếu nhi. Tôi biết Thạch Quỳ viết còn nhiều hơn thế, nhưng Tuyển tập chỉ khiêm tốn trong 415 trang.

Thạch Quỳ - thơ cao hơn mọi hiểu biết về thơ -0
Nhà thơ Thạch Quỳ (1941-2022).

Ông viết: "Thơ cao hơn mọi hiểu biết về thơ". Có lẽ vì thế nên đã hơn 200 năm qua bạn đọc và các nhà phê bình nghiên cứu vẫn không khám phá hết cái hay, cái đẹp, cái tinh túy của "Truyện Kiều". Ông lại viết "Nhà văn lớn ở cả phần nổi, nhưng lớn hơn vẫn là ở phần chìm. Họ cao thấp khác nhau ở cảm quan thẩm mỹ, rộng hẹp khác nhau ở bách khoa toàn thư chi tiết sống, tinh nhạy khác nhau ở các cấp độ linh diệu của ngôn từ". Thật chí lý, bởi từ quan niệm đó mà sáng tác của Thạch Quỳ tạo được bức tranh triết lý, cảm quan cuộc đời rất riêng cho mình. Ông dặn con từ những điều rất thiết thực, gần gũi, không xa xôi ảo mộng:

Con ơi con, trái đất thì tròn
Mặt trăng sáng cũng tròn như đĩa mật
Tất cả đấy đều là sự thật
Nhưng cái bánh đa tròn, điều đó thật hơn!

(Với con)

Trong lúc người ta say sưa ngợi ca vẻ đẹp ở phần nổi, lao vào vấn đề Ok9cab Link Chính Thức, bày ra bao thứ bánh vẽ chung chung, thì Thạch Quỳ bản lĩnh đi vào bản chất của sự vật hiện tượng. Đó chính là khí khái của ông - người tai mắt ở trong thiên địa. Bài thơ hồi đó bị đưa ra mổ xẻ, phê phán trên các phương tiện truyền thông và ngay cả diễn đàn văn học tỉnh nhà. Thạch Quỳ im lặng vì anh nghĩ "chuyện ngoài văn học". Khi người ta mượn chuyện văn học để làm điều gì đó, là thói ghen tuông đố kỵ thường xảy ra. Không ai hiểu Thạch Quỳ như chính ông hiểu mình:

Tôi đầy ứ, thẳng căng, tôi mạnh khỏe
Tôi cao hơn đất đá mọi OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á
Tôi không phải sơ đồ bản vẽ
Tôi cao hơn người máy, thần linh

(Tôi)

Nhiều lần nghe ông đọc bài "Ông già nghễnh ngãng", tôi rất hiểu mà đành im lặng. Ôi quê hương, OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao chẳng khác gì con tàu chạy đi rồi chạy lại, cũng ga ấy, cũng con người ấy. Và "Người bán vé tàu, cứ bán"… mặc người lên tàu cứ lên. Cái vòng luẩn quẩn ấy rồi sẽ đi đâu, về đâu? Bao nhiêu câu hỏi xoáy vào tôi, đến ứa nước mắt. Ngày trước nhà thơ Cù Huy Cận đã viết: "Một câu hỏi lớn không hề đáp - Cho đến bây giờ mặt vẫn chau". Tôi không thể nói hết cảm xúc lúc ấy khi cầm trên tay Tuyển tập của ông, dù nó qua tay nhiều người, sau gần 10 tháng.

Hiểu một nhà thơ không dễ. Mỗi nhà thơ mang trong mình một dấu ấn quê hương. Dấu ấn ấy là cá tính, bản ngã và linh hồn cá nhân, không giống người khác. Một Thạch Quỳ tin cậy và khí phách giữa cuộc đời chìm nổi, ba động:

Giữa rừng sách bịp lừa, giả trá
Khó tìm ra một chiếc lá
Của sự thật

Hơn ba tỷ người đọc Kinh Thánh và ngót một tỷ người đọc Kinh Phật
Trái đất
Có thể vì thế
Mà chưa nổ tung chăng?
Trong phòng tôi bừa bộn, lằng nhằng
Sách đỏ, sách xanh, sách vàng, sách trắng
Mọt gặm bên trong
Lưới nhện chăng ngoài
Có thể chuột cũng đã về làm tổ
Trong đống sách có một phần không nhỏ
Đang nằm đó như đợi chờ ngọn lửa
Của Tần Thủy Hoàng để hóa kiếp nay mai…

(Sách)

Triết học trong thơ ông tạc lại hình ông, dù khi ông ở trên cõi trần hay đã nhập vào mây trắng. Con gái tôi - nhà văn Hoàng Thụy Anh gọi tôi từ sáng sớm, bác Thạch Quỳ đã ra đi rồi ba ơi. Tôi ngồi thẫn thờ một lúc.

Cách nay không lâu, biết ông bạo bệnh qua nhà thơ Lương Khắc Thanh. Gọi ông khi đang còn nằm viện, vẫn giọng điềm tĩnh và sang sảng làm tôi bớt đi nỗi buồn. "Mình không sao, ít bữa về thôi mà". Ông về nhà thực, vẫn giọng nói tin và yêu ấy. Thi thoảng tôi lại gọi điện thăm ông. Tôi nghĩ, biết đâu bệnh viện chẩn đoán mơ hồ.

Nhưng tạo hóa đã nhanh chóng lấy đi những thứ mà tôi vẫn còn ngờ ngợ. Ông đi thật rồi sao? "Em ơi em! Anh mệt mỏi rồi/ Mệt mỏi không mệt mỏi hơn được nữa!" (Bài ca mệt mỏi). Thân xác con người đến lúc cũng phải dừng chân. Nhưng sức vóc tâm hồn Thạch Quỳ còn đó, mạnh mẽ và quyết liệt cùng thơ ca đi lên.

Đồng Hới, 10/12/2022

Chùm thơ của Thạch Quỳ

Với con

Con ơi con, thức dậy giữa ngày thường
Nghe chim hót đừng nghe mê mải quá
Qua đường đất đến con đường rải đá
Cha e con đến lớp, chậm giờ

Con ơi con, nàng Bạch Tuyết trong mơ
Không thể nào yêu con thay mẹ được
Vì thế nên, nếu khuy áo của con bị đứt
Thì nói lên để mẹ khâu cho.

Và con ơi, trên ấy Ngân Hà
Có thể rồi con sẽ lên đến được
Nhưng đêm nay thì con cần phải học
Bốn phép tính cộng trừ hoặc đọc một trang thơ

Con ơi con, nếu thầy giáo dạy con
Có ánh sáng bảy màu trong ánh sáng
Thì con hỡi hãy khêu cho rạng
Ngọn bấc đèn con hãy vặn lên to

Con ơi con, trái đất thì tròn
Mặt trăng sáng cũng tròn như đĩa mật
Tất cả đều là sự thật
Nhưng cái bánh đa tròn, điều đó thật hơn

Mẹ hát lời cây lúa để ru con
Cha cày đất để làm nên hạt gạo
Chú bộ đội ngồi trên mâm pháo
Bác công nhân quai búa, quạt lò

Vì thế nên lời cha dặn dò
Cũng chưa hẳn đã là điều đúng nhất
Cha mong con lớn lên chân thật
Yêu mọi người như cha đã yêu con.

                                         1979

Ông già nghễnh ngãng

Chạy đến ga cuối cùng, con tàu dừng lại
Ông già không xuống tàu
Quay lại ga đầu tiên, con tàu dừng lại
Ông già không xuống tàu
Người lái tàu hỏi ông già về đâu?
Ông già hỏi con tàu về đâu?
Ga cuối, ga đầu
Ga đầu, ga cuối
Ông già nói lảm nhảm
Người bán vé tàu, cứ bán?
Chạy đến ga cuối cùng, con tàu quay lại
Chạy về ga đầu tiên, quay lại con tàu
Người lái tàu không hỏi thêm gì nữa
Rằng ông già nghễnh ngãng
Đi đâu?

Về đâu?...

 Hoàng Vũ Thuật

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.