Nhà thơ Hoàng Trung Thủy: Mặt trời phập phồng theo biển thở

Ngày ấy, Hoàng Trung Thủy là Lớp phó của Lớp bồi dưỡng những người viết văn trẻ khóa 6 (1973-1974) tại Quảng Bá, Hà Nội, do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức.
  • Cố nhà thơ Chu Hoạch qua ký ức bạn cùng thời
  • Gia đình cố nhà thơ Xuân Quỳnh, nhạc sĩ Thuận Yến nói gì về chỉ đạo của Thủ tướng?

Lớp học chưa đến ba chục người, nhưng giáo trình giảng dạy và tinh thần học tập rất nền nếp, quy củ. Ấy nhưng với anh em viết, thì cái trò chức tước lớp trưởng lớp phó cũng chả có gì quan trọng cả. Tuy nhiên, chúng tôi rất quý nhau, tôn trọng nhau. Hoàng Trung Thủy được cả lớp quý mến.

Anh người cao dong dỏng, toát vẻ hào hoa phong nhã, mái tóc bồng bềnh sương khói. Đặc biệt là anh hay cười. Hễ nói đến thơ ca, anh lại say như điếu đổ.

Vốn là anh giáo làng ở Nam Định, vừa dạy học, vừa ham viết thơ, rồi cùng người em rể là nhà thơ Vũ Ngọc Phác về học ở Quảng Bá. Cặp anh em này có mang theo chiếc xe đạp Phượng Hoàng nam màu cánh chả. Lớp học hễ có buổi trống tiết, hai người lại kèo kẽo đèo nhau vào phố phường Hà Nội. Hồi ấy, Hoàng Trung Thuỷ mê thơ Lưu Quang Vũ và Bằng Việt lắm.

Hoàng Trung Thuỷ có trí nhớ thơ bạn bè đến mức kỳ lạ. Bốc lên, anh cứ nhắm mắt mà đọc. Cái đầu lắc lắc, mái tóc cứ bồng lên bồng xuống. Ngày ấy nghiệp chữ nghĩa cuốn người ta như lên đồng. Ngày vào học, Hoàng Trung Thuỷ chưa phải là người nổi tiếng, nhưng thấp thoáng các bài thơ anh in trên báo đã làm tôi thú vị. Ấy là giọng thơ hồn hậu, nồng nhiệt, đắm đuối của chàng trai tỉnh Nam. Những câu thơ thật thà:

Khi anh biết yêu em đồng lúa cũng chín vàng
Mùa bận rộn tình anh bận rộn.

Hoặc:

Em đi không thấu vùng hương ấy
Bổ dứa chờ anh phấp phỏng chiều
.

Khi viết về quê hương, về gia đình, anh có những câu thơ đọc lên nhói lòng:

Nén hương con thắp ngày ra phép
Viếng mẹ năm nào cháy hết chưa?

Lớp học Quảng Bá kết thúc chẳng bao lâu thì OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao thống nhất. Trong không khí tưng bừng miền Nam giải phóng, Hoàng Trung Thuỷ làm đơn xin vào dạy học trong đấy. Tôi biết, ngoài phần đem ánh sáng Ok987 ưu đãi độc quyền cho vùng đất vừa giải phóng, anh còn có ham muốn mở rộng vùng đất sáng tác của anh. Mấy năm dạy học, đã lên chức hiệu trưởng trường huyện, ấy rồi anh giã từ để chuyển về Hội Văn nghệ Vũng Tàu.

Cố Nhà thơ Hoàng Trung Thủy.
Cố Nhà thơ Hoàng Trung Thủy.

Nghiệp văn chương kéo anh đi. Tập thơ "Tình muộn" của anh được Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành năm 1990, có hơn chục bài thơ anh viết về Vũng Tàu, quê hương thứ hai của anh. Những bài thơ có cái tên bài rất thật thà "Chợ tết Vũng Tàu", "Giảng Truyện Kiều ở Vũng Tàu", "Về những cơn giông ở Vũng Tàu"... đều chứa chan cảm xúc. Đọc, vẫn thấy rõ một Hoàng Trung Thuỷ thuở nào. Nồng nhiệt, hồn hậu, đắm đuối, tuôn chảy. Năm 1997, anh cho ra mắt trường ca "Hoa bằng lăng" viết hưởng ứng kỷ niệm 50 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ. Trang đầu sách, anh có in câu thơ "Thi sỹ nên anh sống rất tình".

Từ một anh giáo làng Thành Nam, trở thành ông giáo đất phương Nam, rồi anh thành nhà thơ, vượt lên nỗi lo đời thường cơm áo gạo tiền, anh dốc sức cho từng trang viết. Thành phố biển phương Nam đẹp, thoáng rộng "Mặt trời trắng phập phồng theo biển thở", song tâm trí anh vẫn thường trực về quê hương xứ Bắc.

Con người có thể di chuyển OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á nhiều miền đất khác nhau, nhưng tâm trí thì như vẫn hướng về quê quán. Vẫn con người yêu đời, yêu thơ thuở nào. Qua một người bạn văn ra Hà Nội, anh gửi sách thơ tặng bạn bè và tôi; vẫn hàng chữ anh viết "Rất yêu mến tặng...".

Sau này, qua bạn bè kể lại, tôi biết anh có thời sống rất khó khăn. Nhà túng, con cái ăn học tốn kém. Ở cái thành phố Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá mơ mộng ấy, đêm đêm anh vẫn cùng người vợ cần mẫn đi bê rải từng chiếc ghế vải bố dọc bãi biển, mong có người tới ngồi nghỉ, lấy đồng tiền công dịch vụ còm nuôi con, nuôi thơ. Tôi hình dung người bạn học cùng khoá thuở nào, dáng cao, mái tóc bồng lặng lẽ ngồi góc biển chờ khách đến ngồi ghế bố của mình. Và tâm hồn anh đang chộn rộn chờ những tứ thơ vụt loé.

Dịch vụ bưng bê ghế cho khách ngồi ngắm biển cũng chẳng cải thiện OK9giaitri đăng nhập gia đình anh được mấy chút. Nhà thơ lại nghĩ ra việc đi chụp ảnh thuê dọc bãi biển vào các ngày chủ nhật và lễ tết. Anh dồn tiền mua được cái máy ảnh loại tầm tầm, rồi đi gạ khách, mời khách chụp ảnh kỷ niệm.

Ngày ngày, bãi biển thơ mộng Vũng Tàu cũng chẳng làm anh thơ thới tâm hồn chút nào. Anh chầm vập mời chào toán khách này, toán khách kia. Cái máy ảnh anh cầm mỏi trên tay, ngày cũng chỉ loạch xoạch chụp được dăm bảy kiểu ảnh.

Mỗi khi chụp xong, anh lại hộc tốc đạp xe vào một mi-li-láp nào đó để tráng phim, in ảnh. Khuôn mặt trai gái trong ảnh nào như cũng cười tươi hết cỡ bên biển xanh, mà tâm hồn anh vẫn vật vó, quặn thắt. Anh xác định rõ Ok986 vip thuộc liên minh OKVIP mưu sinh cho anh và gia đình. Hoàng Trung Thuỷ chỉ mỉm cười sung sướng khi đêm đêm, anh chong đèn chợt viết được câu thơ nào mà anh tâm đắc.

Khuôn mặt vợ con ngủ ngon sau tấm màn, như an ủi anh sau một ngày Ok986 vip thuộc liên minh OKVIP căng thẳng. Anh mơ màng, OK9giaitri đăng nhập rồi bớt khó khăn, những câu thơ sẽ được viết đắm say và thật lòng mình hơn!...

Thế mà cơn bệnh hiểm nghèo ập đến, cướp đi sự sống của anh. Hoàng Trung Thuỷ vừa được bạn bè văn chương Vũng Tàu quý mến suy tôn làm Chủ tịch Hội Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 tỉnh, ấy rồi anh ra đi đột ngột. Thêm một sự nghiệp văn chương dở dang.

Bạn bè văn chương ở Vũng Tàu vẫn còn nhắc nhiều về ngôi nhà đơn sơ số 169, đường Lê Hồng Phong của anh ngày ấy. Anh em thường nói vui, đấy là trụ sở thứ hai của Hội. Tuy nhà nghèo, nhưng chủ nhà luôn có tấm lòng rộng mở, nồng nhiệt chào đón các cây bút đến giao lưu, gặp gỡ. Hội Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Vũng Tàu - Côn Đảo khi mới thành lập bao khó khăn. Khi tờ báo Văn nghệ địa phương ra những số báo đầu tiên, bạn đọc chưa biết, chưa quen thuộc, Hoàng Trung Thủy liền biến ngôi nhà mình thành quầy bán báo. Cái sạp báo có chăng dây treo tờ báo "Văn nghệ Vũng Tàu - Côn Đảo" như một nhen nhóm sự quảng cáo đầy tự tin. Ấy rồi sạp báo, sạp sách có biển hiệu "Văn thư Tình quán" của nhà thơ cũng chả tồn tại được bao lâu, khi cơn sốt OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao rùng rùng chuyển động, lấn lướt cả văn thơ nhạc họa. Quán sách báo "Văn thư Tình quán" đành phải dẹp, nhường chỗ cửa hàng bán vật liệu OK9 đã banh thuê, lấy tiền nuôi con cái và thơ.

Mấy năm trước, tôi hay có dịp về Thành Nam. Kỳ nào về cũng ghé thăm Vũ Ngọc Phác, em rể của nhà thơ Hoàng Trung Thủy. Nói chuyện thơ, Vũ Ngọc Phác lại say như điếu đổ. Cho dù, nay anh không còn viết thơ, quay ra chơi cây cảnh, sưu tập cổ vật. Hễ nói về Hoàng Trung Thủy, chúng tôi đều thốt lên, ấy là con người say thơ đến mức lạ kỳ. Chúng tôi cùng tiếc quá, Hoàng Trung Thủy ra đi quá sớm. Sinh năm 1945, mất năm 1998, hưởng dương 54 tuổi ta.

Một nhà thơ từng chiếm giải Thơ trong cuộc thi thơ đình đám của báo Văn nghệ năm 1979. Bây giờ còn mấy ai nhớ tới? Thời gian vốn nghiệt ngã. Nhưng tôi tin, những người bạn viết cùng thời với anh, còn nhớ về anh, một nhà thơ giàu phẩm chất thi sỹ. Hãy đọc lại một bài thơ "Không đề" của anh:

Em ạ, mùa hè đang đến đây
Đầm đìa hai mắt sắc xanh cây
Hồn xuân như vẫn còn vương vấn
Trong cánh ong buồn ngơ ngẩn bay

Hoa ở bàn ta héo lúc nào
Đường về năm trước nắng lao xao
Chao ôi giá được qua vườn cũ
Anh lại yêu em đến nghẹn ngào

Vẫn biết rồi thu sẽ nhuốm vàng
Mà sao cứ mỗi độ hè sang
Lòng anh thêm một lần đau đớn
Khi thấy mùa xuân lặng lẽ tàn.

Con người say thơ, tâm hồn tưởng yếu mềm, ấy nhưng trước cái sai, cái chưa đúng, anh có thái độ cả quyết, dứt khoát. Anh em ở Hội còn kể, khi đương chức Chủ tịch Hội, có lần nhận được công văn của Tỉnh ủy gửi đến. Thấy văn bản quá nhiều lỗi chính tả, sai ngữ pháp, Hoàng Trung Thủy liền lấy bút bi đỏ gạch chi chít và gửi lại Văn phòng Tỉnh ủy.

Với tinh thần của một nhà giáo, không cho phép anh thỏa hiệp, đồng lõa với cách làm ăn cẩu thả của một lớp người văn phòng như vậy. Nghe nói, Văn phòng Tỉnh ủy phải gửi lại công văn đã sửa với lời xin lỗi.

Một con người biết vượt lên cảnh ngộ, lặng lẽ nuôi một niềm khao khát. Đấy là niềm khao khát trong sáng, đắm say, có chút gì khờ khạo của lớp người cầm bút đầu giai đoạn chống Mỹ. Có thể những con chữ viết ra còn thật thà, hoặc lý tưởng quá. Nhưng đó là nỗi niềm hừng hực của niềm tin yêu tự trái tim mình. Thời trẻ, từng sống ở Nam Định.

Mảnh đất nhiều ông nghè, ông cử, nhiều nhà văn nhà thơ đã khởi hướng niềm khao khát văn chương đắm say cho anh. Anh từ giã mảnh đất thành Nam, rồi chấp nhận định mệnh ngặt nghèo tại miền đất hứa của chính mình, khi tuổi đời còn đang trẻ.

Văn chương là gì? Nó là đôi cánh mơ hồ kéo con người bay là là trên mặt đất. Và vượt trên mặt đất. Vượt trên cơm áo gạo tiền. Vượt lên chức quyền. Vượt trên mọi nỗi nhọc nhằn của kiếp người.

Nhớ về anh, cho tôi thêm niềm tin thẳm sâu như thế.

Vũ Từ Trang

Các tin khác

Chuyện kể dưới chân núi Khau Rịa

Chuyện kể dưới chân núi Khau Rịa

Dưới chân núi Khau Rịa cao sừng sững, ngôi đền Nghĩa Đô cổ kính tọa lạc vững chãi và uy nghiêm, xa xa là dòng Nặm Luông hiền hòa chảy uốn quanh những bản làng. Từ bao đời nay, đồng bào Tày Nghĩa Đô từ bao thế hệ vẫn lưu giữ và kể cho nhau nghe câu chuyện về quá trình hình thành, bảo tồn ngôi đền thiêng của bản làng, gắn với tín ngưỡng thờ Chúa Bầu vùng Tây Bắc.

Ấn tượng Nhật Tuấn

Ấn tượng Nhật Tuấn

Nhật Tuấn người Hà Nội gốc, nhưng tính cách khá mạnh mẽ. Không bia rượu, bài bạc, thuốc lá, cả cuộc đời Tuấn gọn trong ba thứ: Văn chương, bạn bè và… người đẹp. Anh thú nhận, mình là kẻ lăng nhăng, yêu đương dắt dây. Không che đậy, giả tạo. Văn chương là con người anh.

Triết lý về sự “hẳn hoi”!

Triết lý về sự “hẳn hoi”!

Theo nghĩa từ điển, “hẳn hoi” là một tính từ (khẩu ngữ) được dùng với nghĩa “có được đầy đủ các yêu cầu, theo đúng tiêu chuẩn như thường đòi hỏi”. Có thể hiểu thêm, đó là sự “tươm tất, đàng hoàng”; là sự “đúng đắn, tử tế”; là sự “cẩn thận”; là sự “trước sau như một”, “đến nơi đến chốn”; là một “sự thật”…

Sài Gòn lê la chợ không đàn bà

Sài Gòn lê la chợ không đàn bà

Với lịch sử hơn 300 năm hình thành, Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh có những câu chuyện mãi đến ngày hôm nay vẫn còn vọng vang trong tâm khảm thị dân đất này. Trong không gian náo nhiệt sầm uất của thành phố không ngủ lại tồn tại những điều đời thường một cách bình dị.

Nguyễn Trãi, người phát huy và bảo vệ hồn cốt văn hóa Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026

Nguyễn Trãi, người phát huy và bảo vệ hồn cốt văn hóa Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026

Khi một Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 đã nhận biết được về nền văn hóa của mình và cho mình thì có thể nói rằng Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 đó đã bước vào thời kỳ chín muồi, về ý thức Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026. Và, từ đó, văn hóa chính là chất keo kết dính mọi thành viên trong Ok9 cab trò chơi casino phổ biến, trong một cộng đồng Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 trên một địa bàn nhất định. Văn hóa đã biến thành lực lượng vật chất to lớn bảo vệ chủ quyền quốc gia: văn hóa nâng cao địa vị của mỗi người công dân trong cộng đồng Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Thái Hải - cả làng “cơm ăn chung nồi, tiêu tiền chung túi”

Thái Hải - cả làng “cơm ăn chung nồi, tiêu tiền chung túi”

Tôi đã rất tò mò khi được các đồng nghiệp tại Thái Nguyên giới thiệu về một ngôi làng với bản sắc Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Tày, được duy trì theo phương thức “tự cung, tự cấp, tự sản, tự tiêu”. Ở đó, cả một cộng đồng hàng chục gia đình “ăn cơm chung nồi, tiêu tiền chung túi” song vẫn sống đoàn kết, hạnh phúc và mãn nguyện với những gì đang có.

Giấc mơ màu lính

Giấc mơ màu lính

Ngoại đã đi thật xa. Lâu rồi. Có thể về chốn cố quận mịt mùng trong con nước Phú Ninh mênh mênh. Cũng có thể về miền mây trắng nào đó bung biêng trên bầu trời. Hoặc cũng có thể về miền xanh thẳm xa xôi, nơi đó ngoại đứng tiễn đoàn quân trùng trùng ra trận, trong đó có những đứa con của mình. Tôi hay mơ về ngoại, những giấc mơ dài.

Danh nhân Đậu Vĩnh Trường: Danh tướng và huyền tích bất tử

Danh nhân Đậu Vĩnh Trường: Danh tướng và huyền tích bất tử

Hoa Viên xưa, nay thuộc xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, là một làng cổ nằm dưới chân núi Hồng Lĩnh, nơi hội tụ nhiều giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc của vùng đất phía Bắc Hà Tĩnh. Đây không chỉ là địa bàn cư trú sớm của cư dân Việt cổ với di chỉ khảo cổ nổi tiếng Phôi Phối - Bãi Cọi, mà còn là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lưu giữ hệ thống đình, chùa, miếu mạo cùng nhiều địa danh gắn với các cuộc chiến tranh thời Lê - Mạc, Trịnh - Nguyễn như Trạng Đội, Cồn Sâu Bắn, Trạng Vạn.

Cái roi trong các không gian Ok987 ưu đãi độc quyền

Cái roi trong các không gian Ok987 ưu đãi độc quyền

Cách nay trên dưới nửa thế kỷ, ở nhà quê, mỗi đứa trẻ trâu thường quen thuộc với hai cái roi. Đứa nào cũng có cái roi - để “điều khiển” trâu. Rất linh tinh, đơn giản, chỉ là một thanh nứa, thanh tre, hoặc cành cây nhỏ. Đứa nào cầu kỳ, “thửa” bằng đoạn mây vàng óng…

Xuôi dòng sông Gâm

Xuôi dòng sông Gâm

Dòng sông Gâm từ xứ sở Lâm Bình xuôi về vùng đất Na Hang (Tuyên Quang) sở hữu hàng trăm hòn đảo lớn nhỏ trên mặt hồ, những khu rừng nguyên sinh với thảm thực vật vô cùng phong phú và làn nước trong xanh tựa ngọc. Với khung cảnh thiên nhiên sơn thủy hữu tình, đất trời, non nước giao hòa, nơi đây, từ lâu được xem như “Vịnh Hạ Long” trên núi, “Nàng tiên xanh” giữa đại ngàn Đông Bắc.

Phố cổ Hà thành và những điều kỳ lạ

Phố cổ Hà thành và những điều kỳ lạ

Biết tôi có ý định tìm hiểu về phố cổ Mã Mây (Hà Nội), ông bạn cùng học đại học Văn hóa năm xưa tên là Đạt, nhà ở phố này, gọi điện với giọng vồn vã: “Ông lên nhà tôi, văn phòng Tour Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá quãng giữa phố nhé, tôi sẽ đưa ông đi khắp phố, tha hồ tìm hiểu…Phố này nhiều cái kỳ lạ lắm!”

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan tọa lạc trên đường Đông Phương Hồng, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, do Nhà nghiên cứu Lịch sử Văn hóa Nguyễn Tử Chương sáng lập từ năm 2020. Đó là một không gian nghiêm tĩnh, lưu giữ những tư liệu, kỷ vật thiêng liêng về cựu chiến binh - nhà giáo Nguyễn Tử Lan cùng đồng đội - những người đã tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ ngay từ những ngày đầu, và góp phần không nhỏ làm nên chiến thắng vĩ đại của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đình thần Thoại Ngọc Hầu vẫn giữ nguyên nét cổ kính, uy nghiêm và trở thành “linh hồn” của vùng đất Thoại Sơn. Năm 1990, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận bia Thoại Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Một người lặng lẽ sống và viết

Một người lặng lẽ sống và viết

Văn chương Quách Liêu cũng giống như tính cách con người anh: không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ cảm thông và chia sẻ với số phận của những con người bình dị.

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

Trong “Truyện Kiều”, đoạn tả Mã Giám Sinh trên đường đưa Kiều đi, có “độc thoại nội tâm” rất hay: “Về đây nước trước bẻ hoa/ Vương tôn, quý khách, ắt là đua nhau/ Hẳn ba trăm lạng kém đâu/ Cũng đà vừa vốn, còn sau thì lời/ Miếng ngon kề đến tận nơi/ Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham/ Đào tiên đã bén tay phàm/ Thì vin cành quýt cho cam sự đời”. Đây là “âm mưu” của Mã Giám Sinh sau khi mua Kiều “ba trăm lạng”.

Giá trị của hòa bình

Giá trị của hòa bình

Ngày ấy mẹ tôi tầm sáu tuổi, chưa biết chữ và sống dưới những tiếng nổ inh tai. Những tiếng nổ từ mấy loại vũ khí chiến tranh - thứ mà thời của chúng tôi ít khi chứng kiến. Mẹ kể, bầu trời dạo đó toàn bóng khói. Những làn khói từ thuốc súng, từ đạn bom, từ mấy ngôi nhà cháy trụi sau trận càn đột ngột.

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Bởi khí hậu nóng ẩm, thuận lợi cho loài mối phát triển – một đe doạ với sự đục phá nhà cửa, đồ dùng,… nên con mối không được thiện cảm trong văn hóa Việt. Nó thường bò vào ngụ ngôn, không được làm “nhân vật”, chỉ là cái cớ để cốt truyện phát triển.

Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Giữa nhịp sống gấp gáp của thời đại số, con người khỏe hơn về thể chất nhưng lại mong manh hơn về tinh thần. Khi y học chăm lo tuổi thọ sinh học, câu hỏi đặt ra là: ai nuôi dưỡng OK9giaitri đăng nhập nội tâm? Trong bối cảnh ấy, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 tạo hình không còn chỉ là lĩnh vực của cái đẹp, mà trở thành một phương thức chữa lành âm thầm nhưng bền bỉ.