Nhân nói về sự nổi tiếng của Đào Minh Hiệp, tôi xin kể câu chuyện: Đầu năm 1994, tôi tháp tùng thủ trưởng cơ quan đi công tác Hà Nội. Buổi sáng, hai anh em vào điểm tâm một quán phở ở phố Đại La. Cô chủ trẻ, vui tính, lần đầu tiên nghe tiếng "Nẫu" - tiếng Phú Yên - của thủ trưởng tôi, cứ "phỏng vấn" hoài: "Chú quê ở đâu ạ?". "Ở Phú Yên". "Phú Yên ở đâu ạ?". "Ở Nam Trung Bộ, gần với Nha Trang và Quy Nhơn". "Cháu chỉ nghe tên chứ chưa vào Nha Trang và Quy Nhơn lần nào". "Thì ở cái tỉnh có trận lũ lịch sử năm ngoái ấy!". "Ôi dào, nước mình năm nào chả lũ, chú nói thế thì làm sao cháu biết!". "Ở cái tỉnh phát cái phim truyền hình "Người giàu cũng khóc" của Đào Minh Hiệp dịch mà Đài Truyền hình Trung ương chiếu ấy". "Ô thế à! Phim ấy thì cháu biết.". Thế là Đào Minh Hiệp trở thành "đặc sản" để từ đó thủ trưởng tôi giới thiệu về vùng đất Phú Yên khi đó mới chia tách từ tỉnh Phú Khánh mới được mấy năm, còn ít người biết. Sau này Đào Minh Hiệp còn dịch lời thoại cho hàng chục bộ phim truyền hình nhiều tập nữa.
Tôi đọc Đào Minh Hiệp từ khi chưa biết anh. Năm 1988, tại Nha Trang, trong số nhiều cuốn sách mà tôi đọc trong thời gian chờ việc, có hai cuốn sách dịch rất ấn tượng, được chuyển ngữ từ tiếng Nga, đó là "Sếu đầu mùa" của Ts.Aitmatop và "Những ngọn cờ trắng" của Dumbatze. Hai cuốn sách đều có cùng một dịch giả là Đào Minh Hiệp. Tôi thầm nghĩ, dịch giả phải rất gắn bó, nặng lòng với nước Nga mới có được những trang dịch thấm đẫm hồn Nga đến thế.
Đào Minh Hiệp quê cha Bình Định nhưng sinh ở quê mẹ Phú Yên. Năm 1954, tròn 4 tuổi, anh theo ba mẹ tập kết ra Bắc, năm 1968, được chọn sang học tại Trường Đại học Thăm dò địa chất Moskva và cũng bén duyên với hội họa Nga, văn học Nga từ đó. Anh kể, những ngày nghỉ, bạn bè đi thăm thú, còn anh thì theo học hội họa và tập dịch văn chương. Chính vì đam mê hội họa mà anh suýt mất mạng. Một lần, vào giữa mùa đông tuyết trắng, thấy khung cảnh đẹp quá, không cưỡng được, anh vác giá đi vẽ, bị viêm phế quản nặng, phải cấp cứu, phẫu thuật, hư mất thanh quản, từ đó nói giọng khàn khàn như hiện nay.
Cuốn sách dịch đầu tiên của Đào Minh Hiệp là "Đức mẹ mặc áo choàng lông" của nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Aly. Câu chuyện tình tuyệt đẹp này khi đến Việt Nam qua chuyển ngữ từ tiếng Nga của Đào Minh Hiệp lập tức được độc giả nồng nhiệt đón nhận, nhất là giới trẻ. Hơn 100.000 bản in trong lần đầu tiên được bán sạch. Anh bảo: "Chỉ từ thành công này, mình mới thực sự dám dấn thân vào con đường văn học". Đến nay Đào Minh Hiệp đã có một gia tài đáng nể các tác phẩm dịch văn học Nga và văn học thế giới từ tiếng Nga như "Khát vọng đổi đời" (tiểu thuyết của nhà văn Áo S.Zweig); "Thám tử buồn" (tiểu thuyết của nhà văn Nga V.Axtaphiep); "Một đêm huyền ảo" (tiểu thuyết của nhà văn Pháp C.Jaunier); "Vĩnh biệt Machiora" (tiểu thuyết của nhà văn Nga V.Raxputin); "Một cuộc điều tra" (tiểu thuyết của nhà văn Nga G.Borovich); "Tiểu thư Vichtoria" (tiểu thuyết của nhà văn Na Uy K.Hamsun); "Nô lệ của tình yêu" (tuyển tập truyện ngắn thế giới); "Con của mặt trời" (tập truyện ngắn thế giới)…
Nhà văn Đào Minh Hiệp - chân dung tự họa.
Hồi học Tổng hợp Văn Hà Nội, qua thầy Nguyễn Kim Đính, Nguyễn Trường Lịch và Nguyễn Huy Hoàng, tôi được trang bị một số kiến thức về văn học Nga - Xô viết. Như thế cũng là đủ để trở thành bạn tâm giao của Đào Minh Hiệp. Không phải là người hay rượu, nhưng khi đã vào cuộc với bạn tâm đắc, Đào Minh Hiệp rất nhiệt tình, "không say không về" và tôi là một trong những người không ít lần phải "chịu trận. Trên trời dưới giếng, thế nào rồi câu chuyện cũng quay về nước Nga, văn học Nga. Anh có thể nói về Turgenev, về Gogol, về nhóm Triển lãm lưu động (Peredvizhniki) đến tàn cuộc rượu. Báo hại chị Diệp, đồng nghiệp tôi ở Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh, một phụ nữ giỏi giang, rất yêu và thần tượng chồng, không ít lần phải thức trắng đợi chồng. Một hôm, đợi mãi không thấy chồng về, dong xe đi tìm, chị thấy anh nằm bên vệ đường. Lần ấy, Đào Minh Hiệp phải vào TP. Hồ Chí Minh điều trị mất một tuần, bạn bè ai cũng lo, may mà chỉ mới… rạn hộp sọ. Có lần, trong một cuộc vui vào thời điểm ngày cùng, năm tận với cố nhà báo Nguyễn Kỳ Linh và nhà văn Đoàn Việt Hùng, tôi nửa đùa, nửa thật: "Anh con nhà cách mạng nòi, "hạt giống đỏ", đào tạo cơ bản tại Nga, cớ sao không ra Hà Nội, vào Sài Gòn với bạn bè?". Đào Minh Hiệp cười: "Làm văn nghệ thì ở đâu chẳng được, cứ gì phải ở trung tâm! Miễn là đam mê".
Đào Minh Hiệp là người đa tài. Hồi mới chia tách tỉnh, họa sĩ đào tạo bài bản, chính quy không thiếu, vậy mà một số tờ tin của các ngành chỉ nhắm đến Đào Minh Hiệp, khi đó đang là anh giáo trường Trung cấp Địa chất Tuy Hòa làm ma két. Rồi thạc sĩ, tiến sĩ tốt nghiệp ở Nga, giáo viên tiếng Nga trung học, cao đẳng đầy ra đấy, Đài Truyền hình Phú Yên (nay là Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại Phú Yên) chỉ mời có Đào Minh Hiệp dịch phim và bản tin Ok9cab Link Chính Thức quốc tế bằng tiếng Nga. Đào Minh Hiệp cũng khá siêng viết báo. Đồng nghiệp tôi ở Báo Phú Yên nói, có bài của Đào Minh Hiệp là mừng, vì anh viết tốt, hầu như không phải biên tập. Tập "Ký sự quê người" anh xuất bản năm ngoái, chủ yếu viết về nước Nga và các nước thuộc Liên Xô cũ, cho thấy một Đào Minh Hiệp khá tài hoa ở thể ký. Đào Minh Hiệp viết truyện ngắn, cũng in mấy tập, viết kịch bản phim, cũng khá đình đám. Bộ phim truyền hình 2 tập "Hoa muống biển" do anh viết kịch bản, tôi cho là một trong những bộ phim hay về người phụ nữ, vì nó nói được cái bi kịch của người phụ nữ trong chiến tranh. Ra Tết năm ngoái, sau mấy chục năm "im hơi lặng tiếng" về hội họa, đùng cái, anh mở triển lãm tranh. Gần 30 bức sơn dầu phong cảnh, tĩnh vật và chân dung đằm thắm tâm hồn Việt và tính cách Nga, bảng lảng tre xanh và bạch dương trắng, chủ yếu được anh vẽ từ khi nghỉ hưu, là sự tiếp tục cảm hứng Nga dường như bất tận trong anh.
Người chu đáo, cẩn thận như Đào Minh Hiệp vậy mà cũng có lần gặp rắc rối. Đấy là dạo còn làm Chủ tịch Hội, kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Phú Yên, anh cho đăng bài thơ "Ông già" của nhà thơ Thanh Quế và bài thơ "Ngọn cỏ tịch điền" của nhà thơ Trần Huiền Ân. Chuyện chữ nghĩa, chín người, mười ý, chẳng giống gì hồi làm kỹ sư địa chất hay ông giáo Trường Trung cấp Điạ chất Tuy Hòa. Đào Minh Hiệp bảo, âu thì cũng là một kỷ niệm.
2 nhiệm kỳ làm Chủ tịch Hội Văn nghệ tỉnh Phú Yên, Đào Minh Hiệp có công vực dậy, phát triển Hội trở thành đơn vị có phong trào mạnh, nâng tờ tạp chí của Hội trở thành tờ tạp chí đẹp, uy ín trong khu vực, OK9 đã banh được trụ sở Hội khang trang tại một vị trí đắc địa, hội viên có nguồn xuất bản tác phẩm từ sự tài trợ của Tỉnh. Điều quan trọng là Hội có tiếng nói mạnh hơn và lãnh đạo tỉnh quan tâm nhiều hơn đến anh em văn nghệ. Dạo OK9 đã banh trụ sở Hội, anh gầy đi, đen đúa, hốc hác. Chị Diệp than: Suốt ngày ổng ngoài công trường, giám sát, kiểm tra, quên ăn, quên ngủ. Còn nhà thầu thì càu nhàu: Ổng soi từng viên gạch, viên nào thúi phải đập ra liền. Xây nhà cho ông kỹ sư nhà văn này thì đừng nói chuyện kiếm chác. OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á xây xong, mãi 5 năm sau Link Đăng Ký Đăng Nhập Nhà Cái OK9 Chính Thức mới trả hết nợ cho nhà thầu.
Năm trước, Đào Minh Hiệp nhờ tôi chuyển cho anh Nguyễn Hồng Thái, Phó Tổng biên tập OK9 thể thao xanh chín bài ký sự 5 kỳ anh viết sau chuyến công tác Israel theo lời mời của Bộ Ngoại giao Israel. Đào Minh Hiệp kể: Chuyến đi này là phần thưởng của BCH Hội Nhà văn cho anh vì cái đề án Quy trình giới thiệu và Ok986.com Bản Cao Cấp BCH nhiệm kỳ 2010-2015. Hóa ra trong nhiều kỳ đại hội trước, chưa lần nào Hội Nhà văn bầu đủ số lượng BCH theo dự kiến. Trước đại hội, BCH đã mang cái đề án của Đào Minh Hiệp ra mổ xẻ, phân tích và cuối cùng thống nhất thực hiện, và nhờ đó mà đại hội, chỉ cần một lần đã bầu đủ số lượng BCH 15 người theo đúng dự kiến. Anh bảo, tối đó, sau khi bầu bán thành công, nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội đến tận phòng anh ở khách sạn để cảm ơn và mấy tháng sau thì gọi điện thông báo BCH nhất trí cử anh đi công tác Israel. Còn tôi thì nghĩ, đó cũng là cái tài của ông kỹ sư nhà văn họ Đào này.
Năm nay đã 63 tuổi, về hưu thanh nhàn, nhẩn nha viết văn, dịch sách, vẽ tranh, tác phẩm xuất bản đều, tranh bán được, có sự kiện nào cũng được mời dự… Anh Hiệp nhỉ, cứ tỉnh lẻ như anh, cần gì phải Sài Gòn, Hà Nội?
