Có chăng lệ “tam tứ bất khả” dưới triều Nguyễn

Từ lâu, trong lĩnh vực nghiên cứu lịch sử triều Nguyễn, khi bàn về tổ chức triều đình, người ta thường nhắc đến điều gọi là "lệ bất khả", phổ biến nhất là bất khả Trạng nguyên, bất khả Hoàng hậu và bất khả Tể tướng...
  • Chiêm ngưỡng những “kiệt tác” do quan xưởng triều Nguyễn chế tác
  • Tổ chức triển lãm “Quốc hiệu và Kinh đô nước Việt trong Mộc bản Triều Nguyễn - Di sản tư liệu thế giới”
  • Phục hồi di tích điện Kiến Trung triều Nguyễn trên nền móng cũ
  • Tái hiện nghi lễ "Thướng Tiêu" vào ngàOk986.vip bảo mật SSLt của triều Nguyễn

Một số bài viết còn thêm cả bất khả vương tước, bất khả Đông cung Thái tử nữa! Điều đáng nói là trong khi triều Nguyễn có một Quốc sử quán Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 thật hiệu quả, đã cho ra đời những bộ sử đồ sộ, thì không thấy ai viện dẫn một chỉ dụ nào của các vua Nguyễn quy định những điều bất khả đó.

Bất khả trạng Nguyên

Điều rõ ràng là dưới triều Nguyễn, không hề có Trạng nguyên, vốn là người được xếp hạng cao nhất trong số các Tiến sĩ dự kỳ thi Đình (hay còn gọi là Điện thí) dưới thời Trần (1225-1400). Triều Gia Long (1802-1820), trong điều kiện mới thống nhất OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao, khoa cử chủ yếu chỉ có thi Hương để chọn Cử nhân (Hương cống) và Tú tài (Sinh đồ). Phải đến triều Minh Mạng (1820-1841), việc học hành, thi cử mới có quy củ.

Ngoài kỳ thi Hương, triều đình còn tổ chức thi Hội để lấy Tiến sĩ và thi Đình để xếp hạng các ông Nghè. Vào thời kỳ này (và suốt các triều vua Nguyễn sau đó), những tân khoa Tiến sĩ dự kỳ thi Đình được xếp theo giáp đệ, gồm có ba giáp gọi là tam giáp, như sau:

 Đệ nhất giáp gồm:

- Đệ nhất giáp, đệ nhất danh Tiến sĩ cập đệ (thời Trần là Trạng nguyên)

- Đệ nhất giáp, đệ nhị danh Tiến sĩ cập đệ (thời Trần là Bảng nhãn)

- Đệ nhất giáp, đệ tam danh tiến sĩ cập đệ (thời Trần là Thám hoa)

Đệ nhị giáp gọi là Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân hay Tiến sĩ Hoàng giáp

Đệ tam giáp gọi là Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân (dân gian gọi chung là ông Nghè)

Vua Minh Mạng được phong Hoàng Thái Tử năm1816.
Vua Minh Mạng được phong Hoàng Thái Tử năm1816.

Sự xếp hạng Tiến sĩ trong kỳ thi Đình theo giáp đệ như trên không phải là sáng kiến đầu tiên của triều Nguyễn nhằm "né tránh" danh hiệu Trạng nguyên hay hạ thấp địa vị Ok9 cab trò chơi casino phổ biến của người được xếp hạng cao nhất, mà việc làm này đã được thực hiện từ thời nhà Trần, trước khi có danh hiệu Trạng nguyên.

- Thời vua Trần Thái tông, năm 1232, triều đình mở kỳ thi Thái học sinh "cho Trương Hanh, Lưu Diễm đỗ đệ nhất giáp; Đặng Diễn, Trịnh Phẫu đỗ đệ nhị giáp, Trần Chu Phổ đỗ đệ tam giáp theo từng bậc..." (Ngô Thì Sĩ - Đại Việt sử ký tiền biên - NXB Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 Ok9 cab trò chơi casino phổ biến - Hà Nội - 1997 - trang 326). Theo sử thần Ngô Thì Sĩ, "…phép khoa cử của nước ta chia ra giáp đệ bắt đầu từ đấy" (Sđd - trang 326)

- Năm 1247, thời Trần Thái tông, "…thi Đại tỵ để chọn kẻ sĩ, cho Nguyễn Hiền đỗ Trạng nguyên, Lê Văn Hưu đỗ Bảng nhãn, Đặng La Ma đỗ Thám hoa lang" (sđd - trang 336).

Đấy là danh hiệu Trạng nguyên đầu tiên trong lịch sử khoa cử nước ta. Danh hiệu này xuất hiện 15 năm sau cách xếp hạng theo giáp đệ và tồn tại suốt các kỳ thi Đình tổ chức dưới thời Trần. Nhưng sau đó, gần như trong suốt thời Lê, mô hình giáp đệ được áp dụng trở lại:

- Năm 1442, tháng ba, đời vua Lê Thái tông"… cho bọn Nguyễn Trực, Nguyễn Như Đỗ, Lương Như Hộc, ba người đỗ Tiến sĩ cập đệ (tức đệ nhất giáp - LN), bọn Trần Văn Huy 7 người đỗ Tiến sĩ xuất thân (tức đệ nhị giáp - LN), bọn Ngô Sĩ Liên 23 người đỗ đồng Tiến sĩ xuất thân ((tức đệ tam giáp - LN)" (Đại Việt sử ký toàn thư tập III - NXB Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 Ok9 cab trò chơi casino phổ biến- Hà Nội 1972 - trang 130)

- Năm 1499, đời vua Lê Hiến tông, …"…Cho Đỗ Lý Khiêm, Lương Đắc Bằng, Nguyễn Khắc Kiệm, ba người đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ; bọn Hoàng Trưng, Nguyễn Hằng, 24 người đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân..." (ĐVSKTT tập IV- NXB KHXH- Hà Nội 1973 - trang 15-16).

- Năm 1739, đời vua Lê Ý tông, "…tháng năm thi Đình, lấy Trịnh Tuệ… đỗ Tiến sĩ cập đệ đệ nhất danh (Trạng nguyên); Nguyễn Quốc Hiệu đỗ Tiến sĩ cập đệ đệ tam danh (Thám hoa)…" (ĐVSKTT tập I Bản kỷ tục biên - NXB KHXH - Hà Nội 1982 - trang 223).

Xem như trên, có thể thấy rằng cách thức xếp hạng Tiến sĩ trong kỳ thi Đình theo giáp đệ đã xuất hiện trước khi có danh hiệu Trạng nguyên và không có gì khác biệt giữa hai cách gọi trên. Vì thế, việc triều Nguyễn áp dụng hình thức giáp đệ trong kỳ thi Đình mà không chọn Trạng nguyên là một việc làm hết sức bình thường, không xuất phát từ một lệ "bất khả" nào cả.

Bất khả hoàng hậu

Các triều Đinh, Tiền Lê, Lý là thời đại "bùng nổ" ngôi vị Hoàng hậu. Năm 970, vua Đinh Tiên hoàng lập 5 hoàng hậu: Đan Gia, Trinh Minh, Kiểu Quốc, Cồ Việt, Ca Ông (Ngô Thì Sĩ - sđd -trang 153); năm 982, vua Lê Đại Hành cũng theo gương đó, lập 5 bà: Đại Thắng Minh Hoàng hậu (nguyên là Dương Hoàng hậu thời vua Đinh Tiên hoàng), Phụng Càn Chí Lý Hoàng hậu, Thuận Thành Minh Đạo Hoàng hậu, Trinh Quốc Hoàng hậu và Phạm Hoàng hậu (Ngô Thì Sĩ - sđd - trang 167-168). Vua Lý Thái Tổ còn đi xa hơn, năm 1010, lập 6 Hoàng hậu, đến năm 1016 lại lập thêm ba Hoàng hậu (Phan Huy Chú - Lịch triều hiến chương loại chí tập II - Lễ nghi chí- NXB KHXH - Hà Nội 1992 - trang 110).

Dưới triều Nguyễn, vị vua khai sáng là Gia Long có một Hoàng hậu: Thừa Thiên Cao Hoàng hậu là mẹ Hoàng thái tử Cảnh, được tấn phong năm 1806. Từ đời vua Minh Mạng đến vua Khải Định (1916-1925), không thấy có ngôi vị Hoàng hậu, các bà vợ vua chỉ được xếp vào hạng Phi, Tần, trên cùng là Hoàng Quý phi. Hạng Phi có hai bậc, hạng Tần có 3 bậc, bậc 6 là Tiệp dư, bậc 7 là Quý nhân, bậc 8 là Mỹ nhân, bậc 9 là Tài nhân (Đại Nam thực lục chính biên- tập XXVII- NXB KHXH - Hà Nội 1973 - trang 230). Phải chăng những người theo thuyết "bất khả Hoàng hậu" đã dựa vào đây để biện minh cho lập luận của mình? Tuy nhiên, không thấy ai giải thích lý do vì sao đã có lệ "bất khả Hoàng hậu" mà đời vua đầu triều Nguyễn (Gia Long) đã tấn phong Hoàng hậu và đời vua cuối triều Nguyễn (Bảo Đại) cũng có một Hoàng hậu (Nam Phương).

Mặt khác, sự viện dẫn những dòng sử liệu dưới đây của sử quán triều Nguyễn đủ minh chứng cho tính phi thực của lệ "bất khả Hoàng hậu":

- Sách Minh Mệnh chính yếu, quyển 4, tập 1, chép:"…Nay châm chước đời xưa và đời nay, đặt vị Quý phi, Thần phi vào bậc nhất…. .trên bậc nhất đặt một vị Hoàng quý phi, để giúp Hoàng hậu điều khiển chính sự trong cung…". (NXB Thuận Hóa - Huế 1994 - trang 195).

- Sách "Đại Nam điển lệ toát yếu" (NXB thành phố Hồ Chí Minh, 1993), trang 317, dành hẳn khoản 183 để định các nghi thức "tuyên sách văn lập Hoàng hậu"..

Như vậy, trong chính sử triều Nguyễn, Hoàng hậu là ngôi vị không hề bị phủ nhận, không tuyên phong Hoàng hậu không phát xuất từ một lệ nào cả. Vua Bảo Đại vẫn đường hoàng tấn phong Nam Phương Hoàng hậu mà đâu cần một sự phá lệ nào.

Nam Phương Hoàng hậu Nguyễn Hữu Thị Lan.
Nam Phương Hoàng hậu Nguyễn Hữu Thị Lan.

Bất khả tể tướng

Trong lịch sử Trung Quốc, chức Tể tướng có quyền hạn như Thủ tướng ngày nay, chẳng hạn như Tể tướng Vương An Thạch đời Tống. Về mặt chính danh, trong suốt chiều dài lịch sử, nước ta chưa hề có chức danh Tể tướng, mà mỗi triều đại đặt ra một chức có quyền hạn tương đương Tể tướng, ví dụ đời Lý có chức Phụ quốc Thái úy, đời Trần có Tả Hữu Tướng quốc, đời Lê có Bình chương Tướng quốc.

Đời Nguyễn, 4 quan Tứ trụ gồm: Cần chánh điện đại học sĩ, Văn minh điện đại học sĩ, Võ hiển điện đại học sĩ và Đông các đại học sĩ không có thực quyền, thường kiêm nhiệm Thượng thư hay Phụ chánh đại thần nên không thể xem họ như Tể tướng.

Như vậy việc triều Nguyễn không đặt ra danh hiệu Tể tướng, như các triều vua trước đã không đặt, là một điều bình thường, không có cơ sở nào để khoác cho nó cụm từ "bất khả" cả.

Bất khả vương tước

Tước vương là tước xếp trên cả 5 tước Công -  Hầu - Bá - Tử - Nam và thường dành cho các Hoàng tử và Hoàng thân trong triều. Song dưới triều Nguyễn, từ đời Gia Long đến đời Thiệu Trị, hầu như không có vị Hoàng tử hay Hoàng thân nào được phong tước vương hết. Vua Thiệu Trị trước khi lên ngôi chỉ giữ tước Trường Khánh công, vua Tự Đức cũng vậy, chỉ giữ tước Phước Tuy công. Phải chăng vì vậy mà có sự suy diễn về lệ "bất khả vương tước"?

Thật ra, những ai suy diễn điều này đã quên rằng dưới triều Tự Đức và những triều sau đó, ngoài nhiều người được truy phong tước vương sau khi chết, những người được phong tước vương ngay khi còn sống không phải là ít. Trong số này có thể kể Tuy Lý vương Miên Trinh, Thọ Xuân vương Miên Định, An Thành vương Miên Lịch (người bị vua Thành Thái nhắm bắn vào năm 1907 khi đang đang làm Chủ tịch Tôn nhơn phủ)… đều là con trai vua Minh Mạng.

Bất khả đông cung thái tử

- Tháng ba âm lịch năm 1816, vua Gia Long "bèn triệu Thượng thư Lại bộ là Trịnh Hoài Đức đến trước giường ngự, sai viết "lập hoàng tử Hiệu, làm Hoàng thái tử'" (Đại Nam thực lục - tập Một - NXB Ok986 tải ứng dụng - Hà Nội 2002, trang 920), rồi ngay sau đó "đúc ấn sách vàng cho Hoàng thái tử" (trang 921), "chế mũ áo và đồ lễ bộ cho Hoàng thái tử" (trang 921)

- Năm 1922, trước khi ngự du nước Pháp, vua Khải Định tấn phong con trai là Vĩnh Thụy làm Hoàng thái tử

- Năm 1939, vua Bảo Đại phong con trai mới 3 tuổi là Bảo Long là Hoàng thái tử

Như vậy, thực tế lịch sử cho thấy thời nhà Nguyễn chẳng có gì là bất khả cả! Có chăng, những lệ ấy chỉ nằm trong óc tưởng tượng của một số người.

Lê Nguyễn

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.