Chuyện lạ xứ Mường

Đắm đuối với những âm thanh của cồng, của chiêng, như một thứ duyên tiền định, ông Thực còn được giời cho cái "tai âm nhạc" hơn người. Ngày ấy, mặc dù mới chỉ là cậu bé 12 tuổi, nhưng dù cách xa cái nơi người ta đang biểu diễn cồng, chiêng cả vài cánh rừng, cậu bé Thực vẫn phân định vanh vách đâu là âm sắc của chiêng Tủm; đâu là âm thanh của chiêng Khầm; chiêng Cái…Nói ông được "giời cho" cái "đôi tai âm nhạc" cũng là vì thế...

1.Trong ngôi nhà sàn bình dị, ấm cúng của mình tại cái xóm nhỏ thuộc phường Thái Bình, thành phố Hòa Bình, rưng rưng mân mê cái núm ánh màu trầm tích của chiếc chiêng Khầm cổ, ông Nguyễn Văn Thực thủ thỉ: "Tôi phải lòng với âm thanh của chiêng cồng từ cái thuở còn là chú bé hạt mít".

Năm 17 tuổi, ông Thực chính thức có mặt trong đội văn nghệ của xã Thái Bình. Thời ấy, OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao đang còn chia cắt. Ông Thực và các anh, chị em trong đội văn nghệ xã Thái Bình hăm hở mang tiếng cồng; tiếng chiêng; mang những câu Thường rang - bọ mẹng (dân ca) của xứ Mường đi cổ vũ những đoàn quân trùng điệp ra trận, nơi miền Nam ruột thịt đang kêu gọi.

Đưa chén nước mời khách, bà vợ ông Thực tủm tỉm kể rằng, ngày cưới con gái, thay vì thuê đám nhạc sống, nhạc chín cho thêm phần "sành điệu", thay vì mở băng cátxét với thứ nhạc "chát xình, chát bùm bùm" để giai gái trong bản nhảy "đít cô", "đít cậu" như thiên hạ, ông Thực lại mang cồng, mang chiêng ra đánh, gọi là chút "của hồi môn" tặng con gái rượu trước khi về nhà chồng. Chính vì cái đận "hơi bị…chẳng giống ai" ấy mà thiên hạ chẹp miệng với một câu chắc hơn đinh đóng cột, rằng thì là: "cái nhà ông Thực này rõ là cổ hủ!". Bởi thế cho nên, từ ngày ấy đến tận bây giờ, ông Thực "bị mang tiếng" là ÔNG CỔ HỦ! "Cái tích" về ông Thực "cổ hủ" nó là như vậy!

Ông Nguyễn Văn Thực và bộ sưu tập di sản vật thể Mường.
Ông Nguyễn Văn Thực và bộ sưu tập di sản vật thể Mường.

2. Ông Thực tâm sự, trải qua bao kiếp người; qua bao thế hệ, với đủ những thăng trầm biến ảo, nhưng người Mường sống mà không thể thiếu vắng âm thanh của tiếng cồng, tiếng chiêng được. Ấy thế nhưng, vào những năm 90 của thế kỷ trước, chung quanh ông Thực, vì miếng cơm manh áo, nhiều người đã phải "dứt ruột" đem bán cồng, chiêng, dẫu biết rằng làm thế là rất "không phải" với ông bà tổ tiên.

Chứng kiến cái cảnh "cồng chiêng - hồn cốt của ông bà tiên tổ" bị đem đi bán như một thứ hàng hóa cấp thấp, ông Thực xót xa lắm. Phải làm gì đây để cái cồng, cái chiêng không bị biến khỏi cuộc sống này? Phải làm gì đây để níu giữ hồn cốt của ông bà mà làm "của để dành" cho con, cho cháu chắt mai sau? Những câu hỏi ấy cứ đau đáu, day dứt trong ý thức của ông Thực.

Thế rồi, một ngày nọ, ông Thực đi đến quyết định: Phải tìm cách mua lại cái cồng, cái chiêng trước khi chúng bị thất tán. Không làm thế sẽ đắc tội với ông bà tiên tổ. Hiểu được nỗi lòng của ông Thuận, vợ con ông đã không những đồng ý mà còn góp công góp của hỗ trợ việc làm của ông, dù khi ấy gia cảnh họ khá nghèo.

Từ đấy, ông Thực cùng vợ con rong ruổi "trên từng cây số" để tìm mua bằng được cồng, chiêng. Lúc thì cha con ông Thực "sục sạo" ở đất Mường Bi. Khi thì ông Thực cùng vợ "lặn lội" tại đất Mường Thàng. Ngày thì các con ông "la cà" ở đất Mường Vang. Và hễ "ngửi" thấy "mùi" cồng, chiêng ở ngôi nhà sàn nào đó là lập tức họ lân la gạ gẫm, mua cho bằng được. Lại có khi, cả nhà ông Thực vượt đèo, băng suối trên đất Mường Động chỉ cốt sao mua bằng được cồng, chiêng, bất chấp giời đất trái tính trái nết mà nắng - mưa thất thường.

Mà dấu chân vợ chồng, con cái ông Thực đâu chỉ quanh quẩn ở cái tỉnh Hòa Bình. Họ còn tới những địa phương lân cận nếu ở đó có cư dân Mường OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á. Ấy là những đận ông Thực cơm nắm cơm đùm băng rừng vượt suối để lọ mọ tìm mua cồng, mua chiêng ở xứ Thanh Hóa; ở đất Sơn La.

Ông Thực kể, hễ cứ nghe phong thanh đâu đó có người rao bán cồng, chiêng là ông lập tức lên đường, chỉ với duy nhất một nỗi canh cánh: Nếu không nhanh chân, cồng, chiêng cổ của xứ Mường mình sẽ thành thứ đồ đồng nát!

Cũng có khi đến nơi, ông Thực có nhời hỏi mua thì gia chủ lại lắc đầu, nhất quyết không chịu bán. Như người ta thì tiếc công, tiếc sức, nhưng ông Thực lại khác. Ông mừng vì không mua được cồng, chiêng với cái nhẽ giản dị thế này: Thì ra, còn có những người mang dòng máu Mường tinh khôi vẫn muốn lưu giữ hồn cốt của tổ tiên mình!

3. Vừa lẩn mẩn đánh bóng chiếc khung nỏ ánh màu thời gian, bà Thực bộc bạch: Để có tiền đi đường, có tý lưng vốn "giắt hầu bao" mà mua cồng chiêng, thôi thì đủ thứ nông sản, rồi lợn gà…của vợ chồng bà cứ lần lượt "đội nón ra đi".

Ông Thực tủm tỉm: Những năm; những tháng vợ chồng con cái ông "đốc chứng" đi "săn lùng" cồng, chiêng, trong thiên hạ có khối anh cười mà rằng, vợ chồng con cái nhà ông Thực "gàn dở hết rồi".

Sau cái cười hiền dung dị, ông Thực bảo, mặc ai quy kết cho ông cái tội gàn dở, ông vẫn "việc ta ta làm". Đội mưa đội nắng; nhịn đói nhịn khát mua cồng, chiêng về, nhưng ông không để ngắm cho "thỏa chí tang bồng". Ông quyết chí thành lập đội dân ca đất Mường ngay tại cái thành phố Mường náo hoạt thời cơ chế thị trường.

Bà Thực phấn chấn khoe: Từ cái ngày đầu tiên ấy, giờ đội văn nghệ của chồng mình đã tròn 16 năm tuổi, với 18 nam, nữ thành viên.

Cứ theo cái lệ thường tự nhiên nhi nhiên, đều đặn vào ngày thứ bảy, các thành viên trong đội văn nghệ của ông Thực lại tề tựu đông đủ quanh bếp lửa nhà sàn luyện đánh cồng, đánh chiêng; rồi thì hát "sắc bùa", hát "bọ mẹng"; rồi thì luyện lại các điệu múa cổ truyền; rồi thì nghe ông Thực kể chuyện văn hóa Mường…v.v…

Dầu chỉ là đội văn nghệ "cây nhà lá vườn", nhưng trong bảng thành tích của đội đã lấp lánh 2 tấm Huy chương vàng trong cuộc thi Tiếng cồng cổ toàn quốc các năm 1998 và 2000. Ngoài ra là nhiều bằng khen giấy khen.

"Hữu xạ tự nhiên hương!", đến nay, "gánh cồng Mường" của ông Thực trở thành khách mời thường xuyên của nhiều điểm Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá nổi tiếng trên đất Hòa Bình. Hơn thế, nó còn được tham gia nhiều cuộc liên hoan cồng, chiêng cấp tỉnh, cấp toàn quốc nữa.

4. Ông Thực bảo, trong bộ cồng, chiêng cổ gồm 17 chiếc của mình, ông trân trọng nhất chiếc chiêng Khầm. Nó là cái chiêng quý, hiếm nhất trong dàn chiêng. Bởi cái nhẽ, chỉ cần xoa nhẹ bàn tay vào "vú" chiêng là âm thanh độc nhất vô nhị đã vang lên. Thế nên, dân gian Mường mới "phong danh" cho chiêng Khầm là "nhạc trưởng" trong dàn cồng, chiêng.

Tỷ tê về chiếc chiêng Khầm, ông Thực bỗng nhớ lại: Cách nay chưa xa, ông từng chết mê chết mệt một chiếc chiêng Khầm khác. Ấy là cái đận, trong lễ hội mừng thị xã Hòa Bình được OK9giaitri nền tảng giải trí online nâng cấp lên thành phố (năm 2006), giữa rừng âm thanh của đại ngàn cồng, chiêng gồm 500 chiếc, với cái "tai âm nhạc" diệu huyền của mình, ông Thực bỗng phát hiện ra có một chiếc chiêng có âm thanh rất lạ. Đó chính là chiếc chiêng Khầm thứ 2 mà ông Thực được "mục sở thị" trong đời - sau chiếc chiêng Khầm của gia đình mình.

Tan cuộc lễ hội tưng bừng nói trên, ông Thực ngỏ ý muốn được sở hữu chiếc chiêng Khầm, song chủ nhân của nó không nỡ bán. Thế rồi, vào một ngày nọ, ông Thực hay tin, vì bất cẩn mà chiếc chiêng Khầm ấy bị vỡ. Lỗi do chính chủ nhân của nó.

"Tiếc của giời", ông Thực ra ngẩn vào ngơ mất ăn mất ngủ đến mấy ngày.

Đâu chỉ "cổ hủ" với việc sưu tầm cồng, chiêng, ông Thực còn cùng hai người con trai mở xưởng sản xuất các vật dụng chuyên dùng trong sinh hoạt văn hóa và trong OK9giaitri đăng nhập lao động thường ngày của người Mường.

Với ông, việc mở xưởng không đơn thuần chỉ là cái sự có thêm "đồng ra, đồng vào" mà sâu xa hơn, ông muốn văn hóa xứ Mường của mình ngày càng thêm có cơ hội "mưa dầm thấm lâu" vào OK9giaitri đăng nhập Ok9 cab trò chơi casino phổ biến.

5. Nhấp ngụm trà nghi ngút khói, ông Thực bảo, ông lấy làm mừng vì thấy, dẫu qua bao thăng trầm biến đổi của lịch sử, đến nay, văn hóa xứ Mường của mình vẫn là viên nam châm; là giao diện kết nối giữa truyền thống và hiện đại. "Dưng mà" mừng thì mừng thật đấy, song trong lòng vẫn thấp thỏm canh cánh một nỗi phấp phỏng khôn nguôi.

Ấy là, cánh trẻ bây giờ phải vật lộn với đồng tiền bát gạo hằng ngày, thế cho nên, nhiều đứa không còn mặn mà với những câu "thường rang - bọ mẹng"; với tiếng cồng, tiếng chiêng. Có những cháu vừa mới chập chững với câu hát; với cách đánh cồng, chiêng đã lại phải "dứt áo ra đi" để làm công nhân cho nhà máy nọ, nhà máy kia. Mà đào tạo được một cháu "biết nghề" đâu phải một sớm một chiều. Ít nhất cũng phải là 3 tháng với những cháu có năng khiếu "giời cho".

Cứ mỗi bận có 1 cháu "dứt áo đội văn nghệ ra đi", ông Thực lại phải chạy đôn chạy đáo "lùng sục" những cháu có năng khiếu để mà kèm cặp; để mà có "tài năng" lấp vào chỗ trống!

Còn một điều nữa khiến ông Thực bứt rứt, ấy cái khoản "đầu tiên" -  tiền đâu để duy trì hoạt động của đội văn nghệ. Link Trang Chủ Nhà Cái OK9 Mới Đăng Ký +69K phường cũng có hỗ trợ đấy, nhưng phần lớn vẫn là do ông và các thành viên trong đội tự xoay xỏa theo kiểu "liệu cơm gắp mắm". Đành rằng các thành viên trong đội văn nghệ đều sẵn sàng "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng" thật đấy, nhưng cứ nghĩ đến cái việc không có tiền bồi dưỡng cho anh chị em, mình cứ thấy áy náy, day dứt thế nào!

Lê Công Hội

Các tin khác

Sân khấu cho thiếu nhi 2026: Những bước chuyển mình

Sân khấu cho thiếu nhi 2026: Những bước chuyển mình

Có thể nói, sân khấu kịch thiếu nhi 2026 đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ để bắt nhịp với xu hướng nghe nhìn của thời đại. Bên cạnh những kịch mục đa dạng như nhạc kịch, tạp kỹ, năm nay, sân khấu hè còn có sự tham gia của các loại hình Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 truyền thống như múa rối, tuồng, chèo, với sự kết hợp giữa công nghệ và di sản.

Yêu miền quê sinh thành

Yêu miền quê sinh thành

“Hãy xem rất nhiều phim tài liệu, ký sự và hãy đọc các truyện ngắn, hoặc hãy nhìn vào những tác phẩm ảnh Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 với phong cách “đời thường” của nhà báo, đạo diễn Phùng Tùng Thiện, ta có thể thấu cảm được sự tài hoa của tác giả, và niềm xúc cảm về tình đất, tình người”. Đó là lời giới thiệu của ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Ok986.vip được xếp hạng cao nhất, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp trên Tạp chí Văn nghệ Đồng Tháp tháng 11/2025 về nhà báo, đạo diễn đa tài Phùng Thùng Thiện.

Chọn diễn viên cho vai diễn nguyên mẫu: Kỳ công chọn mặt gửi vàng

Chọn diễn viên cho vai diễn nguyên mẫu: Kỳ công chọn mặt gửi vàng

Mặc dù đã sắp khởi quay nhưng ê kíp sản xuất phim “Đất đỏ” vẫn chưa tìm được diễn viên ưng ý để đảm nhiệm vai nhân vật nữ anh hùng Võ Thị Sáu. Với những bộ phim tái hiện những câu chuyện có thật, việc lựa chọn diễn viên cho các vai diễn có nguyên mẫu ngoài đời luôn là một thử thách không nhỏ với nhà sản xuất. Phía sau thành công của một bộ phim là bài toán khó mang tên “chọn đúng diễn viên”.

Khi âm nhạc là nguồn sống vô tận

Khi âm nhạc là nguồn sống vô tận

Mỗi năm, nghệ sĩ piano Lưu Hồng Quang đều dành thời gian trở về Việt Nam biểu diễn. Đêm độc tấu “Thanh âm vượt tầng” (Transcendental) với bộ 12 tuyệt phẩm Transcendental Etudes của nhà soạn nhạc Franz Liszt đã khiến khán phòng Học viện Âm nhạc Quốc gia lặng người xúc động. Anh từng biểu diễn trọn bộ lần đầu tiên tác phẩm này tại Việt Nam vào năm 2022, nhưng lần trở lại này của Quang lại mang đến cho người nghe những xúc cảm mới.

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Không chỉ là một tác phẩm hội họa đặc biệt của mỹ thuật kháng chiến Việt Nam, bức huyết họa “Bác Hồ và ba thiếu nhi Trung - Nam - Bắc” còn là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, niềm tin cách mạng và tình cảm thiêng liêng mà văn nghệ sĩ Nam Bộ dành cho Bác Hồ trong những năm tháng kháng chiến gian lao.

Đến thời của phim lịch sử?

Đến thời của phim lịch sử?

Sau dòng phim kinh dị lấy cảm hứng từ chất liệu văn hóa dân gian, giới làm phim dự đoán thể loại tiếp theo “làm mưa làm gió” phòng vé Việt chính là phim lịch sử. Nhìn hàng loạt dự án chuẩn bị nối nhau ra rạp hoặc đang lên kế hoạch bấm máy, dự đoán này hoàn toàn có cơ sở.

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai (từ ngày 20 đến 25/3/2026) với chủ đề "Giao hòa" là một cuộc đoàn tụ của những tâm hồn say đắm với cuộc đời, lặn lội từ 8 quốc gia và vùng lãnh thổ xa xôi: Ý, Hungary, Úc, Nga, Uzbekistan, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Họ cùng có mặt tại đồi Nghệ Sĩ (Yên Bài, Hà Nội), mượn mảnh đất hình chữ S để tìm kiếm một phương thuốc chữa lành mang tên: Thi ca và Hòa bình.

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Hollywood cũng là một biểu tượng của nước Mỹ như lá cờ hoa hay loài đại bàng đầu trắng. Các bộ phim Hollywood không chỉ đem lại phồn thịnh cho Hoa Kỳ mà còn tuyên truyền cho sự giàu có và tráng lệ của nước Mỹ ra khắp thế giới. Vậy nhưng ngành Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Mỹ lại đang phải đối diện với câu hỏi: "Hollywood chỉ là thương hiệu hay còn gắn chặt với một mảnh đất?".

"Thời tiết của ký ức..."

"Thời tiết của ký ức..."

"Bởi vì là một nỗi đau nên quá khứ vẫn còn sống mãi, và bởi nỗi đau quá khứ còn sống mãi về sau ta mới có được một quãng đời êm lặng, một nếp sống bình yên, một tư duy thư thả, một tấm lòng khoan thứ và một cảm giác có hậu với cuộc đời cùng số phận".

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Ngày 7/5/2026 vừa qua, NXB Kim Đồng phối hợp với Khoa Văn học, Trường Đại học Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 Ok9 cab trò chơi casino phổ biến và Nhân văn tổ chức tọa đàm: "Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ" và giới thiệu về "Giải thưởng Văn học Kim Đồng".

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Trong bối cảnh OK9giaitri đăng nhập âm nhạc đang bị chi phối bởi nhiều chương trình giải trí, nhạc sĩ Dương Cầm lại chọn một con đường khó, ra mắt chuỗi chương trình mang tên “Phòng khách 3 thế hệ”, với mong muốn kết nối các thế hệ trong một gia đình bằng âm nhạc. Theo anh, “Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 nói chung hay âm nhạc nói riêng không đơn thuần chỉ là giải trí, mà nó còn có sứ mệnh mang đến cho con người khát khao được yêu thương, gắn kết. Đó là bản chất của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026”.

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP OK9 Cab sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo OK9 Cab, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 và Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ OK9 trang cược thể thao xanh chín nhất châu Á đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, OK9 thể thao xanh chín nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.