Suốt mấy tháng qua, một số trang web đã mở diễn đàn để các nhà văn lên tiếng góp ý về cách thức tiến hành đại hội cũng như vấn đề tổ chức, nhân sự của Hội khóa mới. Không ít những tình tiết nảy sinh từ đại hội trước đã được các tác giả đưa ra để minh họa cho ý kiến của mình, trong đó có chuyện vui, chuyện buồn, thậm chí là "chuyện lạ có thật". Là người được vinh hạnh chứng kiến cả quá trình diễn ra Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VII, tôi xin kể lại một số điều mắt thấy tai nghe kèm theo những phân tích, kiến nghị, ngõ hầu có thể giúp lãnh đạo Hội tham khảo, sao cho công tác tổ chức Đại hội nhiệm kỳ VIII (2010-2015) được hoàn thiện hơn...
Phát biểu lạc đề?- stop!
Không hẳn như ai đó nhận xét "Các nhà văn thường ít chịu nghe nhau", sự thực thì nghe vẫn nghe, thậm chí nếu thích, họ có thể tặng nhau một tràng vỗ tay nữa. Song thế nào để được họ thích, họ lắng nghe với một thiện ý, kể cũng không dễ đoán biết một khi ai đó đang cao hứng trên diễn đàn. Sự thật là, tại Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VII, đã có những nhà văn vì quá sa vào chuyện con cà con kê mà thành ra có những phát biểu dài dòng, thậm chí lạc đề, ảnh hưởng tới lịch trình của đại hội. Và thế là, thay vì những tiếng vỗ tay hoan nghênh, các nhà văn này đã phải nhận về những tràng vỗ tay phát lên nửa chừng, với nội dung: "Xin mời kết thúc".
Nữ tác giả Kim Quyên (đoàn TP HCM) là một trong những người đầu tiên "chịu trận" khi chị thay mặt các nhà văn khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long đọc bài diễn ca về công đức của một vị lãnh đạo Hội khóa VI "Anh như cánh chim không mỏi, vào Nam ra Bắc như con thoi, luôn có mặt để động viên anh em...". Mới chỉ mấy câu mào đầu, chị đã nhận được tràng vỗ tay yêu cầu... stop rồi.
Nhà văn Lê Thành Chơn, Trưởng ban Kiểm phiếu khi lên công bố kết quả Ok986.com Bản Cao Cấp vòng 1 cũng đã gặp những tràng vỗ tay "lạ" khi ông vào đề một cách vòng vo và... văn vẻ: "Những nhà văn của chúng ta có cá tính mạnh mẽ. Cái tâm rất tốt, cái thiện cũng rất tốt". Mặc dù ở dưới hội trường đã có nhiều tiếng ồn ào song ông vẫn hồn nhiên bộc bạch: "Tôi lần đầu tiên tham gia Ok986.com Bản Cao Cấp thấy anh em thật dễ thương. Kết quả Ok986.com Bản Cao Cấp đã phản ánh rất rõ tính cách nhà văn...". Đến nước này thì đại hội buộc phải... vỗ tay, đề nghị đi thẳng vào vấn đề. Ông Chơn cười hồn hậu: "Không cho nói hả? Không cho nói thì xin thông báo kết quả luôn vậy...".
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến (đoàn Hà Nội) khi phát biểu khẳng định như đinh đóng cột rằng, thơ trẻ Việt Nam sau 1975 vượt hơn thơ của các tác giả có mặt trong "Thi nhân Việt Nam" của Hoài Thanh - Hoài Chân đã khiến nhiều "cụ" ngồi dưới ngứa ngáy. Đến khi anh "lia một băng" tới hàng trăm cái tên tác giả mà anh cho là rất xứng danh thì lập tức bị các bậc trưởng lão "phát hiện" ra và họ "ngắt" ngay bởi... một tràng vỗ tay. Đến nước này Nguyễn Việt Chiến đành phải rút gọn bài nói của mình bằng câu "và còn nhiều nhà thơ khác nữa" khiến các đại biểu cười ồ. Nhân đó anh tranh thủ đọc thêm được một đoạn nữa trước khi chuyển nhanh sang phần kết bài.
Với tình yêu quê hương thắm thiết, trong bài phát biểu của mình, nhà văn Hà Lâm Kỳ (đoàn Yên Bái) đã dành khá nhiều thời gian để giới thiệu về lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất mình đang OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á, về đặc điểm vị trí địa lý của nó (thay vì nói sâu về những vấn đề đang đặt ra với nền văn học hiện nay) khiến cho đại hội phải sốt ruột vỗ tay mời xuống mặc dù bài tham luận chưa kết thúc.
Đúng như nhận xét của nhà thơ Vũ Quần Phương, ngoại trừ một đôi bài phát biểu trong ngày khai mạc, còn thì đa phần các bài phát biểu sau này đều xuất phát từ góc nhìn hạn hẹp, nặng yếu tố cá nhân, bởi thế mà tính học thuật không cao và không thuyết phục người nghe. Kết cục, đã có lúc (trưa ngày 25/4/2005), khi Chủ tịch đoàn mời các đại biểu tiếp tục đăng ký đọc tham luận thì cả hội trường đã vỗ tay và nói: "Thôi, thôi, không nghe nữa. Chán lắm!".
Từ những "sự cố" nói trên, tôi hoàn toàn tán thành ý kiến của một số nhà văn được tải trên một số trang web cách đây ít lâu, là phát biểu tại Đại hội Nhà văn toàn quốc, các ý kiến cần có tầm hơn, bao quát và đại diện cho số đông hội viên hơn.
Nóng bỏng... "phút 90"
Đúng 15h30' ngày 25/4/2005, các đại biểu có mặt ở hội trường để nghe nhà văn Lê Thành Chơn, đại diện Ban Kiểm phiếu công bố kết quả cuộc họp đầu tiên của Ban Chấp hành (BCH) khóa mới và các chức danh Chủ tịch, Phó chủ tịch Hội.
Từ góc bên trái hội trường, nhà thơ Nguyễn Thành Phong đón lấy micrô, bức xúc: "Hiện tại, BCH Hội khóa mới quá mỏng, chỉ có 6 người trong khi dự kiến ban đầu là phải 15 người. Như vậy thì làm sao hoạt động có hiệu quả được. Tôi đề nghị đại hội biểu quyết bổ sung ngay một số thành viên BCH trên cơ sở những người có số phiếu bầu sát nút".
Dường như cùng mang trong mình nỗi chất chứa về một tình huống cầu thủ "đội nhà" đang một mình đối mặt với thủ môn thì bị trọng tài thổi dừng trận đấu với lý do hết giờ, nhà văn Phạm Ngọc Tiến yêu cầu Chủ tịch đoàn cho tiến hành biểu quyết bổ sung ngay một Ủy viên BCH nữa, lấy từ người thiếu phiếu ít nhất (trong trường hợp này là nhà văn Trung Trung Đỉnh). Và dẫn chứng mà nhà văn Phạm Ngọc Tiến đưa ra không phải không thuyết phục: "Là một đảng viên, tôi chưa bao giờ thấy có cấp ủy nào lại có số chẵn cả. Với 6 thành viên BCH nhiệm kỳ này, giả dụ trước một vụ việc, các anh có tỉ lệ biểu quyết là 3/6 thì rốt cục vấn đề sẽ được giải quyết ra sao?".
Đứng ở mé bên phải của hội trường, chỉ cách chủ tịch đoàn chừng mươi hàng ghế, nhà thơ Hoàng Trần Cương nói như... quát: "Tôi là Hoàng Trần Cương, Ủy viên Ban kiểm tra của Hội khóa VI, tôi không đồng ý với cụm từ mà đồng chí Chánh văn phòng Hội vừa dùng. Không thể nói "đại hội thành công tốt đẹp" được. Định mức đặt ra là phải bầu lấy 15 người, vậy mà chỉ bầu được có 6 người, đạt tỉ lệ 40%, như vậy sao lại dám nói là thành công?".
Có thể nói, phát hiện của ông nhà công tác lâu năm trong ngành Tài chính quả là chính xác và... bất ngờ, khiến nhiều đại biểu phải ồ lên tán thưởng. Sự thể hẳn sẽ còn kéo dài nếu như nhà thơ Hữu Thỉnh, với tư cách một thành viên của đoàn chủ tịch, không giành lại micrô. Ông phát biểu, ngữ điệu mềm mỏng song tinh thần thì vẫn cương quyết. Trả lời câu hỏi tại sao BCH Hội Nhà văn khóa mới không bầu bổ sung ngay một ủy viên (theo điều lệ Hội thì tỉ lệ tối đa là 10%) trong đại hội mà phải gác lại sau, nhà thơ Hữu Thỉnh giải thích với một lý lẽ không dễ phản bác: "Không lẽ cả đại hội với hơn 500 con người, phải qua hai lần bầu chọn mới lọc ra được 6 người. Vậy BCH vẻn vẹn có 6 người mà lại ngay lập tức bầu ra được một người hay sao? Xin đại hội cứ để chúng tôi đi vào Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 đã, rồi sẽ tìm hiểu, quyết định sau".
Đôi điều kiến nghị
Trong 7 kỳ Đại hội Hội Nhà văn Việt
Vì đâu mà một tổ chức Hội với bao bậc kỳ tài phải rơi vào tình cảnh này?
Vừa qua, trả lời phỏng vấn báo điện tử Tổ quốc, nhà thơ Dương Thuấn có một nhận xét xác đáng: "Các nhà văn khi bàn nhân sự thì bàn rầm rầm trên các báo nhưng đến lúc bầu thật thì nhiều người lại chẳng để ý đến việc đó. Đến lúc Ok986.com Bản Cao Cấp họ lại bỏ đi uống bia hoặc tranh thủ chuyện trò, gặp gỡ bạn bè...". Từ hiện tượng đó, Dương Thuấn kết luận: "Số lượng thành viên BCH được bầu nhiều hay ít là do người làm công tác tổ chức". Cùng quan điểm này, nhà thơ Lê Chí (cũng trên báo điện tử Tổ quốc) cho rằng: "Một khi đã xác định yêu cầu thì cần có biện pháp chặt chẽ về tổ chức để chọn bầu cho được (hoặc tương đối) số thành viên đó".
Tôi hoàn toàn tán thành quan điểm này của hai nhà thơ nói trên, bởi trước sau tôi vẫn nghĩ, cho dù anh em nhà văn chẳng mặn mà lắm với việc Ok986.com Bản Cao Cấp, không ít người có tâm lý "ham chơi", thì chủ tịch đoàn càng cần phải thể hiện vai trò điều tiết của mình. Bằng chứng là tại Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VII, từ cuộc bầu chọn vòng 1 tới vòng 2, thời gian chỉ nửa ngày, song có những ứng cử viên đã được anh em "hào phóng" tặng tới gần trăm phiếu và... trúng cử.
Vài ý kiến nhỏ mong Ban Tổ chức Đại hội Hội Nhà văn Việt
