(Nhân đọc “Bùi Quang Thanh thơ” của tác giả Bùi Quang Thanh, Nhà xuất bản Hội Nhà văn tháng 8-2020)

Bùi Quang Thanh và những nẻo đường thơ

Tôi đọc thơ Bùi Quang Thanh nhiều năm nay nhưng chủ yếu là đọc thơ Bùi Quang Thanh viết cho thiếu nhi đăng rải rác trên các báo. Tại Đại hội nhà văn Việt Nam lần này, tôi được nhà thơ Bùi Quang Thanh tặng một tập thơ dày gần 400 trang. Tập thơ có tên: “Bùi Quang Thanh thơ”.
  • Đọc thơ để gặp người
  • Dạo đường sách và… đọc thơ

Tôi đọc gần tháng nay mới xong. Đây là tập thơ có nhiều phần, gồm trường ca; thơ văn xuôi; thơ song ngữ; thơ thiếu nhi...

Bùi Quang Thanh viết về nhiều đề tài, từ “Huyền thoại núi Hồng” của quê hương xứ Nghệ, đến “Bên tượng đài anh hùng Phan Đình Giót”; đến “Trước cây si buôn Đôn” rồi thánh địa Mỹ Sơn, địa đạo Vĩnh Mốc...

Là một nhà báo, Bùi Quang Thanh đi nhiều, biết được nhiều nơi, hẳn vậy; Bùi Quang Thanh từng là bộ đội thời chống Mỹ ở chiến trường B3 nên có cả một phần thơ dày dặn: Thơ viết những năm đánh Mỹ (1971-1975). Nhiều trải nghiệm trong đời, nhiều thể nghiệm trong thơ, nhưng, mọi nẻo đường thơ lại quay về với cái tôi bản ngã, quay về chính THƠ.

Bìa cuốn “Bùi Quang Thanh thơ” của tác giả Bùi Quang Thanh.
Bìa cuốn “Bùi Quang Thanh thơ” của tác giả Bùi Quang Thanh.

Tôi thích nhất trong tập này bài thơ “Nhân thế”.

Hạt tình rồi cũng gió bay/ Hạt lộc chia hết - trắng tay: hạt buồn/ Này hạt dại! Này hạt khôn/ Như cánh chuồn chuồn chao đảo thế nhân/ Cứ làm hạt thóc ngày xuân/ Mẹ gieo buổi sớm nẩy mầm buổi trưa/ Cứ làm cánh mạ đong đưa/ Đất ải cha bừa lúa trổ bông thơm/ Cứ  làm hạt tấm hạt cơm/ Hoặc làm cọng rạ nhành rơm dâng đời/ Phố phường ngửi bụi mà chơi/ Cuối ngày lại ước về nơi quê mùa”.

Nói về thơ xưa nay có nhiều quan niệm khác nhau. Thánh Augustine cho rằng: “Thơ là men rượu say của ma quỷ!”. Samuel Rogers: “Thơ là ngôn ngữ của thần thánh”... Nữ nhà thơ người Mỹ Louise Gluck vừa nhận Giải thưởng Nobel văn chương năm  2020 quan niệm thơ là “Phong cách của tư tưởng...”. 

Ông cha mình xưa nay vẫn coi thơ như một “Ngôi đền thiêng”. Nhưng, ngày nay, nhiều người ở xứ ta lại cho rằng thơ như “Một quảng trường” ở đó ai cũng có thể ra, vào, ai cũng có thể múa may, nhảy nhót... Riêng tôi, tôi vẫn cho rằng thơ là điệu tâm hồn đến với những tâm hồn đồng điệu như một câu nói của ai đó. Tôi thích hai câu thơ này của nhà thơ Lê Quốc Hán: “Chập chờn đợi phút thăng hoa/ Câu thơ nối được hồn ta, hồn người”.

Nhà thơ chỉ sáng tạo ra thơ thực sự khi có “Phút thăng hoa”, câu thơ, bài thơ mới “Nối được hồn ta, hồn người”. Nếu nhà thơ chỉ ngồi bày đặt ra ra những thứ, những chữ cho có vẻ lạ, có vẻ khác người,  khác đời thì làm sao rung động được người đọc. Tôi vẫn luôn luôn nghĩ về điều mà tiên sinh Trương Trào viết trong “U mộng ảnh” (bản dịch vủa Nguyễn Hiến Lê) rằng: “Tuyệt tác văn chương từ cổ chí kim đều viết bằng huyết lệ”.

Dài dòng như vậy là tôi muốn nói về những câu thơ, những bài thơ mà Bùi Quang Thanh viết về chính những gì mình trải nghiệm sâu sắc, những gì đã đọng lại trong tâm hồn nhà thơ, không thể không viết ra. Là cuộc đời, là tình người, là quê hương mu thịt... đó mới thực sự là những câu thơ tôi thích: “Bên biển xanh chẳng soi nổi bóng mình/ Trước gương trong không gọi về tuổi trẻ/ Bạc đầu rồi vẫn còn ngơ dại thế/ Cũng mình thôi mà chắc đã là mình...”. (Tự khúc)

Tôi thiển nghĩ đề tài chỉ là cái cớ để nhà thơ bộc lộ tâm trạng của mình. Đọc đôi dòng về tiểu sử tôi mới biết, nhà thơ Bùi Quang Thanh quê ở Cẩm Tiến, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh. 

Ngày còn học phổ thông, huyện Kỳ Anh quê tôi chưa có trường cấp ba, tôi phải khăn gói ra học cấp III Cẩm Xuyên. Tôi ở trọ tại nhà một người họ hàng xa ở xã Cẩm Tiến. Ở đó có giếng Vàng nước trong vắt. Cho đến bây giờ tôi vẫn thuộc lòng mấy câu ca dao: “Nước giếng Vàng vừa trong vừa mát/ Nâu chợ Chùa nhuộm áo lâu phai/ Cá Cẩm Nhượng, khoai Mục Bài/ Khuyên ai về huyện Cẩm kẻo một mai tiếc thầm”. 

Ở một vùng quê như thế nên trong thơ Bùi Quang Thanh luôn đau đáu về quê hương, dù là viết về đề tài gì, ở đâu. Và những câu thơ về quê hương trong thơ Bùi Quang Thanh sâu nặng, có sức gợi, sức cảm: “...Núm rốn mẹ vùi bên rễ mít/ Tan vào mạch đất, níu hồn con/ Mẹ giờ nấm có vuông đất hẹp/ Hương khói chờ mong đến mỏi mòn...”. (Với người tiễn bạn về quê)

Ngay cả khi nhà thơ viết về kinh thành hoa lệ, hồn thơ vẫn đượm màu quê kiểng: “...Ngột ngạt thị thành giờ cao điểm/ Mẹ ngồi thơm thảo chút hồn quê/ Mẹt hoa gốc phố như thầm gọi/ Một thuở Tràng An bỗng ùa về” (Một thưở Tràng An).

Người thơ phải sống thế nào, yêu thế nào, gắn bó với bạn bè, quê hương xứ sở thế nào mới có thể viết ra những câu thơ chân thật hết mình: “...Khi mặt trời trườn ra khỏi đê mê/ Có hai thằng say quẹo về hai ngả...” (Tiệc rượu ngày sinh nhật). “...Trời xa xanh rộng quá/ Và nỗi buồn chơi vơi...” (Chơi vơi). “...Lão ngồi má tọp, mắt nheo/ Nước sông Nhật Lệ chảy theo dòng đời” (Người cất vó bên sông Nhật Lệ). “...Giật mình, hè qua đông tới/ Cái ngày không ai mong đợi/ Chập chờn từ phía thu sa” (Sa thu). “Gà trống thuộc mỗi chữ o/ Thế mà sáng sáng gáy to nhất làng...”. (Học chữ).

Những nẻo đường thơ Bùi Quang Thanh đã đi qua khá phong phú, đa dạng; Nhưng, cuối cùng lại trở về với chính tâm hồn mình, với thơ  như bốn câu thơ của nhà thơ Bùi Quang Thanh in ở trang đầu của tập sách: “Mảnh trăng cong- sợi tơ vàng/ Treo chung chiêng giữa muôn vàn khen, chê/ Ai hờ hững, ai say mê/ Tự ru mình giữa bốn bề đa đoan (Với thơ).

Tháng 12-2020

Dương Kỳ Anh

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.