Đọc tập thơ "Lạc lối giữa mùa xuân" của Giáo sư Hà Minh Đức, NXB Văn học, 2016

Bông mai nở giữa mùa xuân

). Với Giáo sư Hà Minh Đức, dẫu cuộc đời không hoàn toàn chỉ là ngọt ngào, lại ở cái tuổi rất hiếm rồi nhưng ông vẫn ở trong mùa xuân của cuộc đời mình. Điều này thật quý thay và hiếm có thay...
  • Giáo sư Hà Minh Đức: Không thỏa hiệp với chính mình1
  • Giáo sư Hà Minh Đức ra mắt tập bút ký “Hà Nội – Gặp gỡ với nụ cười”
  • Giáo sư Hà Minh Đức: Người già ngồi sưởi cùng với bóng
  • Giáo sư Hà Minh Đức: Tôi chỉ là tôi...

Thế là cuộc đời đã di dần đến đoạn kết của mỗi con người đúng như câu thơ của Lý Bạch: "Sáng tóc còn xanh như liễu, chiều đã bạc như tơ". Hai thầy trò tôi bữa nào tóc còn xanh như mộng nay đã lốm đốm úa vàng. Vẫn biết sinh lão bệnh tử vốn là quy luật của đời người như nhà Phật đã tổng kết mà không thể không nhuốm buồn khi thấy cuộc đời con người cuối cùng là cuộc du hành vào thời gian miên viễn. Và cái quan trọng nhất chính là cách ứng xử của con người trong chuyến đi đó, một chuyến đi không có vé khứ hồi. Lại nhớ những câu thơ bất hủ của Thiền sư Mãn Giác  luận về những quy luật cuộc đời ấy:

Trước mắt việc đi mãi
Sau lưng già đến rồi
Những tưởng xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước nở nhành mai

Tập thơ của Giáo sư Hà Minh Đức chính là đoá hoa mai nở trong mùa xuân của rừng thời gian: "Lạc lối giữa mùa xuân" (NXB Văn học - 2016). Với Giáo sư Hà Minh Đức, dẫu cuộc đời không hoàn toàn chỉ là ngọt ngào, lại ở cái tuổi rất hiếm rồi nhưng ông vẫn ở trong mùa xuân của cuộc đời mình. Điều này thật quý thay và hiếm có thay.

Giáo sư Hà Minh Đức.
Giáo sư Hà Minh Đức.

Tập thơ không chỉ ngát hương của mùa xuân để vượt lên cuộc sống mà còn là những triết lý sâu sắc của một con người từng trải, đã đi qua nhiều cảnh ngộ của cuộc đời. Thơ của ông là những dòng sông, những ngọn gió trữ tình mang trầm tích của thời gian, trầm tích của đau khổ và hạnh phúc. Chúng ta xem ông luận về tình yêu. Bên cây cầu tình yêu nổi tiếng ở Praha, ông viết về một cuộc tình  đã qua, đầy đau xót và lắng đọng của một con người đã qua ảo mộng thời trẻ:

Thương em thương thân phận mình
Nợ tình không nói mà đau…
Đời người không có kiếp sau
Cơ duyên còn hết biết đâu đợi chờ

Không còn chút ảo mộng của tuổi trẻ. Với mình khi đã đi qua cánh rừng thời gian, ông hiểu nỗi đau khi biết rõ đời người không có kiếp sau. Tôi đoán chắc rằng ông đau hơn chàng Trương Chi thuở xưa trước khi trầm mình xuống dòng sông còn hát được câu:

Kiếp này đã dở dang nhau
Thì xin kiếp khác duyên sau lại lành

Dẫu sao thì trong lòng chàng Trương Chi ngày xưa còn lưu chút hy vọng. Ở đây nhà thơ già biết rõ sự thật cay đắng là sẽ chẳng còn chút hy vọng nào vớt lại được từ cuộc tình năm xưa ấy, dẫu chỉ là một lời nói dối hão huyền, bởi không ai có thế tắm hai lần trên cùng một dòng sông cả. Nhưng tình thì vẫn còn, vì thế đành gửi vào thơ như là một lời xin lỗi xót xa dẫu có muộn mằn. Vì thế dư vị trong thơ Hà Minh Đức rất sâu bởi sự trải nghiệm của ông mà ít nhà thơ trẻ hôm nay có được.

Thơ của ông giống như một loại rượu quý cất bằng thời gian. Gạo quý, men quý, lại còn được chôn xuống đất ủ bằng những năm tháng thăng trầm của cuộc đời, vì thế người uống cũng nhẹ nhàng ngậm trong miệng để lắng nghe hương rượu lắng lại: một chút đắng cay, chút hương chắt lọc đến độ tinh tế không khiến ta say nhưng khiến tâm hồn ta vật vã như nghe tiếng đàn của nàng Kiều thuở trước: "Bốn giây nhỏ máu năm đầu ngón tay".

Cứ giản dị thế, thơ Hà Minh Đức đi vào lòng người đọc. Cũng như thế ta đọc bài thơ về bức tượng "Người đàn bà ăn mày và con chó":

Bà mẹ ăn mày nằm đường
Con chó vẫn ngồi bên chủ
Bà như đi vào giấc ngủ
Hoa tuyết rơi phủ trắng phố phường

Bà mẹ ăn mày đã ra đi trong bàn tay của Chúa giữa thành phố phồn hoa sáng rực ở châu Âu. Và chỉ nỗi đau còn lại. Bà đã hoá thành Thánh nữ trong bức tượng đài bằng đồng để ban phước lành cho con người. Mọi nỗi đau sẽ được hoá giải trong lòng nhân ái, trong tính nhân văn vĩ đại của loài người. Đọc thơ ông bất giác lại nhớ đến câu chuyện Cô bé bán diêm của Anđecxen. Con người trườn lên vật vã trong kiếp người của mình để kiếm tìm một chút hy vọng dẫu cả trong muộn mằn.

Hà Minh Đức là một nhà nghiên cứu văn học nổi tiếng. Và trong thơ, ông cũng thể hiện điều ấy khi viết về chân dung các nhà văn lớn và các nhân vật văn học như Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Xuân tóc đỏ, Nghị Hách, Thị Nở. Ông "đóng đinh" các nhà văn bằng những đánh giá chính xác và sâu sắc:

Người tôn vinh sự thật
Một trăm năm đã đi qua
Những trang viết vẫn thắm tươi nét mực

(Vũ Trọng Phụng)

Đó cũng là Chí Phèo độc thoại:

Tôi sinh ra
Trong rơm rạ làng Vũ Đại
Lang thang khắp thiên hạ
Lại lần về cố hương

Và cái kết cũng khá ghê gớm:
Tôi không tuyệt tự
Đời nay vẫn còn nhiều người như tôi

(Chí Phèo)

Và tuy không phải thiền sư nhưng với sự tự ngộ bằng chính cuộc đời của mình, ông đã có một bài thơ đầy chất thiền:

Ngày mai
Đời người chỉ có một ngày mai
Điều hôm nay có được
Ngày qua đã cũ rồi

Ngày mai chờ đợi
Người thiếu nữ sẽ già trong mộng tưởng
Danh vọng là vầng trăng treo
Gà đầu thôn đã gáy
Ngày mai sắp đến rồi

Đọc bài thơ này chúng ta lại nhớ đến hương vị thiền sâu sắc của một trái tim vĩ đại khi đã giác ngộ và buông bỏ những câu thơ nổi tiếng của Trần Nhân Tông khi đã dứt thế sự vào rừng:

Khách sang không hỏi chi nhân thế
Chỉ tựa lan can ngắm bầu trời

Bởi vì buông là được. Người bình thường như chúng ta lại ít biết cái chân lý ấy.

Đọc thơ Hà Minh Đức, chúng ta  thấy một sự bình tĩnh và lạc quan. Bình tĩnh để sống và lạc quan là những phẩm chất đáng quý của con người và tập thơ của thầy giúp chúng ta đi qua cuộc hành trình vào thời gian trong cuộc đời của mỗi con người.

Đoàn Hương

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.