Biểu tượng “trăng” – Một đối sánh mở

Biểu tượng “trăng” trong kho tàng văn hóa nhân loại giàu có tới mức có thể làm cả một thư viện riêng. Thực hiện luận án về biểu tượng này người ta thường chỉ khảo sát trong một thể loại, một giai đoạn của một vùng văn hóa nhất định nào đó.
  • Câu chuyện một đêm trăng
  • Đêm trăng sáng

Là một mẫu gốc vĩ đại đến nỗi, nói như Nam Cao: Trăng là bầu vú mộng tròn đầy mà thi sỹ bao đời nay mơn man. Hàn Mặc Tử còn khẳng quyết mạnh mẽ: “Chỉ có trăng sao là bất diệt/ Cái gì khác nữa thảy đi qua”...Tuy ở trên trời nhưng trăng lại mọc ở mọi nền văn hóa và tỏa ánh sáng hạnh phúc lung linh tới mọi người. Sung sướng đến đau khổ, tất nhiên, phải là những người làm thơ!!!

Tranh minh họa cảnh Hậu Nghệ bắn Mặt trời.
Tranh minh họa cảnh Hậu Nghệ bắn Mặt trời.

Cũng tận hôm nay người ta mới khẳng định sự chi phối ảnh hưởng khá mạnh của từ trường mặt trăng với trường sinh học của con người. Hơn nữa, sự ảnh hưởng này cũng thay đổi theo chu kỳ tròn khuyết của trăng. Lời hát “Sao anh lại ngỏ lời yêu em vào một đêm trăng khuyết...”, đến một ngày nào đó sẽ được lý giải bằng Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 là tốt hay xấu. Mặt trăng đã tạo nên thủy triều, một quy luật tự nhiên lớn thì rất có thể nó ảnh hưởng đến nhiều sự vật hiện tượng trên trái đất, trong đó hẳn có tình yêu...

Có một mẫu số chung là tất cả mọi cộng đồng đều quan niệm “trăng” âm tính, giới nữ, hiền hòa...và rất gợi tình. Không nên hiểu dung tục là chỉ gợi tình yêu mà trăng còn dễ tác động vào tâm trạng gợi những cảm xúc thiêng liêng, cao cả, hướng thượng...Trong văn học thế giới, hầu như rất ít những trang văn tả cảnh bạo liệt máu me dưới ánh trăng.

Do can hệ trực tiếp đến thời tiết, thời vụ trong cuộc sống nên khái niệm “tuần trăng/tuần con nước” rất gần gũi với những người đi biển hoặc đánh cá nơi sông ngòi. Vì họ biết được quy luật thời điểm nào trăng tròn trăng khuyết thì thuận lợi, thậm chí có đi làm cũng thất bại. Hình như câu của các cụ ta có lý: “Trai mồng Một, gái hôm Rằm”. Đẻ con gái vào đêm trăng tròn “viên mãn” thì sẽ được nhờ, con gái không chỉ đẹp mà còn lấy được chồng giàu...vv. Tín ngưỡng này có lẽ tiếp biến từ Phật giáo.

Xuất phát từ thực tế cuộc đời Đức Phật gắn liền với những đêm trăng tròn. Ngài chào đời vào đêm tháng tư trăng tròn, xuất gia vào đêm trăng tròn tháng hai, thành đạo vào đêm trăng tròn cuối năm nên Ngày Rằm trở nên rất có ý nghĩa với Phật giáo, do vậy cũng thường là ngày tổ chức các lễ trọng. 

Không chỉ vậy hình tượng “trăng” như là một mô hình vũ trụ chứng minh quan niệm của nhà Phật. Nếu mặt trời là bất biến thì mặt trăng là một quá trình “luân hồi”, “giải thoát” có sinh có diệt, có tròn đầy có vơi khuyết, có tối có sáng... Nhịp tuần hoàn của trăng chính là nhịp điệu sự sống. 

Cũng vì thế mà huyền thoại Phật giáo tất yếu có những tích đậm chất giáo lý như “sự tích thỏ ngọc”. Khi mất mùa, đói kém, lại gặp tiết giá lạnh, loài vật rủ nhau đốt lửa sưởi ấm. Con vật nào cũng đói cồn cào. Tình xót thương lớn đến mức khiến con thỏ đáng kính tự nhảy vào lửa làm chín thân thể mình để đồng loại ăn cho đỡ đói. Đức Phật đi qua cảm động. Ngài nhặt xương thỏ hóa phép nó sống lại trong hình hài ngọc quý rồi đưa lên cung Quảng Hàn làm tấm gương soi cho triệu triệu tín đồ...

Mặt trăng trong huyền thoại phương Đông cổ có tích “Hằng Nga - Hậu Nghệ” là hai vợ chồng thần thánh trên giời. Mười con trai ngỗ nghịch của Ngọc Hoàng biến thành mười mặt trời làm cho mặt đất bốc lửa. Không dạy bảo được, Ngọc Hoàng nhờ Hậu Nghệ giúp. Với tài thiện xạ, Hậu Nghệ bắn hạ chín mặt trời. Thấy chín người con mình chết oan, Ngọc Hoàng nổi giận đày Hằng Nga - Hậu Nghệ xuống hạ giới. Hậu Nghệ xin Tây Vương Mẫu viên thuốc thần bất tử. Hằng Nga vô tình, lẽ ra chỉ ăn nửa viên nhưng lại nuốt cả thành ra thuốc làm cho Hằng Nga bay lên cung trăng và bất tử ở đấy.

Như vậy “trăng” không còn là hiện tượng thiên nhiên thông thường mà còn là biểu tượng cho sự bất tử, cho tình nghĩa, cho sự hy sinh, cho quy luật của sự sống...

Nữ thần Dian.
Nữ thần Dian.

Một truyền thuyết La Mã kể thuở hồng hoang còn chưa có ngày và đêm, và các vị thần ở trên đỉnh Ôlanhpơ vẫn mỗi người một Ok986 vip thuộc liên minh OKVIP. Thần Tình yêu Êrôx vẫn luôn bay ngang dọc trên trời. Thần là một đứa trẻ ba tuổi có cánh và luôn sẵn bộ cung tên vàng. Chàng trai cô gái nào đến tuổi cập kê mà được mũi tên của thần bắn vào tim thì người đó sẽ thổn thức sung sướng vì mình sẽ được yêu. 

Một hôm thần Tình yêu mới chợt nghĩ sao không “xe duyên” vợ chồng cho Thần Mặt trăng dịu dàng với Thần Mặt trời mạnh mẽ. Nghĩ là làm, thần giương cung tên. Mũi tên tình yêu đã trúng trái tim Thần Mặt trăng. Nàng rạo rực: Ôi, sao cuộc đời đáng yêu thế!!! Thần quay lại giương cung hướng về phía Thần Mặt trời. Nhưng vì mới ba tuổi mải ăn mải chơi, mũi tên oan nghiệt trúng ngay vào trán. Thần Mặt trời giận dữ: kẻ nào dám bắn ta! Khi biết đó là mũi tên Tình yêu của vị thần khả kính, Thần nguôi giận phần nào nhưng máu trên trán vẫn phun ra loang đỏ cả người. Đã thế lại cô nàng Mặt trăng cứ đến gần ve vãn. Thần tức mình bỏ đi trong sự giận dữ, nóng nảy...

Nhưng đấy lại là cái hồng phúc cho văn minh nhân loại. Thần Mặt Trăng đuổi theo Tình yêu. Thần Mặt trời chạy trốn tình yêu. Thế mới làm ra ngày và đêm. Từ đấy, con cháu Thần Tình yêu, như cô Kiều và chàng Kim Trọng của cụ Nguyễn Du chỉ ngửa mặt lên Thần Mặt trăng mà “một lời song song” thề non hẹn biển. Hình như không có ai thề nguyền tình yêu dưới ánh mặt trời...!!!

Người La Mã cổ gọi Thần Mặt trăng là Nữ thần Diana, mà “diana” cũng có nghĩa là “thiên thần”. Diana lại còn là Nữ thần săn bắn tượng trưng cho sự sinh sản. Là nữ thần săn bắn nhưng nàng chỉ giết những con vật nào làm ảnh hưởng đến môi trường, ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển các loài động vật khác. Nàng yêu động vật đến mức hiểu tiếng nói của chúng. Nàng thề suốt đời đồng trinh để làm tốt nhiệm vụ bảo vệ những con vật đáng yêu. Thế nên Nữ thần được tôn kính gần như tuyệt đối trong văn hóa cổ La Mã. 

Huyền thoại này ngả bóng sang khu vườn văn hóa Hy Lạp để rồi khúc xạ thành một câu chuyện khác nhưng ý nghĩa tôn kính vẫn giữ nguyên: Diana là con gái của Jupiter (vua của các vị thần), là em ruột của Apollo, thần Mặt trời. Lớn lên dù cực kỳ xinh đẹp nhưng Diana quyết độc thân, làm bạn với thiên nhiên. Jupiter cho Diana bộ cung tên thần thánh và nói: Anh con là thần Mặt trời. Vậy con làm thần Mặt Trăng để soi sáng ban đêm. Bộ cung tên sẽ giúp con giữ mình...

Văn học nhân loại vẫn có hiện tượng huyền thoại hóa lịch sử hoặc ngược lại làm hậu thế băn khoăn không biết đó là sự thật hay hư cấu. Đây là một trường hợp. Năm 339 TCN, dưới quyền chỉ huy của Vua Phillip II (cha Alexander Đại đế), quân đội Macedonia nhiều lần bao vây đánh Byzantium (nay là thủ đô Istanbul - Thổ Nhĩ Kỳ), thủ phủ của Đế quốc La Mã, nhưng đều thất bại. 

Một đêm, họ quyết định lợi dụng đêm tối làm cuộc đột kích bất ngờ. Nhưng tự nhiên trên bầu trời bỗng xuất hiện một vầng trăng lưỡi liềm rực sáng. Thành ra kế hoạch của quân xâm lược thất bại thảm hại. Chẳng cần thêu dệt, mọi người tin ngay vầng trăng đó là hiện thân của nữ thần Mặt trăng Diana. Biết ơn Nữ thần, từ đấy, nhân dân Byzantium lấy hình trăng lưỡi liềm làm biểu tượng cho thành phố của họ!

Với văn minh Ok986.com Việt Nam Casino, Nổ Hũ phương Đông thì Mặt trăng vừa được bình dân hóa, vừa được thiêng hóa mà rõ nhất là bộ lịch Âm (dựa theo sự tính toán chu kỳ của Mặt trăng). Bình dân ở chỗ, ngày xưa dù không biết chữ nhưng ai cũng có thể tính được thời điểm/thời vụ...Thiêng hóa ở chỗ có “ngày lành tháng tốt”, có ngàOk986.vip bảo mật SSLt, ngày Lễ...Ví như ngày Rằm Trung thu.

Nhiều sách cổ nói Tết Trung thu có từ thời vua Duệ Tôn (thời Đường), ngày đó vua được tiên đưa lên “cung trăng” chơi. Đó là nơi tiên ở với những tiên nữ nhan sắc  cực kỳ xinh đẹp, nhảy những điệu múa vô cùng mê ly mời gọi…Tất nhiên không thể thiếu rượu ngon và biết bao nhiêu là hoa quả, bánh kẹo chỉ trên giời mới có...Trở về hạ giới vua nhớ lại mà dạy mọi người làm theo... Hạt nhân ý nghĩa của tích này là một khát vọng thật đẹp: con người phải sống sung sướng như tiên!

Hình ảnh Tết Trung thu ở ta được in khắc trên mặt trống đồng Ngọc Lũ. Nghĩa là đã có từ rất lâu. Theo sử sách, năm 1121 (đời Lý), Tết Trung thu được tổ chức ở Thăng Long có các trò vui như đua thuyền, múa rối nước, rước đèn...Thực ra đêm Trung thu là múa lân chứ không phải sư tử. Con “Lân” trong văn hóa Việt không có thật, là biểu tượng cho may mắn, thịnh vượng. Múa lân là cầu mong thịnh vượng, may mắn, tốt lành!

Nguyễn Thanh Tú

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026.

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Sự “cô đơn siêu tuyệt” trong thơ tình

Từ xưa đến nay, cảm giác cô đơn luôn hiện hữu trong thơ như một nguồn cảm hứng của các thi nhân. Có một số độc giả yêu thơ hỏi tôi: “Sự cô đơn trong thơ tình yêu có những dạng thức nào?”. Theo tôi trong thơ tình yêu truyền thống, cô đơn thường được hiểu như trạng thái tâm lý phát sinh từ chia lìa, xa cách hoặc khát vọng không thành.

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào OK9giaitri đăng nhập thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.