Làng kiện tướng
Làng Tri Nhị thuộc xã Song Giang, huyện Gia Bình, Bắc Ninh, xưa vốn là một làng thuần nông nhưng lại nổi tiếng bởi những miếng võ gia truyền vô cùng lợi hại. Tương truyền, Thái sư Lê Văn Thịnh, người làng Bảo Tháp, xã Đông Cứu, Gia Bình là người đã kỳ công dạy vật cho người dân trong vùng, trong đó có làng Tri Nhị. Đến nay tiếng tăm của sới vật vùng chiêm trũng lại càng thêm lừng lẫy khi các thế hệ vận động viên (VĐV) trong làng cứ lần lượt, hết lớp này đến lớp khác thay nhau nối gót ghi danh kiện tướng.
Các bô lão làng Tri Nhị cho biết, ở đây trẻ em đi chăn trâu đã biết vật, các em thường ra những bãi cỏ lớn để luyện các miếng vật, không phải để đánh nhau, mà để rèn luyện sức khỏe, để lớn lên sẽ trở thành... kiện tướng như những người đi trước. Nhờ có vật, có chỗ luyện tập mà trẻ em cũng bớt chơi game cùng những trò chơi vô bổ khác. Các bậc cha mẹ luôn lấy các anh chị đã trở thành kiện tướng, thành đạt trong thể thao để hướng con cái mình cố gắng phấn đấu.
Từ bao năm qua, các cụ Phạm Sỹ Phượng, Phạm Sỹ Ngan, Bùi Công Thanh, Trần Quý Ưa, Trần Duy Hương... đã là những tấm gương sáng cho các thế hệ sau học tập, noi theo bởi tinh thần thượng võ, lòng say mê luyện tập, trước hết để rèn luyện sức khỏe, sau nữa là để làm đẹp thêm mỗi dịp hội hè, lễ Tết...
Lão nông Phạm Sỹ Ngan nói: "Tận mắt thấy người dân quê tôi quanh năm chân lấm tay bùn làm bạn với ruộng vườn nhưng hễ nói đến vật thì bất cứ già, trẻ, gái, trai đều tường tận, rành rẽ từng thế, miếng vật… Mọi người sẽ càng hiểu thêm thế nào là một "Làng kiện tướng". Nói vậy đúng là không quá về làng Tri Nhị đâu".
Cùng chung một niềm tự hào, anh Nguyễn Văn Nên - HLV môn vật của Trung tâm Ok987 ưu đãi độc quyền Thể thao huyện Gia Bình được "đúc" ra từ lò vật Tri Nhị cho biết: "Tính sơ sơ ở Tri Nhị cũng có mấy chục kiện tướng. Có người 9 năm liên tiếp đều đạt kiện tướng.
Đặc biệt, có cả những gia đình mấy đời đều được phong kiện tướng như: Đào Đức Tuấn, Hoàng Bá Hải, Vũ Thị Lành, Đào Thị Hiền, Hoàng Thị Phương, Phạm Sỹ Long, Phạm Sỹ Lân, Phạm Sỹ Phương hay gia đình Bùi Công Quỳ, Bùi Công Luân, Bùi Công Diễm…". Nhiều người con của làng, "ăn cơm rau", trưởng thành từ sới vật Tri Nhị đã trở thành VĐV, huấn luyện viên trong và ngoài tỉnh. Thành tích môn vật của Gia Bình những năm qua có sự góp sức của hầu hết các VĐV đến từ Tri Nhị.
Nhiều VĐV đội tuyển vật của tỉnh hiện nay cũng từ Tri Nhị mà ra. Các đội tuyển vật Quân đội rồi tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Hải Dương cho đến Trường ĐH Thể dục Thể thao Từ Sơn, tuyển Quốc gia đều có mặt kiện tướng, VĐV, HLV mang "thương hiệu" làng vật Tri Nhị.
Những miếng cổ truyền
Xứ Bắc nổi tiếng có nhiều làng vật như lò vật Guột, Tri Nhị (huyện Gia Bình - Bắc Ninh), lò vật Đông Kỵ (Đồng Quang, Từ Sơn) lò vật Thụy Lâm (Đông Anh - Hà Nội), lò vật Liễu Đôi (Hà
Trong ngày hội mở, các đô vật chính thức được khoe diễn tài năng. Từ động tác xe đài đến thực hiện những miếng đánh sở trường của từng "lò vật" đều được các đô phô diễn trước sự hò reo cổ vũ vang lừng của khán giả. Tất cả những đô vật tài năng đều có thể đăng ký tham gia thi đấu tại tất cả các sới vật trong tỉnh của mình. Lúc đó, chỉ cần qua thi đấu là người xem đã phát hiện ra đô này, đô kia đến từ "lò vật" nào thông qua động tác xe đài đặc trưng và những miếng vật sở trường.
Để có được miếng sở trường, các đô vật ở Tri Nhị đã tập luyện những miếng cơ bản như: Miếng bốc, miếng sườn, miếng mói, miếng bò, miếng gồng… Trong đó, miếng bốc có bốc đôi, bốc một, bốc vanh, bốc đâm đuốc; miếng sườn có sườn xốc nách, sườn quặp cổ; miếng mói có mói đốc cánh, mói nách sang sau; miếng bò có tống bò, bò dọc, bò ngang, bò cao, bò thấp và miếng gồng có gồng rút, gồng tay trong, gồng quật ngửa. Tất cả những miếng đánh đó đều được những đô vật ở Tri Nhị luyện tập và sử dụng rất linh hoạt với cách chuyển đổi thế đánh khôn lường, đồng thời luyện tập nhuần nhuyễn một vài thế đánh sở trường để hạ gục đối phương "lấm lưng trắng bụng".
Không ngừng vươn xa
Làng vật Tri Nhị từng trải qua những ngày tháng thăm trầm bởi giặc giã, thiên tai mất mùa nên cuộc sống người dân khó khăn. Từ năm 1994 trở lại đây, phong trào luyện tập môn vật trong toàn dân phát triển mạnh. Đặc biệt mới đây, ở làng còn mới thành lập một võ đường, là cách để củng cố thêm, làm đa dạng thêm những miếng võ của Tri Nhị.
Ông Nguyễn Văn Hồng - người có hai con trai "nổi đình nổi đám" trong làng vật, từng là kiện tướng và một người giờ đây là giảng viên Trường ĐH Thể dục Thể thao Từ Sơn. Ông Hồng đã OK9 đã banh cả một võ đường làm địa điểm luyện tập cho CLB Vật xã Song Giang do ông làm chủ nhiệm. Ông cho biết, người dân Tri Nhị yêu vật đến nỗi, hễ thích là họ sẵn sàng lên sới tỉ thí giao lưu vui vẻ, bất kể thời tiết nóng hay lạnh. Không phân biệt nam hay nữ, trai vật, gái cũng vật, người già, phụ nữ nếu không đủ sức khỏe để so tài thì đứng xem, mách nước, bình luận, vỗ tay...
Cứ là dân Tri Nhị thì ai cũng biết thế nào là miếng sườn, miếng gồng, bước ngang, bước xéo, vét gót... Và khi có những người đam mê như thế, cùng hòa đồng, cùng luyện tập sau những giờ làm đồng mệt nhọc, vất vả thì phong trào học vật của người Tri Nhị sẽ ngày càng phát triển. Đó là lời khẳng định của những lão đô vật có thâm niên hơn nửa thế kỷ gắn bó với môn vật cổ truyền. Họ sẽ vẫn tình nguyện hướng dẫn, truyền dạy, đào tạo hết thế hệ VĐV này đến thế hệ VĐV khác cho đến khi nào không đủ sức. Các thế hệ VĐV cứ tự nhiên, tự nguyện truyền thụ, tiếp nối học hỏi, tập dượt những lối chơi độc đáo, miếng đánh gia truyền của gia đình và quê hương.
Chẳng cần qua trường lớp đào tạo, chỉ cần nhìn, xem một vài lần rồi tranh thủ lúc rảnh rỗi, nông nhàn tập dượt, vậy mà những đô vật nông dân Tri Nhị hễ đi tỉ thí ở đâu là lừng lẫy tiếng vang ở đó. Họ sẽ không ngừng vươn xa, phát triển, tỏa đi khắp nơi để so tài, góp phần vào sự phát triển của môn thể thao truyền thống độc đáo này.
Khi tôi chào tạm biệt Tri Nhị, thì ở bãi cỏ rìa làng, trẻ em đang í ới rủ nhau ra luyện tập. Trong mắt các em đều long lanh, tràn trề những ước mơ, khát vọng, đó là được trở thành những đô vật giỏi. Và chính những em bé này sẽ là những kiện tướng tương lai của Tri Nhị
