Nhật ký phố cổ
Xưa, phố cổ Hà Nội gắn liền với phố làng nghề, buôn bán. Hàng Thuốc Bắc bán thuốc bắc, Hàng Cân bán sắt, Hàng Bạc bán vàng bạc, kim loại. Hàng Đào bán tơ lụa. Phố được quy hoạch rất rõ ràng. Buôn có bạn, bán có phường. Nhưng giờ đây, rất ít phố ở phố cổ còn giữ lại được những nghề truyền thống.
Nhiều người dân phố cổ xót xa: phố Hàng Đào bán nhiều đồng hồ nhưng chẳng ai mua được thời gian. Hàng Trung Quốc tràn ngập, nghề truyền thống mai một: "Trước đây, người Hàng Đào cực kỳ giản dị, nhưng là sự giản dị sang trọng. Cứ nhìn cung cách các bà, các chị, các cô xuống phố, ra chợ là biết ngay. Có một vẻ gì đó nhàn nhã, tinh tế, yêu kiều rất khó diễn tả". Nhưng ký ức đó chỉ còn là hoài niệm. Người Hàng Đào giờ chụp giật, bon chen, cũng giống mấy chị hàng tôm hàng cá ngoài chợ. Dân tứ chiếng đổ về buôn bán mưu sinh. Sự pha trộn của nhiều vùng văn hóa khiến phố cổ Hà Nội không còn sự thuần khiết của nó. Hồn phố, vì thế cũng mất mát đi nhiều.
Mã Mây là tuyến phố còn lưu giữ được nhiều nét truyền thống cổ xưa của phố cổ Hà Nội, những nếp nhà xưa, những đình chùa, miếu mạo và làng nghề truyền thống. Nhưng Mã Mây giờ đang bị văn hóa chợ xâm thực, làm mất đi vẻ trầm mặc của phố. Tối đến, ngay cạnh ngôi nhà cổ 87 Mã Mây, những tấm biển lẩu ban ngày được chủ cửa hàng giấu vào vỉa hè, đặt chình ình ra giữa đường, choán cả lối đi. Người đứng, ngồi ăn xì xoạp giữa khu phố Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá. Mùi khói, mùi lẩu bốc lên nghi ngút. Đâu là cái truyền thống bên cái hiện đại. Đâu là sự ô hợp của văn hóa chợ búa giữa khu phố cổ đang được bảo tồn này?
Tạ Hiện xưa nổi tiếng không chỉ bởi không gian kiến trúc của những ngôi nhà, mà còn bởi nghề bán lạc rang húng lìu gia truyền. Góc phố bình yên đã bị phá vỡ bởi những hàng quán trà chanh, bún phở mọc lên hàng loạt. Nghề truyền thống chỉ còn thưa thớt.
Phố bị xé ngang xẻ dọc. Góc bún phở. Góc trà chanh. Rặt những năm thanh nữ tú ngồi chém gió. Nườm nượp những người. Mà không ai nghĩ, hồn phố đang bị cuốn đi.
Chỉ chừng ấy phác họa đủ cho thấy, phố cổ giờ đã khác xưa. Người dân sinh hoạt tràn ra cả phố. Phố trở nên nhem nhuốc, bẩn thỉu. Đành rằng không thể quy hoạch nhu cầu buôn bán của người dân phố cổ. Nhưng làm sao cho phố đỡ nhem nhuốc, lòe loẹt. Phố giữ được những giá trị truyền thống bên cạnh sự phát triển hiện đại.
Và câu chuyện bảo tồn
Phố cổ Hà Nội đang chờ một quy chế bảo tồn được thông qua sau hơn 20 năm nỗ lực bảo tồn và gìn giữ phố như một di tích lịch sử. Nhưng theo các chuyên gia, đây là một khu phố sống bình thường, là một di sản đô thị, phải có sự cải tạo để phát triển. Hà Nội bất khả thi trong việc bảo tồn phố cổ, vì theo nhiều chuyên gia, không thể ứng xử với phố cổ Hà Nội như một di tích, như Mỹ Sơn, Văn Miếu, mà đó là một di sản đô thị mềm. Theo Giáo sư Hoàng Đạo Kính, bảo tồn phố cổ không chỉ bảo tồn nhà, mà duy trì nền nếp, thói quen cũ. Và không hiểu, khi quy chế bảo tồn phố cổ được thông qua, thì phố có đẹp hơn lên, và đỡ nhếch nhác hơn hay không. Và có lấy lại được hồn của phố.
Nhưng từ lâu, OK9giaitri đăng nhập của người dân phố cổ đã bị đảo lộn bởi những nhu cầu phát triển của cuộc sống hiện đại. Vì thế hồn phố cũng mất đi. Phố hẹp. Người đông. Hơn 10 vạn dân sống chen chúc trên 10.000 ha đất, đang trở thành nỗi bức bối của người dân phố cổ.
Ông Điền, người hơn 70 năm gắn bó với phố cổ Hà Nội ngồi trầm tư ở góc quán nước chè. Các con của ông đều đã rời xa phố cổ chật chội, ồn ào này. Chỉ có ông và bà là không muốn chuyển. Ông am hiểu và thuộc từng góc phố, con đường, một sự gắn bó máu thịt, đến nỗi, ông không thể rời xa. Trong câu chuyện nhuốm màu hoài niệm, ông Điền tâm sự: "Phố cổ Hà Nội xưa nghèo và vắng lắm. Nhưng lại có vẻ đẹp riêng của nó. Phố giờ ồn ào, phát triển, ra đường chạm ngõ là có đủ thứ hàng hóa, từ ăn uống đến hàng tạp phẩm, đủ nhu thiết yếu. Nhưng tôi thấy nó chả có quy hoạch gì. Lộn xộn và mạnh ai nấy làm. Chả ai quan tâm đến sự phát triển chung của phố".
Nỗi buồn của ông Điền cũng là nỗi buồn của nhiều người dân phố cổ hôm nay. Khi có lần tôi ghé thăm ngôi nhà được coi là cổ của phố cổ Hà Nội ở 47 Hàng Bạc. Có lẽ không ai tưởng tượng được rằng, ngay giữa lòng Thủ đô, lại có một điều kiện sống ngặt nghèo khổ sở như vậy.
Hơn 200 con người với gần 50 nhân khẩu chung sống trong một căn nhà cũ chật hẹp, ẩm mốc, bị gọi là nhà cổ nên không được sửa sang. Những lối đi chật hẹp. Những bức tường loang lổ. Những cánh cửa gỗ đã mục nát. Bếp tổ ong chất đầy lối đi, lũ trẻ con chỉ còn cách ngồi thu lu trong nhà hoặc thỉnh thoảng, ra ngoài các khe cửa để nhìn lên trời. Sự bức bối chật chội của không gian sống khiến người dân phổ cổ bức xúc. Anh em, hàng xóm chửi mắng nhau cũng vì một cái toa lét.
Tình trạng đó, không chỉ trong ngôi nhà 47 Hàng Bạc mà còn ở rất nhiều, rất nhiều góc phố cổ Hà Nội, đang từng ngày phá vỡ cấu trúc của không gian đô thị phố cổ. Sự bức bối của cuộc sống của người dân phố cổ khiến phố mất đi hồn cốt xưa của người Tràng An vốn thanh lịch, nhẹ nhàng.
Hồn phố, chỉ còn là một khái niệm trừu tượng. Nhưng những người yêu phố cổ vẫn thấy nuối tiếc, khi càng ngày, phố cổ càng bị mai một bởi thời gian, bởi sự phát triển ô tạp của cuộc sống hiện đại. Hồn phố, giờ ở đâu?
