Sinh viên làm báo - Càng nhiều thử thách, càng gắng vươn lên

Đối với sinh viên báo chí, việc cộng tác viết bài với các tờ báo cũng chính là việc thực hành và vận dụng kiến thức được học một cách hiệu quả nhất. Rất nhiều sinh viên vấp phải khó khăn, thử thách trong những ngày đầu “chập chững” đến với nghề, nhưng họ không bỏ cuộc. Trái lại, họ luôn tìm ra lối đi trong những lúc tưởng chừng như đã bước vào con đường cùng…

21/06/2012 23:50

Muôn vàn khó khăn bủa vây sinh viên báo chí

Trần Tiến Dũng (25 tuổi), sinh viên K53 Khoa Báo chí & Truyền thông, ĐH KHXH&NV là một trong những gương mặt nổi bật trong lớp bởi nỗ lực đi nhiều và viết nhiều. Ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường Dũng đã bắt đầu cộng tác với nhiều tờ báo khác nhau như Pháp luật Việt Nam, Vietnamnet, Tuổi trẻ Thủ đô, Bảo vệ Pháp luật cuối tuần… Trong đó mảng đề tài yêu thích nhất là phóng sự về những mảnh đời cùng khổ, bởi Dũng muốn “thông qua ngòi bút của mình giúp đỡ họ được một phần nào đó, hoặc ít ra là bày tỏ được sự cảm thông chia sẻ đối với những số phận kém may mắn”.

Quá trình cộng tác viết bài với nhiều tờ báo khác nhau cũng giúp các “nhà báo sinh viên” nhận ra rằng, hiện thực cuộc sống phức tạp là chất liệu vô cùng phong phú. Không viết nhiều như Tiến Dũng, nhưng Điêu Văn Dũng (23 tuổi) – người bạn học cùng lớp lại chọn những đề tài lạ như việc khai thác đá quý trái phép ở Yên Bái, chân dung người đàn ông có 16 vợ ở Gia Lâm, hay đi sâu khai thác tâm lý cậu học sinh 17 tuổi ngồi tù vì bênh bạn mà giết người…

Dù yêu nghề báo, dù “bắt được nhịp” với nghề từ khi còn khá sớm, các sinh viên vẫn vấp phải hàng ngàn khó khăn khi lăn xả vào hiện thực cuộc sống rộng lớn. Hàn Ngọc Hảo (22 tuổi), Sinh viên lớp Báo mạng K28 Học viện Báo chí Tuyên truyền cho rằng, việc học ở trường chỉ trang bị kiến thức cơ bản như cách viết như thế nào, cách xác minh thông tin ra sao... còn khi đi tác nghiệp có nhiều trường hợp “không có trong sách vở” khiến những sinh viên như em gặp lúng túng. “Hạn chế của sinh viên khi tác nghiệp chức danh chỉ là CTV nên khi đến liên hệ công tác nhiều cơ quan không đón tiếp, hoặc không chấp nhận giấy giới thiệu. Vì chưa có kinh nghiệm nhiều trong giao tiếp nên đôi khi việc khai thác thông tin không hiệu quả”. Hảo giãi bày.

Trần Tiến Dũng (ngoài cùng bên phải) đang tiếp xúc nhân vật viết bài.

Đặc biệt khi đi sâu vào những đề tài khó, phản ánh những vấn đề phức tạp, ngóc ngách của đời sống xã hội, sinh viên báo chí càng gặp nhiều trở ngại. Tiến Dũng tâm sự: “Khó khăn nhất đối với em là khi gặp cơ quan chức năng xin ý kiến bởi các cấp ngành thường lần lữa, đùn đẩy cho nhau. Như lần em đi viết bài về nhà máy mía đường Thạch Thành (Thanh Hóa) gây ô nhiễm môi trường mặc dù đã có giấy giới thiệu đàng hoàng nhưng khi về huyện thì huyện chỉ đạo xuống xã, khi về xã thì xã lại bảo lên huyện…” Cũng theo Tiến Dũng, sự hỗ trợ từ tòa soạn chỉ một phần nào đó, còn khi sinh viên đi viết về vụ án tiêu cực thì xét về mặt pháp lý cũng không được tòa soạn bảo vệ, đòi hỏi sinh viên phải tự trau dồi những kiến thức cần thiết về mặt pháp luật.

Cũng do chọn những vấn đề có yếu tố tiêu cực nên trong quá trình viết bài Kiều Thị Yến (K53 Báo chí – Truyền thông, ĐH KHXH&NV) còn bị dọa dẫm, đặt điều, thậm chí là dụ dỗ nhận phong bì… Đó là chưa kể các sinh viên báo chí còn phải cố gắng gấp nhiều lần để cạnh tranh “giành đất” với những phóng viên kỳ cựu trong tòa soạn…

Có thể nói nghề báo rất nghiệt ngã, nhiều cạm bẫy và nguy hiểm luôn rình rập. Sinh viên làm báo thiếu kinh nghiệm lại càng vất vả hơn. Vì thế ngoài lý luận chuyên môn, kỹ năng làm báo, các sinh viên thừa nhận cần trau dồi vốn hiểu biết xã hội, để khi bơi lội trong cuộc sống hiện thực thì bài viết mới sâu.

Năng động, sáng tạo là bí quyết thành công

Bên cạnh những khó khăn phức tạp vốn có thì sinh viên báo chí cũng nhận được sự hỗ trợ rất nhiều từ tòa soạn như việc cấp giấy giới thiệu, định hướng đề tài, thậm chí trong một số trường hợp viết phóng sự điều tra thì tòa soạn còn cử phóng viên đi cùng để hướng dẫn, kèm cặp… Tuy nhiên yếu tố giúp mỗi sinh viên báo chí tác nghiệp thành công có lẽ chính là sự độc lập, năng động, tìm tòi, ham học hỏi của tự bản thân mỗi người. Sinh viên báo chí ngày nay không chỉ học kiến thức trên nhà trường và thụ động ngồi chờ sự chỉ bảo, họ tự tin hòa mình vào chính cuộc sống hiện thực ấy để cảm nhận, phản ánh.

Hàn Ngọc Hảo trong một lần tác nghiệp ở cầu Long Biên và Sinh viên Kiều Thị Yến, K53 Báo chí – Truyền thông ĐH KHXH&NV.

Kiều Thị Yến làm báo từ thời còn học cấp 3, bắt đầu bằng việc tham gia bút nhóm “Mặt trời xanh” của Trường THPT Chuyên Hùng Vương (Phú Thọ), sau đó là cộng tác với Báo Thiếu niên Tiền phong, Đài Tiếng nói Việt Nam. Năm thứ nhất đại học, khi Báo Sinh viên Việt Nam về Trường ĐH KHXH&NV tuyển CTV thì Yến là một trong 4 sinh viên trúng tuyển giữa hàng chục hồ sơ tham gia phỏng vấn. Ngay từ những bài viết đầu tiên trên báo SVVN Yến đã đi vào đề tài khó, tiêu biểu như phóng sự “500 nghìn đồng bí ẩn” (viết về việc thu tiền khống của Trường ĐHSP Kỹ thuật Hưng Yên), bài viết về tình trạng mua suất vào KTX ở ĐH Văn hóa, việc thu học phí mập mờ ở khoa tại chức ĐH Ngoại thương… Bằng chính năng lực của mình, 3 tháng sau khi cộng tác Yến được ký hợp đồng là CTV chính thức (có phụ cấp hàng tháng) của báo SVVN.

Không dừng lại ở đó bước sang năm thứ 2 ĐH, Yến là người duy nhất trong lớp trúng tuyển làm CTV của báo Thanh Niên. Những đề tài Yến chọn như phóng sự về Bãi rác Nam Sơn, vấn đề nước sạch ở phường Định Công, bài phản ánh về việc bảo vệ Trường CĐ Ok987 hiện đang mở đánh sinh viên… đều là những đề tài nóng, gây bức xúc trong dư luận và yêu cầu nghiệp vụ điều tra. Bên cạnh báo in thì Yến còn thử sức trên nhiều lĩnh vực khác như làm truyền hình, PR, tham gia các hoạt động tình nguyện… Chính sự năng động tham gia các hoạt động xã hội, gặp gỡ nhiều nhóm người khác nhau cho Yến nhiều thông tin mới mẻ, vốn hiểu biết, và sự thành công trên nhiều phương diện.

Quá trình tác nghiệp giúp Điêu Văn Dũng nhận ra rằng, sinh viên báo chí phải linh động và ứng biến tốt trong mọi tình huống. “Nhiều đề tài tư duy theo một hướng và lên kế hoạch chuẩn bị cụ thể, nhưng khi đi làm mọi thứ lại diễn tiến theo một hướng khác, lúc này người làm báo cần nhanh nhẹn, biết tùy cơ ứng biến để có thể khai thác được thông tin viết bài”. Dũng giải thích.

Đối với Ngọc Hảo, thời gian thực tập ở Ban Điện tử Báo OK9 trang cược thể thao xanh chín nhất châu Á nhân dân, việc cộng tác với báo Dân Trí, Thanh niên giúp em vỡ ra những kỹ năng chọn đề tài: “Lúc đầu đi viết em không biết cách chọn đề tài và thường bị bó buộc trong những ý tưởng nhất định. Nhưng sau đó khi chịu khó quan sát đời thường, trò chuyện với bạn bè, và viết nhiều đề tài khác nhau thì tự nhiên việc tư duy đề tài cũng dễ hơn”. Hảo nhận ra mình cần đi từ những cái nhỏ bé, cụ thể đến những cái lớn hơn, không nên ôm đồm những cái quá to lớn, và việc mở rộng mối quan hệ cũng giúp em tìm được nhiều kênh thông tin hơn.

Có thể nói, ngoài những cố gắng ở trên những sinh viên báo chí còn cần phải nỗ lực thật nhiều để trở thành những nhà báo giỏi trong tương lai. Những gì họ đạt được ngày hôm nay có thể chỉ là những viên gạch nhỏ bé trong cả chặng đường dài dựng xây nên ngôi nhà tri thức vững chãi, nhưng dẫu sao những cố gắng của buổi ban đầu ấy vẫn rất đáng được hoan nghênh, ghi nhận.

Trần Tiến Dũng: Chưa viết hay thì hãy cứ viết thật

Em muốn chia sẻ với những bạn sinh viên mới chập chững trên giảng đường đam mê nghề báo rằng cách học báo tốt nhất là đọc báo, trong những bài báo đã có rất nhiều tri thức, có cả bóng dáng, bước chân và giọt mồ hôi của những phóng viên, giúp ta học hỏi được rất nhiều. Ngoài ra hãy viết thật chăm chỉ, và nếu chưa viết hay thì hãy cứ viết thật. Bởi vì nếu hiểu được giá trị của người làm báo chân chính vất vả như thế nào thì sẽ tôn trọng sự thật và không làm báo theo kiểu thị trường, lá cải…

Kiều Thị Yến: Luôn tư duy cái khác biệt, không đi vào lối mòn

“Quá trình tác nghiệp giúp em nhận ra cần theo đuổi vấn đề đến cùng nhưng cũng phải tâm huyết và có trách nhiệm với những việc mình làm. Tất cả mọi thông tin trong bài viết cần phải được thẩm định chính xác, có nguồn tin rõ ràng. Và khi làm bất cứ điều gì em cũng cố suy nghĩ, tư duy để tìm ra cái khác biệt, không đi vào lối mòn”.

Quỳnh Vinh