Vì đều đã từng công tác ở hai nhà hát, tôi ở Nhà hát Chèo Việt
Tôi cũng ngưỡng mộ chị lắm. Chị trẻ trung, hiền hậu, ăn mặc lại rất mô-đéc. Quần jean bó ống, áo bò ngắn khoác ngoài chiếc áo len cao cổ, tóc buông dài trông thật khỏe khoắn. Chị sinh ra ở Hà Nội- gái Hà Nội gốc, bố chị tiếng Pháp làu làu nên dù vào học tiếng Nga nhưng chị cũng đã giỏi tiếng Pháp. Mẹ chị người Hàng Trống, bà đẹp nền nã phúc hậu, nấu ăn giỏi.
Chị Tú Mai giống mẹ ở những điểm này. Nhờ vậy mà năm đầu tiên ở bên Nga, khoa dự bị ở Ki-ép, cứ ngày nghỉ là chúng tôi lại dỗ dành, nịnh nọt chị nấu cho những món ngon để đỡ nhớ nhà.
Do nấu ăn ngon nên từ khi lập gia đình, sinh một trai một gái, cho đến nay, khi các cháu đã ra ở riêng, chị, dù sống trong gia đình đông đúc trước đây hay bây giờ sống một mình, chị vẫn luôn là bếp trưởng.
Duyên số thế nào mà chị Tú Mai và tôi cùng đi trên một chuyến máy bay để sang Nga, và 6 năm sau, lại cùng trở về trên một chuyến máy bay sau khi cả hai đều đã có tấm bằng tốt nghiệp .
Bao nhiêu thăng trầm, vất vả suốt 6 năm học không làm sao kể hết. Những ngày đầu mới sang, nhớ con, hai chị em ngồi nhìn nhau khóc. Sang đấy học bổng không nhiều, phải chi tiêu tằn tiện để còn mua quà gửi về cho con. Vì lý do chính đáng ấy nên chị tuyên bố ăn riêng, không ai chung đụng gì với ai hết. Những người giỏi việc gì hay phải làm nhiều việc đó nên rất dễ oải.
Chị bảo: “Tao ở nhà làm osin cho chồng con nhiều rồi nên sang đây tự do, không làm osin cho ai hết” (nghĩa là không nấu ăn cho ai hết, cho dù tôi dỗ dành, chị rửa bát thì em quét nhà, cốt cho vui, cho đỡ nhớ nhà thôi nhưng chị cũng nhất quyết không, ăn riêng là ăn riêng). Suốt ngày đêm chị chuyên tâm vào việc học, tối nào cũng ngồi tụng từ (học thuộc từ và câu thoại). Mỗi khi nói nhầm là lại cười phá lên, mắt chị đã to càng dương to hơn như muốn bảo: “Sao lại nhầm được nhỉ?”.
Chị hơn tôi vài tuổi, người đậm chắc như cây lim, còn tôi ngày đó gầy nhom ốm yếu như cây liễu. Hình thức của hai chị em thật tương phản. Tính tình cũng vậy. Chị thì cẩn thận chắc chắn, còn tôi “hơi tí xôn xao”… Chị hay nể nang, tôi thì quyết liệt lành làm gáo vỡ làm muôi chứ không chịu dở dở ương ương… Chị thì nhẹ nhàng từ tốn còn tôi thì chao chát dỗi hờn. Biết tính nhau thế nên cũng dễ sống. Một năm dự bị êm đềm trôi đi, tôi tạm biệt chị lên Matxcơva học chuyên ngành Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP, còn chị vẫn ở lại Ki-ep học chuyên ngành sân khấu.
Về nước, thật buồn là OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao những năm đó xuống dốc ghê gớm. Sau hai năm, dư chấn của cơn bão đổi tiền (1985) vẫn chưa nguôi ngoai. Bàn là, nồi hầm chị em tôi tích cóp mấy năm du học cứ đội nón theo nhau ra đi để đổi lấy bữa ăn hàng ngày. Bao nhiêu hăm hở mong muốn Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 để chứng minh bản thân sau 6 năm dùi mài kinh sử xem ra cũng là phù phiếm trước việc giá cả leo thang chóng mặt. Tôi tuy là lính mới toe của ngành Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP nhưng may mắn hơn chị là các sếp bên đó cũng tỏ ra rất quí người.
Giám đốc Hải Ninh đưa kịch bản tốt nghiệp Một thời đã sống của tôi vào làm phim ngay. Rồi cho đi thực tế, đi viết luôn và cử người kèm cặp, giúp đỡ. Còn chị thì sao? “Mới đi Tây về à, thư thả nghỉ ngơi cái đã”. “Nói vậy cũng có nghĩa cánh cửa nhà hát vẫn chưa vội mở đối với chị. Những kịch bản tâm huyết đến tay người có trách nhiệm nhưng họ vẫn thờ ơ. Đồng nghiệp thì còn nghi ngại, thăm dò…
Lẽ đời vốn thế, đang cùng trang lứa, đồng môn, nay bỗng bứt ra trở thành đạo diễn, ngồi cao hơn họ dù chỉ một chút thì cũng mấy ai vui vẻ chấp nhận ? Để xem thế nào, học thì đã vậy xem múa gậy làm sao đã… Những cây đa cây đề vốn đầy kinh nghiệm sống, kinh ngiệm ứng xử, vẫn ngọt ngào quí mến nhưng tạo cơ hội cho dựng vở ư? Chờ nhé…
Thật ra tâm trạng những người đi học xa lâu, về nước là muốn làm cái gì đấy ngay để thể hiện mình. Đó là điều tốt nhưng không phải ai cũng thành công ngay từ vở diễn đầu. Riêng cố đạo diễn Đoàn Anh Thắng làm được điều đó với vở diễn đầu tay tinh khôi cảm xúc khiến cả giới phải trầm trồ, vở Dòng sông ám ảnh của tác giả Hồng Phi.
Còn các đạo diễn khác, người không có cơ hội thì chả nói làm gì nhưng người có cơ hội nhưng lại để tuột khỏi tay và thất bại không ít vì thiếu vốn sống thực tế, hoặc xử lý kịch bản chưa “nhuyễn”, nói cách khác là những kiến thức học được chưa biến thành “cái của mình” để thiên biến vạn hóa phục vụ cho sự sáng tạo riêng biệt.
Mấy năm trôi qua đến veo. Phụ nữ mỗi năm thêm một tuổi, cũng khác đi nhiều. Chị Tú Mai bắt đầu thấy sốt ruột. Chị chờ đợi lời mời mọc có khi chỉ cần đi làm phó cho đạo diễn sân khấu đang hót nào đó mà xem ra cũng khó. Thế mới biết sự nghi ngại, thiếu lòng tin xen chút ghen ghét nhau ở trong nghề không phải là không có. Chị bảo ngày mới về, giá có anh ấy, chị ấy, đạo diễn ấy lôi mình đi, bảo em làm cho anh, cho chị cái này cái kia thì mình cũng chấp nhận, cũng vui, cũng làm quen, cũng học tập được khối… nhưng mà không.
Dù vậy, chị vẫn không nản, vẫn cặm cụi đọc tìm kịch bản và chờ đợi. Cánh màn sân khấu chưa mở ra với chị thì bên Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP lại hồ hởi đón chào. Chị đi làm phó đạo diễn cho phim Giải hạn của đạo diễn Vũ Xuân Hưng, trợ lý đạo diễn cho đạo diễn Pháp Đới Tư Kiệt phim Cha con ông lão vườn thảo dược rồi Mùa hè chiều thẳng đứng của Trần Anh Hùng.
Tiếng Nga chưa đắc địa thì chị lại “có lộc” bằng tiếng Pháp. Gần đây chị lại đóng vai chính trong phim Đó hay đây của nữ đạo diễn Pháp gốc Việt Siu Phạm. Ngày còn trẻ, chị đã làm diễn viên đóng vai chính trong phim đen trắng Hoa thiên lý. Chị có đôi mắt rất to - lợi thế của sân khấu và Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP. Trước khi đi Nga du học, chị đã là một diễn viên nổi tiếng của Nhà hát Kịch Việt
Thế rồi thời gian trôi đi, các cụ bảo không ai nắm tay từ sáng đến tối quả chẳng sai. Cánh cửa nhà hát mở ra với chị khi Nghệ sĩ nhân dân Doãn Châu lên làm Giám đốc Nhà hát. Phàm những người mới lên bao giờ cũng muốn chứng tỏ khả năng quản lý của mình và khao khát Nhà hát đỏ đèn với những vở diễn mới. Chị Tú Mai đã lọt vào tầm ngắm này, hơn nữa vì những vở kịch chị có trong tay chất lượng rất tốt, thế là cơ hội vàng đã đến với chị.
Và một chùm vở diễn của chị đã ra đời rất duyên dáng sau đó như Trăng soi sân nhỏ, Ca sĩ đười ươi, Hàng xóm chung cư (được chuyển thể từ kịch bản Trung Quốc). Ấn tượng nhất là vở Duyên lạ trần gian của tác giả Nguyễn Đình Chính. Vở diễn là chuyện dân gian được dàn dựng cũng dân dã nhưng các diễn viên đã để lại ấn tượng sâu sắc cho người xem. Với nội dung đầy vẻ ngụ ngôn ca ngợi cuộc sống trần gian đẹp và thú vị hơn ở những nơi tôn nghiêm thờ phụng.
Chuyện kể về một đôi vợ chồng trẻ nông dân, anh chồng tình cờ vớt được bức tượng ở dưới ao, sau đó bức tượng đem lòng thầm yêu người phụ nữ xinh đẹp vợ của anh ta. Và bức tượng muốn ở lại làm người trần chứ không muốn trở về chốn cũ… Sau khi vở diễn ra đời, nhiều bài báo, nhiều cuộc phỏng vấn đã vây quanh chị hồi đó. Chị nổi lên như một phong cách mới, một hơi thở mới của làng kịch nghệ nước nhà.
Như người khác là họ tận dụng ngay cơ hội này để làm công tác truyền thông thật tốt, để bật mình lên, khẳng định tên tuổi, thương hiệu. Nhưng với chị thì không. Ai quý mến viết bài về vở, về chị, chị cảm ơn. Làm xong vở là chị lại thanh thản trở về ngôi nhà chỉ có… một mình.
Đã nhiều năm nay, chị sống với thú vui của mình là học đàn piano và đi nhảy dance sport cho khỏe. Kể từ ngày du học về, sau khi gây dựng cuộc sống riêng cho các con, chị hầu như ở một mình. Đôi lúc có bạn tâm giao nhưng cũng chỉ là bạn, chị vẫn… một mình. Chị bảo số rồi, chịu vậy.
Danh tiếng ai chả ham nhưng chị chậm rãi và bình tĩnh đón nhận nếu nó đến chứ không thể hiện ra ngoài sự ham hố thái quá.
Năm nay, 2013, nhân Hội Nghệ sĩ sân khấu và Cục Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 biểu diễn long trọng kỷ niệm 25 năm ngày mất của vợ chồng nhà thơ - nhà viết kịch Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh bằng việc cho dựng lại một số vở kịch của ông, Nhà hát Kịch Việt Nam mời chị Tú Mai dựng lại vở Hồn Trương Ba, da hàng thịt. Một vở kịch vào loại hay nhất, đặc sắc nhất của ông.
Vở kịch này hơn 20 năm trước đã rất thành công dưới bàn tay tài hoa của đạo diễn - Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Đình Nghi, với dàn diễn viên gạo cội: Nghệ sĩ nhân dân Trần Tiến, Nghệ sĩ nhân dân Trọng Khôi và các diễn viên tên tuổi khác. Làm sao đây để chị thoát ra khỏi cái bóng rất lớn của đạo diễn Nguyễn Đình Nghi? Chả nhẽ cứ sợ “cái bóng lớn” ấy đến nỗi không ai dám đụng vào vở kịch?
Cứ để thời gian phủ bụi lên nó sao? Hào quang của sân khấu phải được làm nên từ chính các diễn viên. Bây giờ các diễn viên vang bóng một thời ấy, người đã già, người đã khuất. Đạo diễn tài ba Nguyễn Đình Nghi cũng đã ra đi lâu rồi. Mà hơi thở của vở kịch thì vẫn nồng nàn cho đến tận hôm nay, khán giả vẫn mong mỏi được xem nó…
Nếu mang nỗi sợ hãi như thế sẽ chẳng ai dám lao vào, đạo diễn và diễn viên cũng vậy. Nghệ sĩ nhân dân Trọng Khôi có lối diễn riêng của mình, ông có lợi thế về hình thể to béo “đúng ông hàng thịt”. Quốc Khánh vào vai ông hàng thịt của đạo diễn Tú Mai thì nhỏ con - nhưng có ai qui định đâu mà cứ mặc nhiên là hàng thịt thì phải to con nhỉ, trong khi Quốc Khánh diễn cũng rất tốt. Trung Anh vào vai Trương Ba rất ngọt, có cốt cách của một người tao nhã .
Vợ hàng thịt (diễn viên Phương Nga đóng), vợ Trương Ba (diễn viên Thúy Phương đóng) của vở diễn mới này diễn cũng đâu ra đấy, hai tính cách khác nhau, có nhiều chi tiết xử lý rất đắt, hai diễn viên đóng rất đạt. Tâm lý hai nhân vật nữ này được đạo diễn khai thác rất logic - tôi biết là đạo diễn Tú Mai đã không ngần ngại đưa kinh nghiệm sống của mình vào đó, đưa những mổ xẻ tâm lý phức tạp của phụ nữ, một lợi thế của chị, vào hai vai này.
Hai ông Nam Tào (Minh Hiếu đóng), Bắc Đẩu (Tạ Minh đóng) cũng vậy, lối bài trí sân khấu bằng cuốn sách lớn giống như cái tủ lại có bánh xe, có vết xẻ dọc để hai ông lúc ló mặt lúc thò tay, lúc xổ bút gạch tên - làm đất diễn cho diễn viên rất đắc địa. Cuốn sách lớn, biểu trưng của sổ Nam Tào - đến lượt ai người nấy chịu - nhưng rồi cũng vì “sai một ly đi một dặm”, bi kịch nảy sinh từ sự tắc trách này của hai ông là một sáng tạo không thể phủ nhận của tác giả kịch bản và cách dàn dựng có tính ước lệ của đạo diễn Tú Mai...
Vai lý trưởng (Việt Thắng đóng) ở vở diễn xứng đáng huy chương vàng vì lối diễn điềm tĩnh nhấn nhá nhưng lột tả được vị “quan làng” tham lam, láu cá. Giá như những vai nhắc đến ở trên của vở diễn được Hội đồng “nới tay” hơn thì họ cũng đỡ bị thiệt thòi vì họ xứng đáng đã đành, hơn nữa cơ hội có được vai diễn tốt như thế không phải dễ.
Thật xúc động khi diễn viên nói câu thoại nào là khán giả thuộc ngay câu thoại đó. Giá như nhà viết kịch Lưu Quang Vũ còn sống, hẳn ông sẽ rất sung sướng về điều này bởi thoại của ông thật sắc và thật hay. Đạo diễn - dù giỏi mấy khi cầm kịch bản của ông cũng không thể không trung thành với kịch bản. Ông viết hay như thế và chắc như thế, ai dám sửa dù một chữ? Và đạo diễn Tú Mai cũng không là ngoại lệ.
Tháng 10/2013
