1. Ngày 24/9 vừa qua, Hiệp hội Snooker thế giới vừa ra quyết định cấm Stephen Lee thi đấu 12 năm, cùng số tiền phạt 40.000 bảng sau quá trình điều tra nghi án dàn xếp tỷ số 7 trận đấu của cơ thủ này từ năm 2008 và 2009.
Án phạt này được coi là nhẹ nếu so với đề xuất cấm thi đấu vĩnh viễn được Ủy ban kỷ luật đưa ra ban đầu. Nhưng dẫu sao, 12 năm "treo cơ" cũng đủ để hủy hoại một ngôi sao, kết thúc một sự nghiệp lẫy lừng. Bởi ngày trở lại sẽ rơi đúng vào ngày sinh nhật lần thứ… 50 của Stephen Lee.
Một cuộc điều trần diễn ra trong 3 ngày đã khép lại, với bản luận tội dài dằng dặc, cùng những bằng chứng không thể chối cãi, Stephen Lee bị kết án: đồng ý sắp xếp kết quả trận đấu, chấp nhận cung cấp hoặc nhận tiền để thay đổi kết quả 7 trận đấu do mình trực tiếp thi đấu.
Từ tháng 2/2008 đến tháng 4/2009, Stephen Lee đã tiếp xúc với 3 nhóm, tất cả đều tham gia cá cược dựa trên kết quả các trận đấu của cơ thủ này, với kết quả trùng hợp chính xác. Đó là các trận Stephen Lee gặp Neil Robertson, Marco Fu, Ken Dorherty tại giải Malta Cup 2008; gặp Stephen Hendry và Mark King tại giải VĐ Vương quốc Anh 2008; gặp Mark Selby ở giải Trung Quốc mở rộng 2009 và trận gặp Ryan Day ở giải VĐTG 2009.
Sau những trận đấu được dàn xếp kéo dài trong hơn 1 năm, Stephen Lee nhận được khoảng 100.000 bảng. Đó là một số tiền lớn đối với những người làm công ăn lương ở Vương quốc Anh, nhưng nó không phải là món lợi ghê gớm đến mức để Stephen Lee, tay cơ đứng thứ 5 thế giới, đánh đổi chính bản thân mình, dẫn đến sự hủy hoại với nhân cách, sự nghiệp.
Trong các môn thể thao, có lẽ snooker là một trong số những môn dễ dàn xếp nhất, khi là môn chơi cá nhân, phụ thuộc nhiều vào phong độ của từng tay cơ với độ chính xác mà không máy móc nào xác định được. Cũng vì đây là môn thể thao cá nhân, hình ảnh, thương hiệu và sự tự trọng được đặt ở mức cao, nên hành vi dàn xếp không xuất hiện nhiều. Chính vì thế mà Hiệp hội Billiard và Snooker thế giới (WPBSA) từng công bố rằng, họ đã nghiên cứu 7.000 trận đấu chuyên nghiệp trong 10 năm từ 1990 đến 2000, nhưng chỉ phát hiện dàn xếp ở… 4 trận đấu.
2. Trước khi tiếp tục vụ án của Stephen Lee, hãy tham khảo vụ Australia Quinten Hann cách đây 7 năm. Tại giải Billiard-Snooker Trung Quốc mở rộng năm 2006, Quinten Hann đã thua một trận đấu. Mọi nghi vấn đều được bịt kín cho đến khi phóng viên tờ The Sun phát hiện ra mối quan hệ giữa Hann với một nhóm cá cược.
Sau đó, một khoản tiền lớn được chảy vào tài khoản của tay cơ này vào ngày hôm sau. Kết cục là Hann bị cấm thi đấu 8 năm, nhưng ngay trước khi bị tuyên án, Hann đã tuyên bố từ bỏ vĩnh viễn Snooker để chuyển sang môn pool 9 bóng.
Chỉ 1 trận đấu dàn xếp, Hann bị cấm 8 năm. Vì thế mà khi thông tin Lee dàn xếp tới 7 trận ở 4 giải đấu lớn, nhiều người đã tin rằng tay cơ người Anh sẽ bị cấm thi đấu trọn đời. Án phạt đã nhẹ, nhưng những tình tiết xoay quanh vụ án còn phức tạp hơn.
Đầu tiên, Lee vẫn một mực khẳng định mình vô tội: "Sự nghiệp của tôi đã bị người ta phá hủy. Tôi không làm gì sai, không có sự thật nào ở đây cả. Tôi không có luật sư trong vụ xét xử này, vì thế tôi sẽ kháng cáo với một luật sư. Nếu tôi có luật sư trong vụ này, mọi chuyện đã khác". Tuy nhiên, nhiều người cho rằng đó chỉ là lời bào chữa thô thiển của một kẻ tội lỗi. Những chứng cớ mà WPBSA đưa ra xác thực và hoàn toàn có cơ sở.
Các cuộc điện thoại với những nhóm cá cược được đưa ra. Số tiền thỏa thuận sau mỗi trận đấu cũng được thống kê lại, với số tiền chính xác tổng cộng là 97.000 bảng, trong đó 50.000 bảng được chuyển vào tài khoản của vợ Lee. Khi so sánh các tỷ lệ đặt cược của các hãng cá cược trong 7 trận đấu mà Lee dàn xếp, với 4 trận trùng hợp tuyệt đối về tỷ số, 3 trận kết quả thua, tất cả đều khớp một cách đáng ngạc nhiên. Đặc biệt là 3 trận đấu với Neil Robertson, Marco Fu và Ken Dorherty tại giải Malta cup, tỷ số các ván đấu cũng hoàn toàn phù hợp. Lee thua trận bất ngờ trong hoàn cảnh buộc phải thắng và có thể thắng được.
Từ những nghi ngờ đó, một cuộc điều tra bí mật được tiến hành, kéo dài đến năm 2009. Những trận đấu được dàn xếp tiếp tục sơ hở. Những bằng chứng dần định hình và được tập hợp lại, cùng các tài khoản Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức bị theo dõi.
Tháng 2/2010, Lee từng bị cảnh sát điều tra bắt giữ và trải qua 4 cuộc tra xét, nhưng rút cuộc Lee vẫn được thả vì thiếu chứng cớ. Tiếp đó, tháng 10/2012, WPBSA tuyên bố hành động với sự hỗ trợ của cảnh sát điều tra về trận đấu mà Lee thua John Higgins 2-4 tại giải VĐ nước Anh (dù đã dẫn 2-1 ở thế thượng phong), trong một diễn biến mà 3 ván cuối Lee bỏ lỡ những cơ hội vô cùng đáng ngờ. Vẫn chưa đủ chứng cớ.
Nhưng ba năm sau, khi thu được tất cả bằng chứng, WPBSA lập tức tuyên án chỉ sau một cuộc điều trần. Lee có quyền khiếu nại lên tòa án thể thao (CAS), nhưng với những lời buộc tội chắc nịch đó, những gì Lee nói gần như không còn giá trị bao biện.
Stephen Lee được coi là một tài năng thiên bẩm của Snooker Anh quốc, khi mới 18 tuổi đã đoạt chức vô địch giải nghiệp dư nước Anh (1992) và nhanh chóng thi đấu chuyên nghiệp, rồi vô địch Grand Prix năm 1998. Cùng với Ronnie O'Sullivan, John Higgins và Mark Williams, Lee được coi là người tạo nên một thế hệ Billiard-Snooker tài hoa mà Vương quốc Anh sản sinh ra.
Với những thành công vang dội trên bàn billiard, Lee đã kiếm về cho mình hơn 2 triệu bảng trong suốt sự nghiệp, đến trước ngày bị kết tội. Nếu so 97.000 bảng thu được từ những đường cơ tội lỗi, với hơn 2 triệu bảng tiền thưởng, nó chẳng đáng để Lee bán rẻ tư cách và hình ảnh cá nhân, để bây giờ tự biến mình thành một kẻ thất bại trong nhục nhã.
3. Trong thể thao, những hành vi gian lận luôn ẩn hiện ở khắp nơi. Nhưng có một điểm đặc biệt ở WPBSA, khi họ kiên quyết tố giác và xử lí mọi nghi ngờ với các tay cơ trong mọi giải đấu. Việc WPBSA kiên trì theo đuổi vụ kiện, tìm những bằng chứng pháp lí trong suốt nhiều năm để xử lí Stephen Lee chắc chắn là một điều đặc biệt.
Từ năm 1995 đến nay, WPBSA đã điều tra và ra hình phạt cấm thi đấu với 14 tay cơ, trong đó có cả cơ thủ 4 lần vô địch thế giới John Higgins, với bản án cấm 6 tháng cộng 85.000 bảng vì vi phạm luật cá cược. Hiện tại, WPBSA vẫn kết hợp để điều tra 4 tay cơ nữa có hành vi dàn xếp và móc ngoặc cá cược.
Hầu hết những vụ sOK9 Cabal đã và đang được WPBSA đưa ra ánh sáng đều diễn ra vào khoảng thời gian từ 2008 và nở rộ từ năm 2011 đến 2013. Trong đó vụ việc của Stephen Lee được WPBSA đưa vào danh mục "vụ án điểm".
May mắn của những tay cơ là tuổi thọ thi đấu đỉnh cao kéo dài. Tay cơ đang giữ kỉ lục là người già nhất tham dự một trận chung kết giải chuyên nghiệp là John Dunning khi đã gần 57 tuổi. Những tay cơ ngoài 40 tuổi còn thi đấu cũng không ít.
Tuy nhiên, bản án 12 năm dành cho Lee có lẽ là đủ để tay cơ này phải chọn giải pháp kết thúc sự nghiệp, khi ngày trở lại anh đã 50 tuổi. Cũng như Quinten Hann đã từng bỏ môn thể thao này, liệu Stephen Lee có thể đợi đến khi mình… 50 tuổi?
