50 năm cho một lần hội ngộ
Một ngày tháng 5 lịch sử năm 2004, có một người họa sĩ già lặn lội hơn 2.000 cây số, ngược từ TP HCM về Tây Bắc xa xôi, nơi đang tưng bừng 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ. Trở lại Điện Biên, người cựu chiến binh ấy không đi tìm ánh hào quang của quá khứ. Ông lặn lội về đây, mang theo bức tranh mà ông đã vẽ 50 năm trước, với hi vọng tìm lại được đứa bé gái mà ông và những đồng đội của mình đã cứu sống trong một trận đánh khốc liệt ở cánh đồng Mường Pồn khi đó.
Trước bậc thềm một ngôi nhà sàn nhỏ ở Mường Pồn, khi ông nghẹn ngào cất tiếng: “Út ơi, Út à, có nhận ra anh là ai không?”, có một người phụ nữ 50 tuổi bỗng dưng rơi nước mắt. 50 năm chưa một lần gặp lại, nhưng họ đã nhận ra nhau từ cái nhìn đầu tiên, bằng một sợi dây thiêng liêng của quá khứ…
Những người già ở Mường Pồn sẽ mãi chẳng bao giờ quên được những ngày lịch sử của chiến dịch Điện Biên Phủ, khi bộ đội cụ Hồ tiến vào giải phóng cánh đồng Mường Pồn, nơi ở của nhiều sĩ quan Pháp và tay sai. Ngày hôm đó, sự bắn phá điên cuồng của thực dân Pháp, với cơ man những bom rơi đạn lạc đã khiến rất nhiều người dân vô tội phải bỏ mạng. Đó là một ngày u ám trong lịch sử mảnh đất này, khi mà cánh đồng Mường Pồn ngập trong tang thương, chết chóc, với xác người ngổn ngang, la liệt.
Bức tranh “Em bé Mường Pồn” của họa sỹ Nguyễn Thế Tân vẽ sau chiến dịch Điện Biên Phủ.
Những biến cố lịch sử ấy đã dẫn đến một cuộc gặp gỡ kỳ lạ - cuộc gặp gỡ đã trở thành giai thoại của mảnh đất Mường Pồn. Giai thoại ấy, người Mường Pồn không ai không biết…
Ngày hôm đó, có một tiểu đội khi tiến vào giải phóng Mường Pồn đã bàng hoàng trước một cảnh tượng đau đớn. Một bé gái mới chừng hơn 1 tuổi người Thái đang khóc ngằn ngặt, bên cạnh là xác chết lạnh ngắt, đẫm máu của bố mẹ. Đứa trẻ mồ côi, dường như chẳng biết những bất hạnh vừa đến với mình. Trong cơn đói lả người vì thiếu sữa, đôi môi non nớt của nó, theo bản năng cứ hướng về phía bầu vú người mẹ. Nó bấu víu vào đấy như bấu víu lấy sợi dây mỏng manh nối sinh mệnh của mình với sự sống. Nó cứ day day, mút mút cái bầu vú đẫm máu ấy, vừa day vừa khóc thảm thiết.
Không một ai biết vì sao nó sống, nhờ những giọt sữa còn xót lại, hay nhờ máu của người mẹ xấu số. Nhưng tất cả những người lính trong tiểu đội đó đều không ngăn được nước mắt xót xa. Và chẳng ai bảo ai, họ mang đứa trẻ mồ côi bất hạnh ấy về, đưa nó đi theo những chuyến hành quân của mình trên những nẻo đường của mảnh đất Điện Biên. Họ đặt tên đứa trẻ ấy là Phơi. Bé gái mồ côi nghiễm nhiên trở thành em út của cả tiểu đội lính, được họ gọi âu yếm bằng cái tên “út Phơi”. Phơi – trong tiếng Thái – nghĩa là bị bỏ rơi, là bơ vơ, là không cha, không mẹ.
Sự xuất hiện của một đứa trẻ khiến cả đơn vị bộ đội náo loạn, nhưng họ đón nhận điều đó với tất cả yêu thương. Những hộp thịt hộp hiếm hoi được dành để nấu cháo cho út Phơi, những bộ quần áo đẹp mà các anh kiếm được đều dành cho Phơi. Ngày đơn vị nhận được lệnh về xuôi tiếp tục làm nhiệm vụ, những người lính ấy đã khóc vì chẳng thể mang đứa em út của mình đi theo. Họ tìm được gia đình người Thái hiếm muộn con cái của ông Lò Văn Pâng nhận Phơi là con nuôi.
Trước lúc chia tay, những người lính ấy bỏ những đồng tiền túi ít ỏi, mua cho Phơi nào váy, nào vòng, đôi toòng teng, và cả chiếc áo bông để em mặc lúc trời trở lạnh. Họ biết sẽ rất khó để có thể gặp lại đứa trẻ mà họ đã cưu mang. Riêng họa sĩ Nguyễn Thế Tân đã vẽ chân dung Noọng Phơi trong bức tranh mà ông đặt tên “Em bé Mường Pồn”. Đó là một trong những bức tranh mà người họa sĩ ấy nâng niu, trân trọng nhất.
Bà Phơi kể rằng, khi đó bà còn quá bé, ký ức lưu giữ lại không nhiều, rất nhiều câu chuyện về đơn vị bộ đội đã cưu mang bà, bà chỉ được nghe lại theo lời ải (bố) nuôi. Những ký ức mỏng manh của tuổi thơ còn xót lại khiến bà vẫn nhớ anh cán bộ Xương, người thường xuyên công kênh út Phơi trong mỗi chuyến hành quân, người đưa út Phơi ra suối tắm, người đi khắp làng trên xóm dưới xin cháo về cho út Phơi ăn.
Ngày chia tay, trong nước mắt, người cán bộ gửi lại cho đứa em út thơ dại chiếc vòng bạc làm kỉ niệm. Chiếc vòng đó, 50 năm qua, bà vẫn giữ. Bao nhiêu năm trôi qua, có rất nhiều chuyện bà đã quên đi, nhưng cái cảm giác ấm áp của tình yêu thương thì vẫn còn đó. Nó đã ăn sâu vào mọi ngóc ngách trong tâm hồn bà. Nên lúc ngồi bên hiên ngôi nhà sàn, ngay khi họa sĩ Nguyễn Thế Tân xuất hiện, bà đã thấy tim mình thắt lại, nước mắt cứ thế chảy ra. Không cần bất cứ một thứ ngôn ngữ nào, chỉ qua ánh mắt và sợi dây kì lạ, họ đã nhận ra nhau, sau hơn 50 năm không một lần gặp lại, khi cả hai đều đã bước sang bên kia con dốc cuộc đời. Họ cười, họ khóc, và cứ miên man những câu chuyện của quá khứ, như chẳng hề biết đến sự tồn tại của thế giới xung quanh.
Những người lính trong đơn vị bộ đội năm xưa người còn người mất, mỗi người một phương và chẳng thể liên lạc với nhau. Nhưng nói chuyện với tôi qua điện thoại từ Sài Gòn, họa sĩ Nguyễn Thế Tân vẫn không ngăn được sự xúc động: “Chúng tôi đã gặp nhau trong những năm tháng bom đạn, chết chóc nhưng đầy tình người. Đó mãi là sợi dây vĩnh cửu liên kết cuộc đời chúng tôi”. 5 năm trôi qua kể từ lần cuộc hội ngộ đầy định mệnh đó, họa sĩ Tân và bà Phơi vẫn giữ liên lạc với nhau. Đã hơn 1 lần kể từ khi đó, mỗi khi có cơ hội ra miền Bắc, ông lại ngồi máy bay rẽ mây lên núi rừng Điện Biên, để tìm về Mường Pồn tìm người phụ nữ mà ông coi như em gái nhỏ, vì lần nào ông cũng sợ, đó sẽ là chuyến đi cuối cùng của tuổi già.
Rất nhiều năm sau đó, khi lớn lên, Noọng Phơi đã tìm được gốc tích của mình ở mãi Thuận Châu – Sơn La. Giờ thì bà đã biết cái tên mà bố mẹ đẻ đặt cho bà là Hoa. Nhưng bao nhiêu năm bà vẫn giữ cái tên Phơi đầy ám ảnh, dù nhiều người vẫn bảo cái tên đó mang lại sự bất hạnh: “Những người lính trong đơn vị bộ đội ấy, những cán bộ Xương, cán bộ Tân, họ vừa là cha, vừa là chú, là anh. Họ đã đem tôi từ cửa địa ngục về với cuộc sống, nuôi tôi bằng sự yêu thương chân thành của con người. Định mệnh đã đem lại cho tôi cái tên Phơi đó. Và tôi sẽ là Phơi – đứa trẻ bị bỏ rơi – cho đến tận lúc chết”.
Nước mắt chưa ngừng rơi
Tôi đã ngồi nói chuyện với mế Phơi trong ngôi nhà sàn nhỏ của bà suốt một buổi chiều. Trong buổi nói chuyện chiều hôm đó, tôi gọi bà là mế. Mế thích hát và hát rất hay. Xen giữa những câu chuyện, mế hát cho tôi những bài hát mà người Thái Mường Pồn vẫn yêu thích xưa nay. Giọng mế buồn tha thiết…
Mế kể với tôi rằng, sau khi những người lính bộ đội về xuôi, mế trở thành con nuôi của ông Lò Văn Pâng, khi đó là cán bộ xã Mường Pồn. Đó là những năm tháng ngọt ngào nhất cuộc đời mế: “Ải (bố) yêu thương tôi còn hơn máu mủ ruột già. Chưa bao giờ ải mắng mỏ, đánh đập tôi. Ngày còn bé, nếu thấy êm (mẹ) mắng tôi, ải sẽ giận êm đến tận mấy ngày, cơm không thèm ăn chung mâm, ngủ chung giường cũng quay đi hướng khác. Cả tuổi thơ và thời thiếu nữ của tôi cứ thế êm đềm trôi qua trong hạnh phúc, cái hạnh phúc đủ dùng cho tôi cả trong những năm tháng khốn khổ sau này”.
Mấy chục năm trời, mế sống bên cạnh người chồng nghiện ngập, đẻ cho ông ta hết đứa con này đến đứa con khác, cùng với đó là nương rẫy, ruộng vườn, là đầu tắt mặt tối để kiếm tiền nuôi cả gia đình với 6 đứa con nheo nhóc và người chồng nghiện quanh năm nằm co ro trong xó nhà. 5 năm trời người Ok986 vip Thiên đường trò chơi ấy bị đưa đi cải tạo, mế chẳng một lần kêu ca, cứ lầm lũi nuôi con đợi chồng trở về. Nhưng cái ngày ông ấy trở về, thì những bất hạnh cùng cực mới bắt đầu đổ xuống đầu mế.
Từ người thanh niên hiền lành mế yêu năm nào, ông ta biến thành một kẻ bệnh hoạn điên cuồng do sự tàn phá của ma túy. Cứ ngày này qua tháng khác, ông ta hành hạ mế mỗi đêm, đánh đập mế điên cuồng cho thỏa cơn điên cuồng. Mế kể lại với tôi những cơn ác mộng đó trong nước mắt: “Suốt mấy năm trời, ngày nào cũng vậy, ông ấy cầm dao, cầm gậy đuổi theo tôi, hết từ cánh đồng này sang cánh đồng khác, từ quả đồi này sang quả đồi kia, rồi lại chạy từ xã trên xuống xã dưới. Tôi cứ mải miết chạy trong hốt hoảng, biết là nếu mình dừng lại, thì sẽ chết bởi con dao của người chồng điên loạn ấy. Muốn chạy trốn đi thật xa, mà không thể. Đợi cơn điên của ông ấy qua đi, khi ông ấy về nhà ngủ mê mệt với chai rượu ôm trong lòng, tôi lại về lo vườn tược, gà vịt, lại ầu ơ nuôi mấy đứa con nhỏ”.
Có một đêm, khi cơn điên bùng lên, người Ok986 vip Thiên đường trò chơi đó xông vào cái giường nơi mế nằm ngủ, cầm thanh củi phang tới tấp vào mặt mế và đứa con trai chưa đầy chục tuổi, rồi dùng dao chém không ngừng vào chân mế. Trong nỗi khiếp sợ và đau đớn cùng cực, mế vẫn dùng thân mình che cho đứa con nhỏ rồi ngất lịm đi. Mế không chết, nhưng người chồng điên của mế thì ra đi. Người ta tìm thấy xác ông ta treo lơ lửng trên một cái cây cổ thụ trong khu rừng ở cách nhà không xa. Ông đã treo cổ tự tử. Mế sống một mình với những đứa con của mình kể từ đó, với vết sẹo dài trên mặt và chằng chịt vết thương trên người
