Hàng năm, người ta đều nhìn thấy hai người khách bí ẩn xuất hiện tại vùng nhiệt đới của tỉnh La Paz. Đến từ châu Á, họ leo lên độ cao 5.000 m để đến vùng La Cumbre rồi lại ngược xuống vùng Yungas. Ít ai biết rằng, đằng sau vẻ ngoài khách du dịch của họ là cả một mạng lưới buôn bán trái phép bươm bướm, bọ cánh cứng và các loài không xương sống khác của Bolivia, chủ yếu được bán lại trên thị trường quốc tế.
Ở những vùng dân cư của Santiago de Yolosa, Coroico Veijo và Virginia hay của Coroico, tỉnh La Paz, những "Chinitos", theo các gọi của người dân địa phương, mua lại tất cả các loại côn trùng. Chính những người dân bản địa cũng tham gia bắt những sinh vật này, những loài sau đó được đưa ra nước ngoài một cách bất hợp pháp bằng đường hàng không.
Fernando Guerra Serrudo, nhà sinh vât học, nhà nghiên cứu thuộc đại học Mayor de San André (La Paz) khẳng định: "Chúng tôi không có con số cụ thể nhưng chúng tôi ước tính hàng năm có khoảng từ 200.000 đến 250.000 con côn trùng bị bán ra khỏi biên giới". Năm 2007, Guerra đã thử liên lạc với hai tay buôn côn trùng mà không nói ra nghề nghiệp của mình, chúng thú thực rằng có khoảng nửa triệu mẫu vật trong chuyến buôn lậu côn trùng xuất phát từ Bolivia và Peru.
Tại Ban quản lý Đa dạng sinh học và Các khu bảo tồn, tư vấn viên David Koop tỏ ra thận trọng hơn: "Vì đây là một hoạt động phi pháp nên chúng tôi không thể đưa ra mức độ của những cuộc Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 nhưng để quý vị dễ hình dung, trong một hộp nhựa 30x30cm có khoảng 100 con bướm và mỗi năm, từ tháng 2 đến tháng 5, mỗi tuần lại có từ 2 đến 3 hộp nhựa như vậy được đưa sang Mỹ, châu Âu và châu Á. "Ngành thương mại này đem lại siêu lợi nhuận cho mạng lưới làm ăn phi pháp".
Guerra cũng cho biết: mỗi con côn trùng có giá khoảng 1 USD, vậy 250.000 con côn trùng đem lại mỗi năm 250.000 USD. Con số ước tính này là thấp nhất vì với một số loài đặc hữu, một mẫu vật có thể có giá 2.000 USD. Mức giá cao nhất của những chú bướm hay bọ cánh cứng Bolivia đều có thể tra cứu dễ dàng trên Internet.
Agrias amydon boliviensis, loài bướm với những vệt vàng và xanh trên cánh, có kích thước không vượt quá 10cm là một trong những loài đắt giá nhất trên thế giới. Nhưng chúng đã phải trả giá rất đắt cho vẻ đẹp của mình vì đây là đối tượng tìm kiếm đặc biệt bởi những tay buôn côn trùng. Nhà sinh vật học Guerra giải thích: "Tại Yungas, tùy theo tình trạng lúc tìm thấy, một con Agrias có thể có giá 50, 150 hay 200 bolivianos (tương đương với 6, 17 hay 23 euro). Và ở nước ngoài, con bướm này có thể có giá 2.000 USD.
Các tay buôn côn trùng đề ra 3 tiêu chí để đánh giá một mẫu vật, đó là độ hiếm, tính đặc hữu và màu sắc. Phương thức hoạt động của họ rất đơn giản: đến các ngôi làng, dùng những món quà để thuyết phục dân làng giúp đỡ họ thu thập các loài côn trùng. Sau đó, họ đặt bẫy (khoảng từ 50 đến 100 chiếc bẫy trên mỗi hecta) bằng cách sử dụng mồi nhử như chuối, trái cây lên men trộn với bia, phân mèo hay cá ươn, những thứ mà côn trùng ưa thích. Bị thu hút bởi mồi nhử, những con bướm sẽ chui vào một cái lưới và rồi không thể thoát ra được. Vậy là chiến lợi phẩm đã sẵn sàng.
Guerra cho biết: "Chỉ trong một ngày, người ta có thể bắt được 5 và có khi là 10 loài bướm đặc hữu". Sau đó, mạng lưới buôn côn trùng sẽ vận chuyển các mẫu vật hoặc bằng đường bộ trong lãnh thổ quốc gia hoặc được đóng trong những phong bì bằng giấy kraft, bán sang các nước như Nhật Bản, Đức, Mỹ hay Canada bằng đường hàng không.
Bướm không phải là nạn nhân duy nhất của thị trường chợ đen. Loài ong Eulaemasp với màu kim loại đặc trưng cũng là một vật phẩm được đem ra buôn bán với giá dao động từ 2 đến 10 USD cho mỗi cá thể. Loài ong bản địa vùng Yugas này chuyên thụ phấn cho hoa phong lan. Kích thước của mỗi con ong là 1cm và với những con lớn thì kích thước là 2cm. Nhà sinh vật học Guerre nhấn mạnh: "Nếu côn trùng biến mất thì hoa cũng sẽ không còn". Do đó, việc săn bắt loài ong này cùng lúc gây nên hiểm họa kép.
Cảnh sát lâm nghiệp, một bộ phận của Cảnh sát quốc gia, chịu trách nhiệm bảo tồn môi trường. Người đứng đầu lực lượng Cảnh sát lâm nghiệp Bolivia, Đại tá Jorge Vagas Viscarra thừa nhận: "Chúng tôi không biết bọn buôn côn trùng sử dụng phương tiện vận tải nào. Chúng tôi không có sự lựa chọn vì Viện kiểm sát không có thẩm quyền trong các vấn đề về môi trường". Đó là lý do vì sao, vào tháng 12/2009, khi lực lương này bắt được một người đang cố gắng bán một chú vẹt Lafresnay, một loài đặc hữu được bảo vệ tại Bolivia, Oki9 Sòng bạc trực tuyến không cho phép họ tiếp tục truy tố.
Việc buôn bán trái phép này sẽ vẫn tiếp diễn dù điều luật số 1333 về môi trường của Bolivia đã quy định hình phạt từ 1-2 năm tù cho tội săn bắt, tàng trữ, vận chuyển và buôn bán động vật.
Vì người ta không rõ có bao nhiêu loại côn trùng và loài nào trong số đó là đặc hữu nên côn trùng là loài ít được bảo vệ nhất ở Bolivia. Bộ Môi trường và Nước Bolivia hy vọng sẽ xuất bản được cuốn "Sách đỏ về các động vật không xương sống" vào cuối năm. Theo nhà sinh vật học Guerra, nếu không có bất kỳ động thái nào ngay từ bây giờ, những loài côn trùng của Bolivia sẽ biến mất
