T瓢啤ng lai 膽峄憈 ch谩y b锚n l貌 ch矛
Nghi峄噋 n岷 ch矛 ph谩t tri峄僴 峄?膼么ng Mai v脿o kho岷g n膬m 1987. Th峄漣 膽i峄僲 th峄媙h nh岷 m峄梚 ng脿y l脿ng "x峄?l媒" h脿ng ch峄 t岷 nguy锚n li峄噓 ch矛 (b矛nh 岷痗 quy, pin - PV) mang l岷 thu nh岷璸 t峄?90.000 - 350.000 膽峄搉g/ng瓢峄漣/ng脿y. N岷縰 so l峄漣 l茫i 200.000 膽峄搉g/s脿o/v峄?l煤a th矛 l峄 l峄檆 mang l岷 t峄?ngh峄?ph峄?n脿y cao g岷 c岷?ch峄 l岷. V脿 ch铆nh ngu峄搉 thu nh岷璸 "kh峄g" 岷 khi岷縩 膼么ng Mai, ngh峄?膽岷璸 ph谩 岷痗 quy ph谩t tri峄僴 th峄媙h h脿nh ch瓢a t峄玭g c贸.
Ch矛 峄?膼么ng Mai c贸 gi谩 v脿 quan tr峄峮g v峄沬 ng瓢峄漣 d芒n nh瓢 m峄檛 th峄?c峄 c岷 qu媒 hi岷縨. N贸 quan tr峄峮g t峄沬 m峄ヽ h峄?s啤 ch岷?xong l脿 h峄?ph岷 c岷 gi岷 g峄峮 gh岷?ngay k岷籵 g岷穚 tr峄檓 c岷痯 th矛 u峄昻g. Th岷?n锚n, d霉 ch岷硁g ai xui nh瓢ng t峄玭g th峄廼 ch矛 to c峄?b脿n tay ng瓢峄漣 l峄沶 (gi谩 2 tri峄噓/th峄廼 - PV) sau khi "chui" ra kh峄廼 c谩c khu么n 膽煤c s岷?l岷璸 t峄ヽ 膽瓢峄 x岷縫 ng膬n n岷痯 d瓢峄沬鈥?g岷 gi瓢峄漬g.
Th峄漣 膽i峄僲 膽贸 h脿ng tr膬m con ng瓢峄漣 trong v霉ng 膽峄乽 "膬n ch矛, ng峄?ch矛" v脿 ch瓢a t峄玭g m峄檛 l岷 ngh末 th峄?l峄檆 ngh峄?岷 l岷 膽峄檆 h岷 膽岷縩 nh瓢 v岷瓂. Ngay nh瓢 tr瓢峄焠g th么n L锚 Huy G瓢啤ng c农ng th岷璽 th脿 k峄? "B岷 th芒n t么i c农ng m峄檛 th峄漣 l脿m ngh峄? t岷 c岷?m峄峣 ng瓢峄漣 khi ph谩 c谩c b矛nh 岷痗 quy 膽峄乽 s峄?d峄g tay tr岷, kh么ng d峄g c峄?b岷 hi峄僲 g矛 h岷縯. C峄?th岷?ph谩 岷痗 quy ra r峄搃 d霉ng tay ph芒n lo岷 ch煤ng th么i, ch岷?th岷 岷h h瓢峄焠g s峄ヽ kh峄廵 g矛 c岷?.
Th岷?nh瓢ng, n膬m 2012 Vi峄噉 Y h峄峜 lao 膽峄檔g v脿 V峄?sinh m么i tr瓢峄漬g (B峄?Y t岷? k岷縯 h峄 c霉ng tr瓢峄漬g 膼H Washington ti岷縩 h脿nh ch峄峮 ng岷玼 nhi锚n 109 tr岷?em d瓢峄沬 10 tu峄昳 峄?膼么ng Mai 膽峄?ti岷縩 h脿nh x茅t nghi峄噈 s脿ng l峄峜 l瓢峄g ch矛 trong m谩u. K岷縯 qu岷?膽谩ng ch煤 媒 l脿 109/109 tr岷?膽瓢峄 ch峄峮 膽峄乽 c贸 h脿m l瓢峄g ch矛 trong m谩u v瓢峄 qu谩 gi峄沬 h岷 cho ph茅p (>10 碌g/dl), th岷璵 ch铆 h脿ng ch峄 b茅 c贸 膽峄?ph啤i nhi峄卪 cao g岷 7 - 8 l岷. Nh峄痭g gia 膽矛nh ti锚u bi峄僽 c贸 tr岷?nh峄?nhi峄卪 ch矛 v瓢峄 gi峄沬 h岷 ph岷 k峄?膽岷縩 nh瓢: ch峄?B霉i Th峄?Th峄, anh L锚 Trung H瓢ng鈥?/p>
![]() |
| L脿ng 膼么ng Mai hi峄噉 gi峄?v岷玭 nh峄檔 nh峄媝 v峄沬 ho岷 膽峄檔g t谩i ch岷?ph岷?li峄噓. |
Ch瓢a d峄玭g l岷 峄?膽贸, theo k岷縯 qu岷?nghi锚n c峄﹗ n脿y t岷 nh峄痭g 膽i峄僲 g岷 l貌 n岷, h脿m l瓢峄g ch矛 ng岷 trong 膽岷 dao 膽峄檔g trong kho岷g 659,83 mg/kg 膽岷縩 96,456 mg/kg 膽岷, 膽岷穋 bi峄噒 m岷玼 tr岷 t铆ch l锚n 膽岷縩 196,362 mg/kg. S峄?么 nhi峄卪 c峄 th峄?kim lo岷 n岷穘g n脿y t峄搉 d瓢 trong m么i tr瓢峄漬g s岷?d岷玭 膽岷縩 s峄?t铆ch t峄?h脿m l瓢峄g ng脿y m峄檛 nhi峄乽, 岷h h瓢峄焠g tr峄眂 ti岷縫 l锚n c谩c th峄眂 v岷璽 s峄憂g l芒n c岷璶, g芒y nguy c啤 khu岷縞h 膽岷 sinh h峄峜 theo c谩c m岷痶 x铆ch c峄 chu峄梚 dinh d瓢峄g, l脿m t峄昻 h岷 s峄ヽ kho岷?con ng瓢峄漣.
Bi岷?/strong>t l脿 膽峄?/strong>c h岷?/strong>i nh瓢ng鈥?/strong>
Ru峄檔g 铆t, ng瓢峄漣 d芒n kh么ng c贸 ngh峄?ph峄?g矛 ngo脿i n岷 ch矛. Ngh峄?nu么i s峄憂g h峄?nh瓢ng ch铆nh n贸 c农ng 膽岷﹜ h峄?v脿o con 膽瓢峄漬g t峄? Ch岷硁g bi岷縯 t峄?khi n脿o, trong t芒m tr铆 nh峄痭g ng瓢峄漣 d芒n l脿ng 膼么ng Mai l岷 h矛nh th脿nh n锚n m峄檛 n峄梚 s峄? H峄?b峄梟g d瓢ng鈥?ng岷 ti岷縫 x煤c v峄沬 ng瓢峄漣 l岷? H峄?s峄?b岷 k峄?v峄?kh谩ch v茫ng lai n脿o h峄廼 膽岷縩 ngh峄?s啤 ch岷?ch矛 hay 膽峄g ch岷 膽岷縩 c峄 t峄?"么 nhi峄卪".
Ch岷硁g ph岷 qu谩 kh贸 膽峄?nh岷璶 ra s峄?e d猫, kh茅p k铆n n脿y, khi bi岷縯 ch煤ng t么i c贸 媒 膽峄媙h t矛m hi峄僽 v峄?ngh峄? h岷 h岷縯 ch峄?c谩c c啤 s峄?thu gom ph岷?li峄噓 tr锚n 膽峄媋 b脿n 膽峄乽 k锚u "b岷璶" k猫m theo th谩i 膽峄?kh么ng m岷 th芒n thi峄噉. L媒 gi岷 膽i峄乽 n脿y, 么ng tr瓢峄焠g th么n L锚 Huy G瓢啤ng than th峄? "Ngh峄?t谩i ch岷?ch矛 nu么i s峄憂g d芒n ch煤ng t么i, m么i tr瓢峄漬g b峄?么 nhi峄卪 d芒n ch煤ng t么i ch峄媢. B谩o ch铆 v脿o cu峄檆, c谩c c啤 quan b锚n m么i tr瓢峄漬g v峄?kh岷 s谩t, t岷 c岷?n贸i ra r岷?su峄憈 ng脿y. 岷 th岷?nh瓢ng, 膽峄?b岷痶 tay kh岷痗 ph峄 v岷h ra h瓢峄沶g l脿m 膬n, h瓢峄沶g x峄?l媒 么 nhi峄卪 m么i tr瓢峄漬g th矛 c岷?ch峄 n膬m nay v岷玭 v岷瓂".
Nh瓢 膽峄?v啤i 膽i n峄梚 b峄ヽ x煤c kh贸 gi岷, v峄?c谩n b峄?th么n n贸i ti岷縫: "Tr岷?nh峄?trong l脿ng c贸 c峄?kho岷g 700 ch谩u, ch煤ng b峄?nhi峄卪 ch矛 膽岷縩 th峄漣 膽i峄僲 n脿y v岷玭 ch瓢a ch谩u n脿o 膽瓢峄 膽瓢a 膽i vi峄噉 t岷﹜. Theo t么i bi岷縯 t岷﹜ ch矛 trong m谩u ph岷 l脿m 3 th谩ng m峄檛 l岷, m峄梚 l岷 膽i m岷 tr锚n d瓢峄沬 5 tri峄噓 膽峄搉g, 峄?qu锚 ngh猫o to脿n l脿m ru峄檔g l岷 膽芒u ra s峄?ti峄乶 岷 trong khi 膽贸 峄?tr锚n kh么ng c贸 b岷 k峄?h峄?tr峄?n脿o. Ch峄玭g 岷 n膬m t峄?ng脿y k锚u ch煤ng t么i b峄?么 nhi峄卪, b峄?岷h h瓢峄焠g nh瓢ng c农ng t峄玭g 岷 n膬m ch煤ng t么i nh瓢 b峄?l茫ng qu锚n, th岷?n锚n c贸 b峄噉h th矛 c农ng 膽脿nh ch峄媢".
Kh么ng c贸 ti峄乶, ng瓢峄漣 d芒n kh么ng 膽瓢a tr岷?nh峄?膽i t岷﹜ ch矛 v脿 c谩i nghi峄噋 t谩i ch岷?kim lo岷 n岷穘g v岷玭 膽瓢峄 xem nh瓢 phao c峄﹗ sinh kh么ng th峄?b峄?- ng瓢峄漣 l脿ng 膼么ng Mai v岷玭 n么 n峄ヽ g岷痭 v峄沬 nghi峄噋 s啤 ch岷?ch矛 th峄?c么ng. C贸 nhi峄乽 l峄漣 bao bi峄噉 r岷眓g c谩c khu t谩i ch岷?ch矛 膽贸ng tr锚n 膽峄媋 b脿n gi峄?膽芒y 膽茫 b峄泃 膽峄檆 h岷 v矛 膽瓢峄 trang b峄?nh峄痭g thi岷縯 b峄?hi峄噉 膽岷. Th岷?nh瓢ng, n贸 hi峄噉 膽岷 v脿 gi岷 thi峄僽 kh铆 膽峄檆 nh瓢 th岷?n脿o th矛 ng瓢峄漣 d芒n l媒 gi岷 quanh co, "tr瓢峄沜 kia c谩c c峄?h岷﹜ ch矛 th矛 kh贸i nhi峄乽 ch峄?gi峄?vi峄嘽 h岷﹜ ch矛 kh么ng c貌n kh贸i n峄痑".
H瓢峄?/strong>ng c峄?/strong>u v茫n l脿ng ngh峄?/strong>
Tr岷 y t岷?x茫 Ch峄?膼岷 m峄梚 th谩ng ti岷縫 nh岷璶 kh么ng d瓢峄沬 300 l瓢峄 b峄噉h nh芒n kh谩m ch峄痑, trong 膽贸 ch峄?y岷縰 m岷痗 c谩c ch峄﹏g li锚n quan 膽岷縩 vi锚m 膽瓢峄漬g h么 h岷. V脿 h峄廼 b岷 k峄?ai trong v霉ng h峄?v岷玭 gi峄?nguy锚n c谩i l岷璸 lu岷璶 "kh么ng kh贸i th矛 kh么ng 膽峄檆 h岷".
D芒n trong v霉ng m啤 h峄?l脿 v岷瓂, th岷?nh瓢ng ngay c岷?b脿 tr瓢峄焠g tr岷 y t岷?膼岷穘g Th峄?L媒 c农ng b岷 ng峄?kh岷硁g 膽峄媙h: "Nh峄痭g n膬m 90 vi峄嘽 么 nhi峄卪 m峄沬 nhi峄乽, m峄沬 n岷穘g ch峄?gi峄?kh么ng c貌n". Tuy nhi锚n, c农ng ch铆nh b脿 tr岷 tr瓢峄焠g l岷 l脿 ng瓢峄漣 b谩c quan 膽i峄僲 tr锚n, b脿 cho hay: "H峄?l峄 t峄?么 nhi峄卪 ch矛 v岷玭 c貌n t峄搉 t岷, ch煤ng g芒y ra nh峄痭g 岷h h瓢峄焠g l芒u d脿i 膽岷縩 s峄ヽ kh峄廵 con ng瓢峄漣. M谩u nhi峄卪 ch矛 n岷縰 kh么ng 膽瓢峄 膽em 膽i t岷﹜ 峄?c谩c b峄噉h vi峄噉 s岷?r岷 nguy hi峄僲".
![]() |
| Theo Ths. b谩c s末 L峄?V膬n T霉ng, x峄?l媒 to脿n b峄?di峄噉 t铆ch 膽岷 nhi峄卪 ch矛 峄?膼么ng Mai r岷 kh贸 v矛 t峄憂 k茅m. |
脭 nhi峄卪 nghi锚m tr峄峮g l脿 v岷瓂 nh瓢ng qu谩 tr矛nh kh岷痗 ph峄, x峄?l媒 t岷 膽峄媋 ph瓢啤ng l岷 kh谩 矛 岷h. V峄?m岷穞 ch峄?tr瓢啤ng, theo Quy岷縯 膽峄媙h s峄?64锟?003/Q膼 锟絋Tg c峄 Th峄?t瓢峄沶g, 膽岷縩 h岷縯 n膬m 2007 th么n 膼么ng Mai ph岷 ho脿n th脿nh vi峄嘽 x峄?l媒 么 nhi峄卪 m么i tr瓢峄漬g, th峄眂 hi峄噉 di d峄漣 c谩c h峄? c啤 s峄?s岷 xu岷 ra kh峄廼 khu d芒n c瓢. Th岷?nh瓢ng, m茫i 膽岷縩 n膬m 2011 膼么ng Mai m峄沬 膽瓢峄 t峄塶h H瓢ng Y锚n ph锚 duy峄噒 "D峄?谩n x芒y d峄眓g c峄 c么ng nghi峄噋 膼么ng Mai", r峄檔g 21 h茅c ta 膽峄?t岷璸 trung c谩c h峄?t谩i ch岷?kim lo岷 膽峄檆 h岷, s峄?d峄g m么 h矛nh s岷 xu岷 hi峄噉 膽岷 kh茅p k铆n. D峄?谩n 膽茫 c贸 nh瓢ng t峄沬 2 n膬m sau n贸 v岷玭 ph岷鈥?膽峄 ch峄?v矛 thi岷縰 v峄憂.
![]() |
| N瓢峄沜 v脿 c谩c ph岷?ph岷﹎ t谩i ch岷?ch矛 v岷玭 x岷?tr峄眂 ti岷縫 ra ngu峄搉 n瓢峄沜. |
Hi峄噉 t岷, C峄 c么ng nghi峄噋 膼么ng Mai b瓢峄沜 膽岷 膽茫 t谩ch c谩c c啤 s峄?s岷 xu岷 ra kh峄廼 c峄 d芒n c瓢. Tuy nhi锚n, v岷 膽峄?"g峄慶" l脿 x峄?l媒 nh峄痭g h峄?l峄, do t谩i ch岷?ch矛 su峄憈 nhi峄乽 n膬m tr锚n 膽峄媋 b脿n 膼么ng Mai v岷玭 ch瓢a th峄眂 s峄?膽瓢峄 ch铆nh quy峄乶 s峄?t岷 quan t芒m. L瓢峄g kim lo岷 n岷穘g t峄搉 l瓢u trong 膽岷 v岷玭 r岷 l峄沶. Nh峄痭g di峄噉 t铆ch 膽岷 t瓢峄焠g ch峄玭g 膽茫 "ch岷縯" v矛 nhi峄卪 ch矛 n岷穘g 岷 n岷縰 kh么ng 谩p d峄g c谩c bi峄噉 ph谩p k峄?thu岷璽 x峄?l媒 s岷?l脿 m么i tr瓢峄漬g trung gian th煤c 膽岷﹜ qu谩 tr矛nh x芒m nh岷璸 ch矛 v脿o c啤 th峄?ng瓢峄漣. Trong khi ng瓢峄漣 d芒n 膼么ng Mai 膽ang b铆 b谩ch v峄沬 m么i tr瓢峄漬g s峄憂g 么 nhi峄卪 th矛 ni峄乵 hy v峄峮g h峄搃 sinh l岷 nh峄痭g v霉ng 膽岷 ch岷縯 c峄 l脿ng 膽瓢峄 th岷痯 l锚n.
Theo 膽贸, "D峄?谩n kh岷痗 ph峄 么 nhi峄卪 ch矛 t岷 l脿ng ngh峄?t谩i ch岷?ch矛 th么n 膼么ng Mai" c峄 Vi峄噉 S峄ヽ kh峄廵 ngh峄?nghi峄噋 v脿 m么i tr瓢峄漬g, ph峄慽 h峄 v峄沬 Trung t芒m M么i tr瓢峄漬g v脿 Ph谩t tri峄僴 c峄檔g 膽峄搉g (H峄檌 B岷 v峄?thi锚n nhi锚n v脿 m么i tr瓢峄漬g Vi峄噒 Nam), 膼岷 h峄峜 Washington, Vi峄噉 Blacksmith (M峄? 膽茫 ti岷縩 h脿nh nh峄痭g bi峄噉 ph谩p nh瓢 b贸c 膽岷, l峄峜 ch矛... g贸p ph岷 gi岷 thi峄僽 t峄慽 膽a 岷h h瓢峄焠g c峄 ch矛 trong m么i tr瓢峄漬g. C峄?th峄? d峄?谩n di峄卬 ra t峄?th谩ng 11-2013 膽岷縩 膽岷 n膬m 2014, th么ng qua ph瓢啤ng ph谩p x峄?l媒 膽岷 nhi峄卪 ch矛 t岷 38 h峄?gia 膽矛nh v峄沬 t峄昻g di峄噉 t铆ch 1.953 m2. Qua m么 t岷?c峄 Ths, b谩c s末 L峄?V膬n T霉ng, ng瓢峄漣 tr峄眂 ti岷縫 tham gia d峄?谩n, sau khi b贸c 膽i m峄檛 l峄沺 膽岷 m峄弉g tr锚n b峄?m岷穞, di峄噉 t铆ch 膽岷 么 nhi峄卪 s岷?膽瓢峄 tr岷 l锚n m峄檛 l峄沺 v岷 膽峄媋 k峄?thu岷璽.
![]() |
| Tr瓢峄焠g tr岷 y t岷?膼岷穘g Th峄?L媒 cho r岷眓g, vi峄嘽 么 nhi峄卪 ch矛 峄?膼么ng Mai gi峄?kh么ng c貌n... |
D峄?谩n t岷﹜ ch矛 峄?38 h峄?d芒n 膼么ng Mai b瓢峄沜 膽岷 膽茫 th岷 hi峄噓 qu岷? song 膽贸 ch峄?l脿 h瓢峄沶g g峄 m峄?gi煤p gi岷 thi峄僽 么 nhi峄卪. 膼峄?c贸 th峄?x峄?l媒 to脿n b峄?di峄噉 t铆ch 膽岷 nhi峄卪 ch矛 峄?膼么ng Mai, theo 么ng L峄?V膬n T霉ng nh岷璶 膽峄媙h l脿 n贸 kh谩 t峄憂 k茅m. Ri锚ng 膽峄慽 v峄沬 c谩c khu v峄眂 v岷玭 膽ang di峄卬 ra c谩c ho岷 膽峄檔g t谩i ch岷?ch矛 th矛 vi峄嘽 thanh t岷﹜ th峄?kim lo岷 tr锚n ho脿n to脿n kh么ng c贸 hi峄噓 qu岷? Ch瓢a bi岷縯 d峄?谩n tr锚n s岷?gi煤p th峄?ph峄?t谩i ch岷?ch矛 h峄搃 sinh 膽岷縩 膽芒u, nh瓢ng hi峄噉 t岷 vi峄嘽 膽岷﹜ m岷h tuy锚n truy峄乶 nh峄痭g t谩c h岷 nghi锚m tr峄峮g c峄 么 nhi峄卪 kim lo岷 n岷穘g t峄沬 s峄ヽ kh峄廵 con ng瓢峄漣, 膽峄慽 v峄沬 ng瓢峄漣 d芒n 膼么ng Mai l脿 h岷縯 s峄ヽ c岷 thi岷縯.



