Không xây mới thì thành ao
Đập vào mắt chúng tôi, trên con đường nhỏ dẫn vào làng từng đoàn xe công nông rầm rập chạy vào, xe chở cát, xe chở gạch, chen chân nhau kéo thành hàng. Con đường dẫn vào làng cổ Cự Đà vốn đã chật hẹp, nay càng ngổn ngang bởi những đống gạch đá, sắt thép, và xi măng dọc lối đi. 4h chiều, trời mưa lất phất, nhưng mưa vẫn không giảm tốc độ Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 của một đại công trường đang vào mùa OK9 đã banh.
Chúng tôi tìm đến thôn Đồng Nhân Các, nơi còn lại nhiều ngôi nhà cổ nhất của làng Cự Đà theo chỉ dẫn của người dân. Nhưng ngay từ lối vào thôn, là ngổn ngang gạch và đá.
Chúng tôi đứng ngơ ngác dưới một ngôi nhà ba tầng đang được OK9 đã banh rất hoành tráng. Trên nền đất không còn dấu vết này là một ngôi nhà cổ có niên đại gần 200 trăm năm của cụ Trịnh Đình Bính, được thiết kế theo kiểu nhà của Đồng Bắc Bộ xưa, 7 gian nhà, 3 gian bếp. Gặp chúng tôi là cậu con trai của cụ Trịnh Đình Bính, Trịnh Công Nhất, giờ là chủ nhân của ngôi nhà mới toe này.
Nhất thản nhiên: "Nhà cổ ngày xưa các cụ làm bằng gỗ xoan, mối mọt hết rồi. Bố tôi xưa là cụ đồ, có nhiều nhà ở làng này. Tôi là đời thứ 4. Tôi thích không khí ở đây, nên phá đi xây lại. Bố mẹ tôi cũng muốn làm một ngôi nhà mới, ở cho tiện nghi chứ không thể sống mãi trong ngôi nhà cổ, xuống cấp và bẩn. Khi dỡ ra thì mọt hết chỉ còn lại một ít cột, chạm trổ, tôi tặng cho một người mê nhà cổ để họ dựng lại mô hình. Dân Cự Đà nhiều năm đâu có OK9 đã banh, chỉ những nhà nào làm miến mới đổ mái bằng. Mấy năm gần đây do nhu cầu về nhà ở, lại có tiền đền bù. Cự Đà OK9 đã banh cũng là tất yếu thôi ".
Chúng tôi tìm đến nhà của ông Trịnh Thế Sũng, chủ nhân của một trong những ngôi nhà cổ lâu đời ở làng cổ Cự Đà. Và cũng là một người nổi tiếng "bảo thủ" vì mê đồ cổ. Có lẽ đây là ngôi nhà hiếm hoi còn giữ lại được nguyên bản nhà cổ, dù đã xuống cấp.
Ông Sũng lúc đầu hào hứng, "Bằng này sang năm, các cô vào đây là 3 tầng rồi đấy, tôi chả có nhu cầu nhà ở, nhưng không xây thì nó thành cái ao à. Nhà tôi được làm từ 1874, tôi là đời thứ 6 ở đây." Nói rồi ông trầm ngâm ngồi bên cánh cửa mộc, mắt nhìn xa xăm: "Con cái tôi chả ai ở đây, tôi cũng không có nhu cầu về nhà ở. Ở cái làng này, tôi là người mê đồ cổ nhất đấy, các chị nhìn mà xem, tôi không hề sửa sang gì đâu. Nhà tôi chỉ có năm người ở thôi. Nhưng nhà người ta 3, 4 tầng, chả lẽ mình cũng ở cái lẹp xẹp này. Mà không xây thì thành cái ao, xung quanh người ta xây lên nền nhà họ cao lưng chừng nhà mình rồi, bằng chừng này sang năm, chả còn nhà cổ nào nữa. Tiếc lắm, nhưng biết làm sao được".
"Vậy nếu Link Đăng Ký Đăng Nhập Nhà Cái OK9 Chính Thức cho bác đất để làm nhà chỗ khác thì bác có đồng ý không." "Tôi sẵn sàng, chỉ cần hòa vốn thôi, đủ cho tôi làm nhà là được. Nhưng có ai quan tâm đâu hả cô", giọng ông Sũng đầy bất mãn.
"Tôi không thể ở đây, giữ ngôi nhà cổ này, rồi nhìn nhà mình thành cái ao tù đựng nước cho cả làng được. Nhiều đoàn về đây thăm quan lắm, nhưng có thấy ai nói gì đâu, mà họ cũng chỉ thăm quan suông thôi, tôi có được hưởng lợi gì từ việc đó đâu mà cố giữ làm gì".
Bị lãng quên
Trong con ngõ nhỏ ở thôn Đồng Nhân các, con ngõ hiếm hoi còn sót lại nhiều nhà cổ nhất làng, còn lại 3 ngôi nhà cổ. Chúng tôi vào thăm nhà chị Trịnh Thu Hương và anh Vũ Văn Trọng, ngôi nhà cổ hiếm hoi được chủ nhân của nó khẳng định như đinh đóng cột rằng, sẽ không đập đi để xây lại. Mặc dù vậy, ngôi nhà của chị Hương đã được sửa sang lại, nền lát đá hoa, khu bếp cũng được cải tạo cho tiện nghi. Không khí trong nhà mát mẻ và thư thái.
Chị Hương làm nghề miến, chỉ có hai vợ chồng và con cái, không có nhiều nhu cầu về nhà ở: "Ở nhà này mát mẻ lắm, sướng hơn ở nhà cao tầng mà phải nằm trong máy lạnh, tội gì mà đập đi xây lại cho mệt hả cô. Nhà chúng tôi được các cụ để lại, coi như tài sản gia bảo, không có ý định đập đi đâu." Có lẽ, đó là một trong những ngôi nhà cổ hiếm hoi, trong cơn lốc đô thị hóa vẫn còn hy vọng sống sót.
Cũng như nhà chị Hương anh Trọng, không phải không còn những ngôi nhà cổ ở làng Cự Đà. Nhà của ông Vũ Văn Chung, phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cự Khê có niên đại hai trăm năm. Gia đình ông Chung rất đông anh em, nhưng ai cũng có điều kiện ra ở riêng. Cả nhà ông Chung quyết tâm giữ lại ngôi nhà cổ cho người em út, vì đó là tài sản của cha ông. Nhưng phải có điều kiện như gia đình ông Chung, hay không có nhu cầu về nhà ở như gia đình chị Hương, và nhà chưa bị xuống cấp, thì may ra, cơ hội sống sót của những ngôi nhà cổ vẫn còn hy vọng.
Tuy nhiên những trường hợp như ông Chung và chị Hương rất ít. Có không ít ngôi nhà bị bức tử theo kiểu nhà ông Sũng, còn tình trạng như hiện nay, nhất là không xây không xong, thì cơ hội sống của những ngôi nhà cổ là rất đáng lo ngại.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở nhu cầu bức thiết về nhà ở của người dân. Làng Cự Đà, làng cổ vào loại đẹp và lâu đời nhất mang đậm kiến trúc của đồng bằng Bắc Bộ chưa từng được công nhận là làng cổ, vì thế nó cũng chưa bao giờ nằm trong danh mục cần được bảo tồn của di sản quốc gia. Theo ông Phó Chủ tịch xã Cự Khê, Vũ Văn Chung thì năm 2010, họ mới làm hồ sơ đệ trình các cấp xét duyệt công nhận Cự Đà là làng cổ.
Liệu có quá muộn, trong khi nhà quản lý vẫn còn nghiên cứu trên giấy tờ, thì những ngôi nhà cổ lần lượt bị khai tử. Làng Cự Đà đã tồn tại hàng trăm năm. Khi chưa được công nhận làng cổ, quỹ đất giãn dân chưa được phân bổ, thì người dân có nhu cầu bức thiết và lại được cho một cục tiền đền bù, họ cứ tiến hành điệp khúc phá và xây. Suy cho cùng, họ cũng chẳng có lỗi gì.
Cứu làng cổ, vô vọng
Đó là câu nói ngậm ngùi của anh Vũ Văn Bằng, cán bộ phụ trách văn xã của Cự Khê. Theo thống kê sơ bộ, làng Cự Đà xưa có đến 100 ngôi nhà cổ, có niên đại khoảng 100 năm đến 300 năm. Được thiết kế và bài trí rất văn minh với lối kiến trúc đồng bằng Bắc bộ xen lẫn kiến trúc cổ phương Tây. "Cách đây một năm đứng từ trên cao, chụp được cả một ngôi làng cổ toàn mái ri, đẹp vô cùng, thế mà…" - giọng ông Phó Chủ tịch trầm buồn.
Dù không phải đến bây giờ làng mới bị phá. Đầu tiên là những cuộc đổi chủ, Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9, rồi Cự Đà phát triển làng nghề, đối mặt với mặt bằng sản xuất, từ năm 1975 đến 1995, là thời điểm bị phá dỡ nhiều nhất. Mấy năm gần đây trong cơn lốc đô thị hóa, có 6 ngôi nhà cổ đã bị phá dỡ. 80% đất canh tác của người dân Cự Đà được thu gom cho dự án khu đô thị mới Thanh Hà, mỗi gia đình được đền bù ít thì 1 tỷ, nhiều thì 3-4 tỷ đồng. Dân Cự Đà mất ruộng chẳng còn việc làm, cũng không có ai hướng dẫn nên dùng đồng tiền đền bù như thế nào cho hợp lý, cầm tiền trong tay, chưa biết làm gì thế là rầm rầm, các nhà cổ còn lại đều bị phá đi, xây nhà mới. Từ năm 2010 đến nay, phải có đến 150 ngôi nhà mới được dựng lên ở đây.
"Đó là còn may, nhờ ý thức của người dân biết được giá trị của làng cổ nên họ không phá đi hết, chứ không thì đã chẳng còn ngôi nhà nào", anh Vũ Văn Bằng vớt vát.
Nhu cầu nhà ở là có thật, và người dân Cự Đà cũng không thể chen chúc sống trong những ngôi nhà cổ đã xuống cấp và chật chội. Điều kiện sinh hoạt trong những ngôi nhà cổ rất bất tiện. Nhưng hỏi nhiều người dân Cự Đà nếu có một quỹ đất giãn dân dành cho họ, họ sẵn lòng di dời, để giữ lại làng.
Không biết trong hơn 20 ngôi nhà cổ còn lại của làng Cự Đà hôm nay, sẽ bao ngôi nhà còn sống sót trong cơn lốc của đô thị hóa. Và bao nhiêu ngôi nhà được giữ lại đó, lọt thỏm trong một không gian kiến trúc hỗn độn, giữa cái mới và cũ mà không hề có quy hoạch, sẽ còn ý nghĩa gì. Nhà cổ thì vẫn còn, nhưng không gian kiến trúc cổ xưa đã hoàn toàn bị phá vỡ. Cự Đà chỉ còn trong tiềm thức của những người yêu di sản.
Trong khi Link Đăng Ký Đăng Nhập Nhà Cái OK9 Chính Thức đang hô hào giữ gìn và bảo tồn bản sắc của văn hóa Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, thì ngay trong lòng Thủ đô, một ngôi làng cổ như Cự Đà đang bị bức tử. Trách nhiệm này thuộc về ai?
