Hàn Quốc: Robot dần thay thế người lính trên chiến trường

Khi quân đội Hàn Quốc tìm cách khai thác các công nghệ mới để bù đắp cho lực lượng nghĩa vụ đang suy giảm, nước này vừa tiến hành đấu thầu mua phương tiện mặt đất không người lái (UGV) cho Quân đội và lực lượng Thủy quân lục chiến quốc gia. Cơ quan quản lý Chương trình mua sắm Ôk9 chương trình khuyến mãi vừa công bố một gói thầu đưa ra ngân sách 49,63 tỷ won (36,56 triệu USD) cho các biến thể đa năng của robot mặt đất.

  • Chiến tranh “không người lái”

Thông báo cho biết, những chiếc xe này sẽ được mua trong nước thông qua đấu thầu cạnh tranh. Sau khi ký hợp đồng, việc sản xuất với số lượng chưa xác định sẽ được tiến hành cho đến tháng 12/2026.

Bắn mục tiêu không cần có sự can thiệp của con người

Kim Jae Yeop, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Chiến lược toàn cầu Sungkyun ở Seoul, nói với Defense News rằng, cuộc đấu thầu này đánh dấu chương trình mua sắm lớn đầu tiên dành cho lực lượng mặt đất của Seoul để mua các UGV đang hoạt động. Các phương tiện này được hình dung sẽ thực hiện các nhiệm vụ trinh sát, vận chuyển và vũ trang hạng nhẹ cùng với đội hình mặt đất có người lái.

Theo ông Kim, có hai ứng cử viên hàng đầu tham gia đấu thầu là Hyundai Rotem và Hanwha Aerospace. Ông nói: “Cả hai công ty đều là những nhà thầu Ôk9 chương trình khuyến mãi quan trọng của Hàn Quốc, đặc biệt là các hệ thống trên bộ và đang tiến hành các chương trình phát triển UGV của riêng mình”.

Hyundai Rotem xác nhận với Defense News rằng, họ sẽ tham gia đấu thầu, mặc dù từ chối nêu rõ nền tảng nào sẽ cung cấp.

Hàn Quốc: Robot dần thay thế người lính trên chiến trường -0
Super aEgis II có tầm hoạt động tới 4km và đủ sức hạ được mục tiêu cỡ xe tải.

Trước đó, Hàn Quốc đã triển khai lính robot SGR-A1 và Super aEgis II dọc biên giới với Triều Tiên, tựa như Israel đã triển khai Sentry Tech dọc biên giới Gaza. Đây được xem là lính canh gác không bao giờ ngủ.

Tại thành phố Daejeon của Hàn Quốc, một nhà máy sản xuất vũ khí đã thiết kế và cho ra đời một loại súng đặt trên tháp pháo. Thứ vũ khí này có khả năng nhận dạng, truy tìm và nhắm bắn mục tiêu không cần có sự can thiệp của con người. Vậy ai sẽ là người dạy các chiến binh robot này nguyên tắc tác chiến?

Trên ngọn đồi xanh tươi nhìn xuống Daejeon, một thành phố miền trung Hàn Quốc, một súng máy gắn trên tháp pháo đang tầm quét mục tiêu phía trước. Cả bộ, gồm đế và súng, to cỡ bằng một chú chó lớn, trông bắt mắt, sạch sẽ. Băng đạn đủ mạnh để phá hủy chiếc xe tải. Một sợi cáp Ethernet (nối liền các máy tính để thiết lập mạng nội địa) nối từ bệ súng đế dẫn xuống nền cỏ rồi chạy vào một lều vải.

Sợi cáp được kéo lên trên giá đỡ rồi luồn vào phía sau chiếc máy tính với màn hình hiển thị các hình ảnh khác nhau do camera truyền về. Một camera to bằng mắt cá ghi hình có góc rộng 180 độ cho thấy quang cảnh trước mắt. Một camera khác theo dõi từ trên không xuống.

Những hình chóp nón màu đỏ phía trước, đánh dấu tầm tấn công của tháp pháo. Phạm vi này quy ra địa hình thực tế sẽ là một khu vực trải dài 4km, đủ để xâm nhập vào sâu trong thành phố nếu tính từ địa điểm quan sát trên cao đầy lợi thế này.

Cạnh bàn phím là một bộ cần điều khiển phức tạp, khá giống với bộ điều khiển các game máy tính hiện đại. Một tấm gỗ gắn vào bàn ở phía trên bảng điều khiển cho biết chức năng của từng loại nút bấm khác nhau. Một nút là để ngắm bắn. Một nút khác để đo khoảng cách từ vị trí súng tới mục tiêu. Một để nạp đạn. Nhóm các kỹ sư đứng quanh bàn tỏ ra do dự khi chiếc loa phóng thanh đặt trên chân đỡ bất ngờ phát ra những âm thanh cảnh báo. Một ô vuông nhấp nháy trên màn hình máy tính báo hiệu một mục tiêu vừa được phát hiện đang di chuyển trong tầm theo dõi của camera - đó là một chiếc xe hơi.

Hàn Quốc: Robot dần thay thế người lính trên chiến trường -0
Tháp pháo tự động có thể giám sát biên giới 24 giờ/ngày, không giống như một người lính.

Vị trí của nòng súng được thể hiện bằng một ô màu đỏ di chuyển trên màn hình máy tính. Chiếc loa, bộ phận được gắn liền với hoạt động của tháp pháo, là một robot phát tín hiệu cảnh báo, với âm lượng có thể nghe được từ cách xa 3km. Âm thanh được phát đi với độ chính xác không thể tin nổi, nhằm cảnh báo mục tiêu trước khi nổ súng. Lời cảnh báo phải được đưa ra trước mỗi lần nhả đạn, theo đúng luật quốc tế, các kỹ sư cho biết.

"Hãy quay lại," robot nói bằng một thứ tiếng Hàn khẩn trương. “Quay lại ngay, nếu không chúng tôi sẽ bắn”. "Chữ "chúng tôi" có ý nghĩa quan trọng. Super aEgis II, tháp pháo tự động ăn khách nhất của Hàn Quốc, sẽ không nhả đạn nếu như không có lệnh “OK” từ con người nói ra. Người điều khiển trước tiên phải nhập mật mã (password) vào hệ thống máy tính để kích hoạt chức năng nhả đạn của tháp pháo. Sau đó, người đó phải ra mệnh lệnh trực tiếp thì tháp pháo mới khai hỏa.

"Thiết kế lúc đầu đưa ra không phải là như vậy", Jungsuk Park, kỹ sư cao cấp của DoDAAM, hãng sản xuất ra tháp pháo cho biết. Park Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 tại bộ phận Giám sát Robot của công ty, được đặt tại quận chuyên về công nghệ Yuseong của thành phố Daejeon. Bộ phận này có 150 nhân viên, hầu hết đều là các kỹ sư.

"Đời máy đầu tiên mà chúng tôi đưa ra có hệ thống nhả đạn tự động", ông giải thích. "Nhưng tất cả các khách hàng của chúng tôi đều yêu cầu phải thêm phần kiểm soát của con người. Về mặt công nghệ thì chúng tôi không thấy có vấn đề gì, nhưng họ lo rằng, súng có thể nhả đạn lầm".

Super aEgis II lần đầu tiên ra mắt hồi 2010, là một trong những loại vũ khí tự động đời mới có khả năng xác định, bám theo và phá hủy mục tiêu di động từ khoảng cách rất xa, mà về mặt lý thuyết là không cần tới sự can thiệp của con người. Thiết bị này rất được ưa chuộng và đem lại lợi nhuận lớn cho công ty. DoDAAM nói, họ đã bán được hơn 30 bộ thiết bị kể từ khi ra mắt, mỗi bộ là một phần trong hệ thống phòng thủ trọn gói, trị giá trên 40 triệu USD.

Tháp pháo hiện đang được sử dụng ở nhiều nơi tại Trung Đông, trong đó có ba căn cứ không quân tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (Al Dhafra, Al Safran, và Al Minad), tại Hoàng Cung ở Abu Dhabi, tại một kho vũ khí ở Qatar và một số sân bay, nhà máy điện, các đường ống dẫn, các căn cứ quân sự ở các nơi khác trên thế giới.

Trong 15 năm qua, công nghệ vũ khí tự động và thiết bị không người điều khiển đã có những bước phát triển to lớn. Quân đội Mỹ đã sử dụng các robot bán tự động tương tự để thả bom và do thám. Năm 2000, Ok986.vip được xếp hạng cao nhất Hoa Kỳ yêu cầu một phần ba xe quân sự trên bộ và máy bay tiêm kích phải được thay thế bằng loại tự động. Sáu năm sau, hàng trăm robot di động chiến thuật PackBot (PackBot Tactical Mobile Robots) đã được triển khai tại Iraq và Afghanistan, nhằm mở đường cho việc chiến đấu ở các khu đô thị, đặt đường cáp quang, và làm các nhiệm vụ nguy hiểm khác thay cho con người.

Hàn Quốc: Robot dần thay thế người lính trên chiến trường -0
Một phi công có thể cố ý tạo ra vụ đâm máy bay, nhưng máy bay không người lái sẽ không bị chiếm quyền kiểm soát.

“Các hạn chế tự đặt ra”

Đầu 2005, tờ New York Times tường thuật về các kế hoạch của Ngũ Giác Đài (Lầu Năm góc) nhằm thay thế lính bằng các robot tự động. Lý do thật dễ hiểu. Nếu có robot, số lính phải ra mặt trận sẽ giảm, và do vậy giảm nguy cơ thương vong của binh lính. Tuy nhiên, trong lúc các thiết bị như Super aEgis II với khả năng tự động tiêu diệt mục tiêu đã tồn tại cả hơn chục năm nay, thì công chúng vẫn chưa hề biết tới việc có robot gắn súng máy tự động  được đưa vào sử dụng.

Isaac Asimov, tác giả cuốn truyện Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 viễn tưởng “Nguyên tắc đầu tiên của Robot” (First Laws of Robotics), cho rằng “một robot không thể làm tổn hại tới bất kỳ ai, hoặc hành động khiến một người có thể bị tổn hại' - thế nhưng có vẻ như quy tắc này sẽ bị phá vỡ. Việc Tổ chức Theo dõi nhân quyền kêu gọi ra lệnh cấm đối với việc "phát triển, sản xuất và sử dụng vũ khí tự động hoàn toàn" dường như không thực tiễn. Những cỗ máy như trên thực ra đã tồn tại, đang được bán ra thị trường, dù cho, Park ở DoDAAM đã biện luận rằng, chúng được "tự đặt giới hạn" hoạt động.

"Khi khởi đầu dự án, chúng tôi đã nhìn thấy cơ hội làm ăn", Yangchan Song, giám đốc điều hành phụ trách mảng chiến lược của hãng nói.

"Vũ khí tự động sẽ là thứ được dùng trong tương lai. Chúng tôi đã đúng hướng. Việc cải tiến diễn ra rất nhanh chóng. Chúng tôi đã phát triển từ các thiết bị chiến đấu điều khiển từ xa tới công nghệ mà chúng tôi đang tiếp cận: đó là các thiết bị thông minh có khả năng tự phán đoán và ra quyết định". Hàn Quốc đã trở thành quốc gia đi đầu trong lĩnh vực robot quân sự, bởi nước này có chung đường biên giới với Bắc Triều, theo lời Tổng giám đốc điều hành của DoDAAM, Myung Kwang Chang.

"Mọi việc bắt đầu từ các nhà sáng chế", ông nói. "Chúng tôi sống trong một bối cảnh đặc biệt. Chúng tôi có mối đe dọa hiện diện ngay bên cạnh. Nguy cơ thường trực khiến chúng tôi phải phát triển một quân đội mạnh và phải dùng đến sự hỗ trợ của công nghệ. Vũ khí của chúng tôi không bao giờ nằm yên, như con người vậy. Vũ khí của chúng tôi có thể nhìn vào bóng đêm, điều mà con người không làm được. Công nghệ giúp bù đắp những gì mà con người không làm được".

Hàn Quốc: Robot dần thay thế người lính trên chiến trường -0
Robot quân sự có thể được tạo ra hoạt động trong phạm trù đạo đức của con người.

Tại khu phi quân sự (DMZ), một dải đất hẹp không bóng người nhằm phân cách hai miền Triều Tiên, DoDAAM và hãng Samsung cạnh tranh, vốn cũng từng thiết kế tháp pháo tự động nhưng nay bỏ cuộc, đã thử nghiệm Super aEgis II. DMZ là nơi lý tưởng để thử nghiệm những thứ như thế này. Hai miền Triều Tiên chưa ký thỏa thuận ngừng bắn kể từ sau khi chấm dứt sự thù nghịch chính thức năm 1953 tới nay, cho nên DMZ là vùng đệm được hàng ngàn binh lính của cả hai bên canh phòng cẩn mật.

Tháp pháo không bao giờ ngủ, nó còn có khả năng nhìn vào bóng đêm nhờ trang bị camera tầm nhiệt, và một khi được chĩa vào đúng hướng, nó sẽ đảm bảo biến tất cả các mục tiêu di động ở khu vực đó trở thành kẻ thù. Tuy nhiên, sự việc phức tạp hơn khi cỗ máy được đặt tại nơi mà cả bạn lẫn thù đều hòa lẫn vào nhau. Hiện loại vũ khí này vẫn chưa có cách nào phân biệt được bạn với thù. "Bước tiếp theo là chúng tôi sẽ phát triển phần mềm nhằm phân biệt được bạn với thù, dân thường với binh lính", Song, một kỹ sư trẻ nói. "Hiện nay, tháp pháo cần có sự can thiệp của con người trong việc xác định một đối tượng nào đó có phải là mục tiêu hay không".

 Park và các kỹ sư khác nói rằng họ sắp đạt được kết quả cần thiết để máy có thể hoạt động độc lập khỏi sự can thiệp của con người. Nhờ được trang bị nhiều camera, Park nói, phần mềm của tháp pháo sẽ xác định được liệu đối tượng đang bị theo dõi có mang theo chất nổ trong mình hay không, và khả năng nhận dạng kẻ thù dựa trên quân phục người đó mặc. Một khi vũ khí có thể phân biệt được giữa bạn và thù thì việc tiến tới tự động hóa hoàn toàn sẽ là điều đơn giản.

  • Chiến tranh không người lái ở Ukraine Chiến tranh không người lái ở Ukraine
  • Tàu ngầm không người lái Orca - Thảm họa mới của Hải quân Mỹ? Tàu ngầm không người lái Orca - Thảm họa mới của Hải quân Mỹ?
  • AI: Từ máy bay không người lái đến vũ khí điều khiển từ xa AI: Từ máy bay không người lái đến vũ khí điều khiển từ xa
Long Nguyễn

Các tin khác

Nhóm tình báo “Đô đốc” thu thập thông tin mật từ Quốc vương Thụy Điển

Nhóm tình báo “Đô đốc” thu thập thông tin mật từ Quốc vương Thụy Điển

Trong lịch sử tình báo quân sự Nga và Liên Xô, đại tá hải quân Vladimir Stashevsky là một trường hợp đặc biệt. Từng đứng đầu mạng lưới tình báo tại Bắc Âu trong Thế chiến I, ông lại trở thành điệp viên nằm vùng trong Thế chiến II. Sau Cách mạng Tháng 10, giới lưu vong coi ông là người thân Liên Xô, còn Link Trang Chủ Nhà Cái OK9 Mới Đăng Ký +69K Xô viết lại nghi ngờ lòng trung thành của ông, vì ông vốn là một sĩ quan Nga hoàng. Bất chấp mọi ngờ vực và biến động, Stashevsky vẫn tiếp tục phục vụ Tổ quốc.

Lặng lẽ chiến dịch Cyber Guardian

Lặng lẽ chiến dịch Cyber Guardian

Ngày 18/7/2025, Bộ trưởng Điều phối An ninh quốc gia Singapore K. Shanmugam lần đầu công khai xác nhận UNC3886, một nhóm tấn công mạng tinh vi, đang nhắm vào hạ tầng trọng yếu của đảo quốc.

Giải mật hồ sơ tình báo 2017 chấn động nước Mỹ

Giải mật hồ sơ tình báo 2017 chấn động nước Mỹ

Cuộc rà soát mới của FBI đối với một số cựu và đương nhiệm sĩ quan CIA đang kéo trở lại tâm điểm một hồ sơ tình báo từng gây tranh luận kéo dài suốt nhiều năm ở Washington: bản đánh giá liên ngành công bố đầu năm 2017 về can thiệp Ok986.com Bản Cao Cấp Mỹ.

Ukraine thử nghiệm nền tảng AI hỗ trợ tác chiến

Ukraine thử nghiệm nền tảng AI hỗ trợ tác chiến

CEO Palantir Alex Karp tiết lộ Ukraine đang sử dụng các nền tảng AI của công ty để phân tích dữ liệu chiến trường theo thời gian thực, qua đó thay đổi cách người lính phát hiện mục tiêu, xử lý thông tin và tiến hành tác chiến trong chiến tranh hiện đại.

Những đặc điểm chung của các điệp viên Anh hoạt động tại Nga

Những đặc điểm chung của các điệp viên Anh hoạt động tại Nga

Hành vi bất thường và thậm chí mang tính khiêu khích của một nhân viên đại sứ quán Anh đã thu hút sự chú ý của cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB). Kết quả là ông ta đã phải rời khỏi Nga vì bị cáo buộc sử dụng vỏ bọc ngoại giao để hoạt động gián điệp. Vậy, ông ta đã bị phát hiện như thế nào, đang tìm cách gặp ai, thu thập thông tin gì, và tại sao lại hành xử thiếu chuyên nghiệp như vậy?

Cuộc sống hiện tại của điệp viên Mỹ Edward Snowden

Cuộc sống hiện tại của điệp viên Mỹ Edward Snowden

Trong lịch sử thế kỷ XXI, hiếm có nhân vật nào tạo ra làn sóng dư luận mạnh mẽ như Edward Snowden. Với người này, anh là anh hùng đấu tranh vì tự do và quyền con người; với người khác, anh lại là kẻ phản bội tiết lộ bí mật quốc gia. Năm 2013, những tuyên bố gây chấn động của Snowden về chương trình giám sát toàn cầu của tình báo Mỹ đã làm rung chuyển thế giới. Bài viết giới thiệu về cuộc sống hiện tại của Snowden tại nước Nga.

Điệp viên nhị trùng Ba Lan qua giải mật của CIA

Điệp viên nhị trùng Ba Lan qua giải mật của CIA

Trung tuần tháng 3/2004, Mỹ giải mật hồ sơ liên quan đến Đại tá tình báo Ba Lan Ryszard Kuklinski, người tình nguyện Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 cho CIA. Hồ sơ dày 750 trang, ký hiệu F-2004-01013, được công bố trên website Governmentattic.org và được bổ sung bằng ấn phẩm A Secret Life.

Các chiến dịch bí mật điên rồ nhất của Mỹ

Các chiến dịch bí mật điên rồ nhất của Mỹ

Các chiến dịch bí mật do OK9giaitri nền tảng giải trí online Mỹ khởi xướng đã tồn tại từ lâu, nhưng chỉ thực sự bùng nổ về quy mô trong giai đoạn Thế chiến II và Chiến tranh Lạnh. Khi các hành động quân sự công khai dần nhường chỗ cho hoạt động gián điệp, OK9giaitri nền tảng giải trí online Mỹ bắt đầu phát triển những phương thức tinh vi nhằm đi trước đối thủ. Một số chiến dịch bí mật thực sự kinh hoàng, nhưng cũng có không ít trường hợp phi lý đến mức nực cười.

Dự cảm nghề nghiệp trong ngành tình báo

Dự cảm nghề nghiệp trong ngành tình báo

Phản bội trong ngành tình báo là một vấn đề nhức nhối. Chỉ một kẻ "Judas" cũng có thể khiến cả mạng lưới sụp đổ, dẫn đến những cuộc thanh trừng khốc liệt. Bài viết sau đây không tập trung vào công tác phản gián, mà khai thác một khía cạnh tâm lý sâu sắc hơn: dự cảm của những người đồng đội. Trên thực tế, những điệp viên nhiều năm sát cánh bên kẻ phản bội thường nhận ra các dấu hiệu bất thường và nghi ngờ từ rất sớm, thậm chí trước khi cơ quan chức năng vào cuộc.

Mỹ dùng AI săn thủy lôi tại Hormuz

Mỹ dùng AI săn thủy lôi tại Hormuz

Trong nỗ lực duy trì an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz, Hải quân Mỹ đang tăng tốc đưa trí tuệ nhân tạo vào các nhiệm vụ rà phá thủy lôi. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm đối phó với kho vũ khí bất đối xứng của Iran và khắc phục những hạn chế trong năng lực tác chiến dưới nước truyền thống của Washington.

Vụ án gián điệp chấn động Azerbaijan

Vụ án gián điệp chấn động Azerbaijan

Hồ sơ Martin Ryan cho thấy một mô thức quen thuộc nhưng chưa hề cũ trong hoạt động tình báo: tiếp cận kín đáo dưới vỏ bọc dân sự, tạo lập quan hệ từ những không gian tưởng như bình thường, rồi từng bước mở rộng sang các lĩnh vực nhạy cảm.

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được OK9 đã banh trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.