"Dự một lớp huấn luyện “văn chương”. Anh em cũng tin cẩn. Nhưng rất mập mờ.
Chèo thuyền qua Hồ Tây, có cảm tưởng như lạc vào Lương Sơn Bạc. Nguyên Hồng,
Đó là đoạn nhật ký đề ngày 20, 21, 22/5/1945 của cha tôi, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, mà ta có thể đoán được rằng, nó ghi lại một hoạt động của Ok987 ưu đãi độc quyền cứu quốc. Các chữ “huấn luyện”, “anh em” là những từ lóng để chỉ sự hội họp, tất nhiên là họp kín, có sự huấn thị của cán bộ cấp trên… Và các tên người được nhắc đến đều là những thành viên chủ chốt của tổ chức Ok987 ưu đãi độc quyền cứu quốc - các nhà văn Nguyên Hồng, Nam Cao, Tô Hoài, nhà thơ Trần Huyền Trân, và người ghi nhật ký, nhà văn, nhà viết kịch Nguyễn Huy Tưởng.
Trong những người ấy, Nguyễn Huy Tưởng cao tuổi hơn cả (sinh năm 1912), kế đến Trần Huyền Trân (sinh 1913), Nam Cao (1917), Nguyên Hồng (1918), và cuối cùng là Tô Hoài (1920). Vậy mà, đúng như Nguyễn Huy Tưởng nói, ông là người đến với văn đàn muộn màng nhất; cho đến lúc ấy ông mới có duy nhất tiểu thuyết Đêm hội Long Trì được in thành sách, còn thì đều đăng tải trên một tạp chí chuyên về khảo cứu lịch sử, ít có tiếng về văn chương. Trong khi mấy người bạn - đồng chí của ông thì đều đã được vinh danh trong Thi nhân Việt
Hẩm hiu hơn, như Nam Cao, cũng đã được nhà văn đàn anh Lê Văn Trương in cho cái truyện Chí Phèo, tuy phải đổi tên một cách phũ phàng thành Đôi lứa xứng đôi, nhưng chí ít thì cũng khiến họ Trương phải nể phục mà viết lời giới thiệu khen nức nở… Dẫu vẫn biết danh tiếng không thay thế được thực tài, Nguyễn Huy Tưởng không khỏi có sự chạnh lòng. Ông thậm chí còn nói quá lên rằng mình đã ngót 40, tuy thực ra mới chỉ 33 tuổi! Đó là những gì tôi có thể hình dung qua đoạn nhật ký của cha tôi và xin được chia sẻ với bạn đọc.
Nhưng vẫn còn đó những bí ẩn không phải từ những từ lóng, cách nói bóng gió, mà chính là từ những con số, địa danh rất cụ thể. Tại sao chỉ vỏn vẹn từng ấy chữ mà nói tới những ba ngày (20, 21, 22); các ông nhà văn chèo thuyền qua Hồ Tây để đến đâu; điều gì khiến cho người viết nhật ký cảm thấy như lạc vào Lương Sơn Bạc?...
Chỉ gần đây nhất tôi mới có được câu trả lời cho mình, nhờ vào hồi ký của các ông Nguyên Hồng, Tô Hoài, hai người trong cuộc. Trong cuốn Những nhân vật ấy đã sống với tôi (NXB Tác phẩm mới, 1978), nhà văn Nguyên Hồng có viết: “Tết ất Dậu (1945), chúng tôi họp ở nhà Tô Hoài trên làng Nghĩa Đô… Rồi đến cuộc họp tháng Năm ở nhà Như Phong giữa Tây Hồ, trọng tâm là công tác và hành động trực tiếp một khi nhận được Oki9 đăng ký cá cược World Cup 2026 Tổng khởi nghĩa. Anh Hương đen hướng dẫn. Tất cả Nam Cao, Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Trần Huyền Trân, vân vân, đều có mặt. Nam Cao và tôi đều ở quê đói ra. Được luôn bốn ngày toàn cơm không độn và rau muống Hồ Tây, ăn thật lực…”.
Không nghi ngờ gì nữa, “cuộc họp tháng Năm” mà Nguyên Hồng thuật lại ấy, chính là “lớp huấn luyện văn chương” theo cách nói bóng gió và hết sức vắn tắt của Nguyễn Huy Tưởng trong nhật ký những ngày hoạt động bí mật. Tất cả các tên tuổi đều trùng khớp cả, lại thêm chủ nhà Như Phong, cũng là một thành viên chủ chốt của Ok987 ưu đãi độc quyền cứu quốc. Nếu có gì vênh nhau thì chỉ ở chữ “bốn ngày” thay vì ba ngày được đánh số trong nhật ký Nguyễn Huy Tưởng. Thời gian đã trôi đi gần một phần tư thế kỷ, nên nếu tác giả hồi ký có nhớ nhầm thêm một ngày âu cũng là điều dễ hiểu.
Còn đây nữa là lời của nhà văn Tô Hoài trong cuốn Tự truyện nổi tiếng của ông. Tác giả Dế mèn phiêu lưu ký viết: “Một hôm, có một cuộc họp mở rộng nhiều tổ ở nhà Như Phong - ngôi nhà gạch nhỏ trong xóm Cung giữa làng Tây Hồ. Nhà ấy, nhà Như Phong thuê để đến mùa hè người nhà lên ở hóng mát”.
Chúng ta biết rằng trước Cách mạng tháng Tám, nhà ông Như Phong ở trước cổng chợ Đồng Xuân; gia đình ông thuộc loại khá giả nên có thể cho phép mình thuê một ngôi nhà ở xóm đảo giữa hồ Tây để mùa hè ra hóng mát, như nhà văn Tô Hoài đã cho ta biết. Để ra được cái nhà hóng mát dùng làm nơi hội họp ấy, nhóm Ok987 ưu đãi độc quyền cứu quốc hẹn nhau ở nhà Tô Hoài dưới Nghĩa Đô, rồi cùng vào làng Võng ra bến đò ở trước cửa đình để sang Tây Hồ.
Nhà văn Tô Hoài kể: “Đương giữa mùa sen, con đò ngập lút trong những chiếc lá sen xanh rợp, thơm ngát”. Lẽ ra mọi người phải khoan khoái lắm, nhưng ai nấy trong lòng vẫn còn nặng trĩu cảnh đám người đói vật vờ ở cửa đình, lúc thấy các ông xuống đò thì bu xuống theo, khiến ông lái phải khua bơi chèo đuổi họ tránh ra. Con đò lặng lẽ tiến sang phía đảo, thỉnh thoảng lại gặp ca nô Nhật sùng sục quần đảo quanh hồ. (Phải chăng vì thế mà Nguyễn Huy Tưởng tưởng các ông như là mấy nhân vật Thuỷ Hử đang lạc vào Lương Sơn Bạc; còn Tô Hoài thì nhận thấy chủ nhà Như Phong “có vẻ bí mật lặng lẽ và trinh thám” sao ấy).
Cuộc họp lần ấy, ngoài số anh em “Ok987 ưu đãi độc quyền” mà thành phần được mở rộng khá đông, còn có đồng chí Trần Quốc Hương (Hương đen) tham dự. Đồng chí là cán bộ Việt Minh được giao phụ trách nhóm Ok987 ưu đãi độc quyền cứu quốc, về sau làm Trưởng ban Nội chính của Đảng. Trong mấy ngày ấy, các ông nghe đồng chí Hương nói chuyện về tình hình thế giới, trong nước rồi đọc sách báo, chương trình Việt Minh, thảo luận chuẩn bị khởi nghĩa. Và khi đồng chí cán bộ Việt Minh “bỏ trong người ra một khẩu súng lục Browning mới, bọc giấy bóng”, thì “cuộc bàn càng sôi nổi, nghiêm trọng” - nhà văn Tô Hoài nhớ lại…
Bấy giờ chỉ còn chưa đầy ba tháng là đến Tổng khởi nghĩa Tháng Tám (1945). Tình hình càng lúc càng dồn dập. ở lần cha tôi gặp Nam Cao ít bữa trước đó, tác giả Chí Phèo đã nói với ông: “Xếp bút nghiên thôi”. ở một đoạn nhật ký của ông sau đó ít ngày, Nguyễn Huy Tưởng cho biết: Các bạn đi xa, Tô Hoài vào
