Như con trai tạo ngọc, khi bị một thực thể ngoại lai xâm hại thì những cây dó bầu sẽ tự tích nhựa băng bó vết thương. Theo thời gian, nhựa cây ngày một phủ dày mà tạo nên trầm kỳ (trầm hương và kỳ nam). Bao đời qua đốt trầm-kỳ được người dân đất phương
"Hàng độc" nhưng giá nào cũng bán
Điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là khu vực nhang đèn ở chợ Bình Tây (chợ Lớn, quận 5). Bên cạnh ma trận hàng mã với đủ thứ nhà lầu, biệt thự, xế hộp, hình nhân, đô-la, vàng bạc..., không ít chủ quầy còn rao bán trầm hương mà theo lời họ là "trầm ở rừng chứ không phải trầm cấy từ cây dó bầu mà thiên hạ đang đổ xô cấy giống".
Dùng dao ấn mạnh vào một khúc gỗ đen bóng được quảng cáo là "trầm", để chứng minh đó là trầm xịn, một chị hàng nhang mồi lửa đốt. Mùi hương trầm nồng cay quyến rũ lan tỏa khiến bất kỳ ai ngửi thấy cũng xuýt xoa bởi nó mang lại cho họ cảm giác dễ chịu. "Để có được mấy lóng trầm, dân đi điệu (thường gọi ngậm ngãi tìm trầm) phải ăn sương uống gió, neo mình ở chốn rừng thiêng nước độc cả mấy tháng trời, chịu đủ cảnh gian nguy".
Bà chị giải thích: "Muốn ăn được trầm kỳ nhất thiết phải chịu cảnh trăm đắng ngàn cay bởi chỉ ở vùng sơn lam chướng khí không bị sự ô tạp, xú uế của con người làm vấy bẩn thì cây dó mới tạo trầm. Do được cổ nhân xem là hiện thân của sự trong sạch, quý phái nên trầm kỳ mới được người người nhà nhà mua về đốt cúng ông bà tổ tiên đấy".
Khu vực phố thuốc đông dược Hải Thượng Lãn Ông, chợ Bà Chiểu, chợ An Đông… cũng loáng thoáng bóng dáng trầm kỳ được các ông bà chủ quầy hàng nhang đèn, biệt dược cao cấp phô bày, mời gọi. Tuy mỗi người nổ mỗi kiểu nhưng có một điểm chung ở các ông bà chủ OK9 thể thao xanh chín trầm-kỳ là họ hét giá trên trời để rồi khách trả giá nào cũng bán.
Còn nhớ lúc một khách tuổi sồn sồn ăn vận sang trọng hỏi mua khúc trầm hương nặng khoảng 200 gam, bà chủ cửa hàng biệt dược hét "hai triệu đồng, miễn trả giá". Thấy khách lắc đầu quay bước, bà này chủ động hạ xuống còn 1.500.000 đồng và cuối cùng bán cho ông khách với giá 1,3 triệu.
Sự thật phũ phàng
Lương y Kỳ Minh Đạo (Phòng khám Thông Tuệ Đường, quận 5) cho biết, những tính năng của trầm kỳ trong việc làm đồ trang sức, nước hoa, chữa một số chứng bệnh, xông đuổi côn trùng… thì ai cũng biết nhưng không phải ai cũng rành chuyện giá cả và những lọc lừa ẩn sau mặt hàng này.
"Trên thị trường người ta còn rao bán những pho tượng, vòng đeo tay, dây tràng hạt được rao đúc tạc từ trầm hương, kỳ nam với giá hàng chục, hàng trăm triệu đồng. Ngửi, đốt thấy vật quý toát ra mùi thơm thanh tao, vậy là không ít người lao vào trao tiền rinh "báu vật" về nhà. Họ nào biết từ đây đã sa chân vào bẫy của phường siêu bịp". Lương y Đạo từng có những năm tháng tuổi trẻ đi điệu nên rất rành chuyện bóng đen trong thế giới trầm kỳ. "Trầm hương được phân thành nhiều loại với giá cả dao động từ ba đến bảy tám chục triệu. Với kỳ nam thì giá được tính bằng USD, mỗi ký từ 35.000-40.000 đô".
Lương y Đạo đoán định: "Chắc chắn khối trầm 200 gam mà ông nọ mua là trầm loại bét. Tôi từng gặp nhiều ông bà khách đến đây nhờ thẩm định những khối trầm mà họ bỏ ra 2.000-3.000 USD tậu về. Khi biết đó chỉ là trầm loại bốn loại năm đúng giá chỉ khoảng năm bảy triệu đồng, họ chỉ biết khóc ròng".
Nhờ lương y Đạo nối nhịp mà chúng tôi được ông Lý Minh Kỳ, một cựu dân điệu nay đã gác kiếm vì tuổi cao sức yếu quê gốc ở Quảng Nam hiện mở lò nhang ở quận Gò Vấp, truyền cho chút ít hiểu biết về các tuyệt kỹ lừa phổ biến của cánh con buôn trầm kỳ: "Nhiều người rêu rao những chiếc vòng đeo tay, dây đeo cổ, dây tràng hạt… được làm từ trầm hương nhưng thực chất là làm từ gỗ cây dó bầu. Với những cây dó không tạo trầm, người ta thường lấy gỗ đem xay thật mịn làm bột nhang vì nó có hương thơm. Sau khi đẽo thành tràng hạt, vòng dây từ gỗ cây này, người ta đem ngâm chúng vào tinh dầu trầm hương hoặc kỳ nam rồi trương bảng bán. Mỗi sản phẩm như vậy thường họ hét vài trăm ngàn đồng trở lên nhưng giá thực của nó thì chỉ có vài chục một món".
Ông Kỳ gật gù: "Nhưng tràng hạt, vòng dây chỉ là mánh lừa của bọn cò con. Với phường chuyên nghiệp, chúng chơi chiêu rút ruột khối trầm, đổ chì vào cho nặng rồi dùng bột trầm tẩm dầu bít lại. Gặp chiêu này chỉ có nước dùng máy siêu âm, máy dò kim loại thôi. Chú muốn mua trầm hương nên nhớ những bài học này kẻo lãnh đủ”
