I. Mới có một trận mưa đầu mùa mà con đường dẫn vào thôn An Cư (Trầm Lộng, Ứng Hòa, Hà Nội) đã trở thành "cái bẫy" đối với người đi. Sau khi vượt qua mấy cây số đường lổn nhổn đá dăm lẫn với cát vàng khiến chúng tôi suýt "xòe" mấy lần thì mới tới một con đường đất nhỏ. Thêm vài phen toát mồ hôi nữa chúng tôi mới vượt qua được những quãng lầy lội trơn trượt để tìm đến một căn nhà không tường rào, không cổng nhưng được nhiều người dân cho biết đây là nhà của tân thủ khoa Đại học Bách khoa Hà Nội, Phạm Văn Khánh.
Chúng tôi đang ngó quanh xem có ai ở nhà không thì gặp một chị tay ôm một mớ những cành tre kéo vào sân: "Hai chú tìm thằng Khánh nhà tôi phải không?". "Dạ vâng, may quá. Chị chắc là mẹ của em Khánh ạ?". "Vâng, các anh chờ tôi một chút nhé". Thế rồi chị chạy ra đầu ngõ, kéo nốt đám cành tre vào nhà rồi mới rửa tay chân tiếp chuyện chúng tôi.
Như nhiều gia đình nông dân khác, căn nhà của chị Xíu ngoài cái giường, bộ bàn ghế, cái quạt điện thì giá trị nhất có lẽ là thùng thóc đặt ở giữa nhà. "Bây giờ gia tài của chúng tôi có lẽ chỉ có chị em thằng Khánh và chừng 4 tạ thóc này thôi" - chị Xíu cười nói.
Trò chuyện được một lúc thì Khánh từ đâu chạy về, tay xách một túi nylon. Hỏi ra mới biết, Khánh đi mua thuốc cho bố. Anh Phạm Văn Kha (năm nay 44 tuổi) bị mắc bệnh nặng đã nhiều năm, hầu như không làm được việc gì giúp gia đình. Suốt ngày chỉ quanh quẩn trông nhà, đến ngay cả việc nấu cơm đối với anh cũng không phải là việc dễ dàng. Dạo này thời tiết thất thường, người anh lúc nào cũng đau như dần nên cứ phải nằm trong một góc buồng, uống bao nhiêu thuốc rồi mà không thấy thuyên giảm.
Mặc dầu cả hai vợ chồng đều là nông dân, song anh Kha, chị Xíu rất ý thức được việc chăm lo học hành cho các con. Trời cũng chả phụ OK9 trang cược thể thao xanh chín nhất châu Áh chị, Khánh và chị gái là Phạm Thị Đào từ khi học phổ thông đã nổi tiếng cả xã về chăm ngoan, học giỏi. Hai chị em năm nào cũng thi đua nhau giành nhiều giấy khen, phần thưởng của trường, huyện, tỉnh về tặng bố mẹ. Cách đây mấy năm, chị Xíu đã đưa Đào lên Hà Nội thi, và đỗ vào Trường đại học Ngoại thương. Năm nay đến lượt Khánh, chị Xíu lại được "tín nhiệm" đưa con trai đi thi.
Để bớt chi phí, chị Xíu đã chuẩn bị trước mấy lạng ruốc, lại xách thêm mấy ký gạo. Chiều ngày 2/7, chị Xíu đưa Khánh ra đầu làng bắt xe khách. Chẳng ngờ hôm ấy do vắng khách quá, chiếc xe đã chạy sớm hơn mọi ngày nửa giờ. Thế là hai mẹ con toát mồ hôi bắt xe ôm đuổi theo. Tối mịt hôm ấy thì lên tới Hà Nội, nghỉ tạm tại nhà trọ của Đào.
Sáng hôm sau, trong khi Khánh làm thủ tục ở trường thì chị Xíu tất tả đi tìm phòng trọ cho con, vì ở chỗ chị Đào xa quá, nhỡ mà tắc đường thì... Thật may, chị Xíu được mấy em tình nguyện viên chỉ cho vào ký túc xá Trường đại học Bách khoa mà trọ. Mỗi ngày ở đây chỉ hết 30.000 đồng/người. Đến bữa, hai mẹ con chỉ dám đặt một suất cơm với giá 12.000 đồng, còn lại thì ăn thêm mỳ tôm cho no. "Mấy hôm thi mẹ em "chê" cơm Hà Nội không ngon, toàn ăn mỳ tôm. Em biết là mẹ muốn nhường cho em nên hôm sau em chỉ ăn nửa suất, bắt buộc mẹ em phải ăn nửa suất còn lại anh ạ" - Khánh kể.
Đưa con đi thi xong, về đến nhà là chị Xíu lại lao vào đồng ruộng, tìm việc làm thuê làm mướn chuẩn bị sẵn sàng cho con nhập học. Vì nghe con bảo, so bài làm với đáp án thì môn Lý, Hóa chỉ khác một tí ti thôi. Đến hôm 28/7, bạn Khánh xem điểm trên mạng báo về là Khánh được 29,5 điểm - thủ khoa Trường đại học Bách khoa Hà Nội thì em chưa tin. Khánh xin mẹ mấy nghìn, mượn xe đạp chạy ra cửa hàng Internet xem lại thật kỹ.
Tin này khiến cho cả thôn An Cư xôn xao, người ta thi nhau đến chúc mừng khiến cho chị Xíu phải bỏ cả việc, ở nhà tiếp khách. Người ngoài thì thấy bất ngờ, song các thầy cô, các bạn của Khánh thì ít ai thấy lạ, bởi 12 năm liền Khánh là học sinh giỏi. Lớp 6 đoạt giải môn Tiếng Anh cấp huyện, lớp 9 đoạt giải môn Vật lý cấp huyện, lớp 12 đoạt giải Nhì môn Toán cấp thành phố và đoạt giải Khuyến khích cấp quốc gia.
Hình như phấn khởi trước "chiến tích" của cậu con trai, bệnh tình của anh Kha gần đây cũng đỡ hơn. Anh đã nhúc nhắc ngồi dậy, đi lại được. Thi thoảng cũng đỡ đần được việc thổi cơm, nấu nước...
Không chỉ học giỏi mà Khánh còn là một chàng trai rất đảm việc nhà. Những năm học THCS, cứ tới mùa là Khánh cùng đi gieo mạ, cấy hái, thu hoạch với mẹ. Ngoài hai vụ lúa chính, nhà Khánh còn gieo thêm ít cây vụ đông, rau cỏ... phục vụ cho bữa ăn gia đình. Nhớ đợt thi tốt nghiệp THPT lại đúng vào ngày thu hoạch. Khánh mải đứng canh máy tuốt lúa tới tận giờ thi cận kề mới sấp ngửa chạy lên trường. May là vẫn kịp giờ. Khánh còn hay phải dậy sớm để chở nước về cho cả nhà dùng.
Vì nước giếng của nhà bị nhiễm phèn, không dùng để ăn được nên Khánh được giao nhiệm vụ phải luôn "lấp đầy" chiếc bể nước ăn của gia đình. Mùa mưa thì còn đỡ, chứ mùa khô thì mỗi tuần Khánh phải 4 lần dậy sớm, chở hàng chục can về đổ đầy bể nước rồi sau đó mới làm gì thì làm. Cực nhất là vào mùa đông tháng giá, áo ấm thì không có lại phải vượt qua đoạn đường lổn nhổn đất đá, lắm khi chở đầy bể nước thì mồ hôi vã ra như tắm.
Khánh tâm sự, em mong muốn mình và gia đình có sức khỏe thật tốt, và em mong muốn các nhà tài trợ sẽ giúp đỡ một phần nào đó cho gia đình em để em có điều kiện học tập tốt hơn. Nếu nhận được sự giúp đỡ, em cũng không dám hứa trước là mình sẽ học giỏi, nhưng em có thể hứa là mình sẽ luôn học tập chăm chỉ và cố gắng hết sức. Hiện tại Khánh đang nhanh chóng ôn luyện cấp tốc cho kỳ "vượt vũ môn" sắp tới vào lớp Kỹ sư tài năng của Đại học Bách khoa Hà Nội.--PageBreak--
II. Căn nhà đơn sơ ở vùng miền núi Đô Lương (Nghệ An) chẳng có gì nhiều ngoài sách vở và bằng khen, giấy chứng nhận thành tích học tập của cậu học trò Tăng Văn Bình. Suốt 12 năm học phổ thông, năm nào Bình cũng là học sinh giỏi toàn diện, và gọi là "Bình thủ khoa" chắc cũng không quá lời vì Bình nhiều lần đứng đầu trong các cuộc thi.
Cuối năm học lớp 9, Bình đỗ thủ khoa Trường chuyên THPT Phan Bội Châu của tỉnh Nghệ An, Á khoa thi vào lớp 10 chuyên Toán đại học Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 Tự nhiên Hà Nội. Tuy nhiên, phần vì thương mẹ, phần vì nhà không có tiền nên Bình chọn trường chuyên tỉnh học để cuối tuần còn được... về với mẹ. Chỉ tính riêng năm học lớp 12, Bình đoạt giải Nhất học sinh giỏi Toán cấp tỉnh, giải Nhì học sinh giỏi Toán quốc gia và được gọi vào Đội tuyển Toán đi thi quốc tế.
Trong kỳ thi đại học - cao đẳng năm nay, Bình chọn khoa OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao - Đối ngoại của Trường đại học Ngoại thương Hà Nội - một khoa có điểm chuẩn cao, thi vào khoa này hầu hết là những học sinh có học lực thuộc hàng "đáng nể". Đoạt giải Nhì học sinh giỏi quốc gia nên chỉ cần đủ điểm sàn là có thể vào thẳng trường đại học nhưng cậu học trò Tăng Văn Bình đã vượt chỉ tiêu, rinh về danh hiệu thủ khoa tuyệt đối ở cả 3 môn thi.
Ấn tượng đầu tiên về chàng thủ khoa đạt điểm tuyệt đối này là lúc nào em cũng cười một cách hồn nhiên. Cặp kính cận với khuôn mặt trẻ con làm cho nụ cười trông càng vô tư và ngộ nghĩnh - gặp lần đầu tiên, chẳng ai hình dung được, cậu bé này đã từng phải trải qua những vất vả thiệt thòi và thành quả hôm nay bắt nguồn từ nỗ lực vô cùng to lớn.
Mất cha khi mới lọt lòng, Bình đã phải vừa đi học vừa phụ việc mẹ từ nhỏ. Lên cấp 3, Bình phải xuống TP Vinh trọ để theo học Trường chuyên Phan Bội Châu, cách nhà 80km. Mười mấy tuổi đầu, Bình đã phải tự xoay xở với khoản tiền ít ỏi mẹ chu cấp hàng tháng. Ngày nào được nghỉ là Bình lại tự bắt mấy chặng xe khách về nhà với mẹ để khi đi lên lại tranh thủ lỉnh kỉnh nào là gạo, cá khô, mắm muối, dưa cà...
"Em không học thêm và cũng không đi luyện thi ở các trung tâm luyện thi đại học vì mẹ gửi tiền chỉ đủ tiền ở và tiền ăn. Nên em chỉ tự học thôi ạ" - Bình tâm sự.
Mẹ của Bình, bà Trần Thị Dung khuôn mặt cũng ngập tràn hạnh phúc - cả cuộc đời lam lũ của bà có lẽ hai đứa con là niềm vui lớn nhất. Chồng mất vì bệnh hiểm nghèo từ khi Bình mới chào đời được mấy tháng, bà đã không gục ngã, làm đủ các thứ nghề để nuôi 2 con khôn lớn.
Khi vừa sinh Bình, chưa có nghề nghiệp gì, bà phải vừa ẵm con thơ, vừa làm ruộng. Khi 2 đứa con bắt đầu đi học thì bà kiêm thêm nghề bốc vác, gánh gạch thuê để có tiền trang trải chuyện học hành. Gánh nặng tuổi tác ngày càng lớn nên bà xin vào làm nấu cơm cho trẻ ở Trường mầm non bán trú xã Yên Sơn. Vài năm sau, bà xin đi học bổ túc kiến thức trở thành cô giáo nuôi dạy trẻ. Dạo trước, giáo viên mầm non chỉ được trả lương theo mùa vụ, mỗi mùa được khoảng 2 tạ thóc - vậy nên mỗi khi muốn mua sách vở cho con, bà Dung lại phải hì hụi gánh thóc ra chợ bán.
"Cả đời tui cơ cực, chỉ nhìn vào 2 đứa con mà vui, may mà đứa nào cũng khỏe mạnh, học giỏi. Giờ chúng nó đi xa thì tui nhớ lắm!" - bà Dung nói mà đôi mắt rưng rưng.
III. Theo thống kê sơ bộ của chúng tôi, mùa thi đại học - cao đẳng năm nay có hàng chục thủ khoa đều xuất thân từ những miền quê xa xôi hẻo lánh, từ những gia đình "nghèo rớt mùng tơi". Kể cả những mùa thi trước, số lượng thủ khoa, á khoa đi lên từ vùng nông thôn, hoặc xuất thân từ nông thôn lên thành phố trọ học đều chiếm tỉ lệ áp đảo. Đây thực sự là một xu hướng tích cực và đáng trân trọng.
Để lý giải hiện tượng này, trước hết có thể thấy rằng, mặc dù sinh ra ở nông thôn (hoặc xuất thân từ nông thôn ra thành phố trọ học) song rất nhiều em học sinh có tư chất thông minh, ham học hỏi. Hơn nữa, những học sinh mà có hoàn cảnh gia đình khó khăn đa phần cũng rất giàu ý chí, nghị lực. Các em đã sớm nhận thức được, chỉ có học mới mong thay đổi được cuộc sống, mới có thể thoát nghèo nên đã chủ động, tự giác trong học tập.
Bên cạnh đó, tuy điều kiện vật chất còn nhiều thiếu thốn song các em lại luôn nhận được rất nhiều tình yêu thương, sự động viên, khích lệ từ hàng xóm, láng giềng, đặc biệt là từ những người thân trong gia đình. Chính gia đình và sự quan tâm của những người xung quanh là động lực để các em không ngừng nỗ lực vươn lên.
Tạm kết loạt bài viết về con nhà nghèo học giỏi tại đây, chúng tôi những mong Bộ Ok986 tải ứng dụng - Đào tạo và các cơ quan, ban ngành hữu quan có nhiều sự hỗ trợ thiết thực, dài hơi như: tăng mức học bổng hàng tháng, ngoài quỹ học bổng học tập dành chung cho mọi đối tượng sinh viên cần có thêm quỹ học bổng dành riêng cho những sinh viên nhà nghèo mà có thành tích học tập tốt. Các trường đại học cần dành quỹ đất OK9 đã banh thêm những ký túc xá ưu tiên cho các sinh viên nghèo...
