“Chuyển thể” hay “cải biên”?

“Quyên”, “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, “Chuyện của Pao”, “Xóm trọ 3D”, “Quả tim máu”, “Dạ cổ hoài lang”... vẫn thường được gọi là phim chuyển thể từ tác phẩm văn học hoặc sân khấu nổi tiếng trước đó. Thế nhưng, thuật ngữ “chuyển thể” vốn được sử dụng phổ biến giờ đây bị cho là làm sai lệch bản chất và vị thế của tác phẩm sinh sau đẻ muộn.
  • Phim chiếu rạp chuyển thể từ truyện cổ tích:''Món ngon'' khó làm?
  • Phim chuyển thể: Miếng bánh khó xơi

Trong OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á nghiên cứu mới nhất mang tên “Chân trời của hình ảnh – Từ văn chương đến Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP qua trường hợp Kurosawa Akira”, Tiến sĩ Đào Lê Na, giảng viên Khoa Văn học, Đại học Ok910 tỷ lệ kèo World Cup 2026 Ok9 cab trò chơi casino phổ biến và Nhân văn TP Hồ Chí Minh đã dùng thuật ngữ “cải biên” thay cho thuật ngữ “chuyển thể”. Theo cô, dù nghe không quen tai nhưng đây là thuật ngữ phản ánh chính xác bản chất tác phẩm vốn dựa vào một tác phẩm gốc.

Trong tiếng Anh, người ta dùng thuật ngữ “adaptation” để chỉ “một quá trình cụ thể liên quan tới việc chuyển đổi từ một loại hình nào đó thành loại hình khác: tiểu thuyết thành phim, kịch thành nhạc, kịch hóa văn xuôi tự sự và văn xuôi tiểu thuyết, hoặc những chuyển động ngược của việc làm phim thành văn xuôi”.

Thế nhưng khi nói đến những bộ phim dựa trên chất liệu gốc là tác phẩm văn chương, sân khấu... thì ở Việt Nam có thói quen dịch thuật ngữ “adaptation” thành “chuyển thể”. Cắt nghĩa tường tận thuật ngữ “chuyển thể” sẽ thấy nó dẫn đến sự mặc định tai hại: đó là tác phẩm chỉ chuyển từ thể loại này sang thể loại khác. Và như thế đương nhiên nội dung vẫn giữ nguyên.

Tiến sĩ Đào Lê Na (trái) và đạo diễn Phan Gia Nhật Linh (phải) trong một buổi trao đổi về Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP.
Tiến sĩ Đào Lê Na (trái) và đạo diễn Phan Gia Nhật Linh (phải) trong một buổi trao đổi về Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP.

Với sự mặc định này, khán giả và ngay cả người làm phim bắt buộc tác phẩm chuyển thể phải trung thành với tác phẩm gốc. Đây là điều đáng tiếc cho bộ phim “Đảo của dân ngụ cư”. Phim lấy chất liệu từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Đỗ Phước Tiến.

Để chuyển một truyện ngắn có độ dài chừng chục trang thành một kịch bản phim 90 trang, diễn viên – đạo diễn Hồng Ánh sáng tạo thêm rất nhiều chi tiết. Thế nhưng, những tình tiết chính của cốt truyện thì đạo diễn vẫn giữ nguyên dẫn đến một kịch bản thiếu logic. Nguyên nhân người cha giấu kỹ cô con gái suốt hơn 20 năm không được làm rõ, cái chết của cô con gái vì bị cha đầu độc không cho thấy sự phát triển, sự thay đổi của nhân vật khi có được tình yêu đích thực trong đời…

Thắc mắc thì Hồng Ánh cười trừ: “Làm sao có thể thay đổi được cái kết khi đây là phim chuyển thể?”. Rõ ràng thuật ngữ “chuyển thể” đã trói buộc người làm phim, làm cho nhiều người hiểu sai về loại phim này. 

Thực tế trong lịch sử Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP, bất kỳ bộ phim nào dựa trên tác phẩm gốc đều có sự thay đổi, thể hiện cách đọc, cách cảm nhận của nhà làm phim bằng ngôn ngữ mới (ở đây là ngôn ngữ Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP). Sự thay đổi ấy có khi chỉ chút ít hoặc khác xa hoàn toàn tác phẩm gốc. Đó là một sự đồng sáng tạo, tái sáng tạo với tác giả văn chương, tác giả sân khấu. Họ đã làm sống dậy những điều họ đọc được bằng cảm quan của mình, bằng tư duy sáng tạo của mình và bằng cảm xúc, bằng văn hóa của riêng mình. Từ đó tác phẩm ảnh hưởng phong cách làm phim của người cải biên.

Trong phim “Cô gái đến từ hôm qua”, bối cảnh không phải là năm 1988 như trong truyện Nguyễn Nhật Ánh mà là năm 1997 – thời của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh còn ngồi trên ghế nhà trường. Những cảnh kỹ xảo như lớp học bỗng biến thành khu vườn thần tiên, Thư hóa thành con chim bay vút đi tìm Việt An, chương trình Làn sóng xanh hay cuốn sổ bí mật… là sáng tạo riêng của đạo diễn để thể hiện sự mơ mộng của thế hệ anh.

Có thể thấy, cải biên đã đặt lại các chất liệu gốc trong bối cảnh phù hợp và những bối cảnh này đôi khi còn rộng lớn, phức tạp hơn bối cảnh của chất liệu có trước. Từ bối cảnh khác biệt so với bối cảnh gốc, tác phẩm cải biên ít nhiều mang đến những ý nghĩa, thông điệp khác.

Do đó, thuật ngữ “cải biên” sẽ bao hàm trong đó ý nghĩa về sự thay đổi, giúp nhà làm phim hiểu đúng để tự do thể hiện sự sáng tạo của mình. Qua đó, giới phê bình và khán giả sẽ có cái nhìn công bằng với tác phẩm cải biên. Họ sẽ không còn xem xét tính trung thành hay không trung thành của tác phẩm cải biên với bản gốc, xem xét phim dở hoặc hay hơn bản gốc mà quan chiếu nó như một tác phẩm độc lập.

Nói như đạo diễn Phan Gia Nhật Linh, người nổi tiếng với các bộ phim cải biên như “Em là bà nội của anh”, “Cô gái đến từ hôm qua”: “Điều tôi quan tâm là bộ phim đó có hay hay không, có chạm đến cảm xúc của khán giả hay không. Nên nỗ lực để tạo ra một bộ phim độc lập, có OK9giaitri đăng nhập riêng của nó. Để từ đó có thể phát triển, nhào nặn bộ phim theo ý riêng của mình mà không lo lắng về việc nó sẽ bị so sánh với bản gốc”.

Sáng tạo mới quyết định sự thành công của bộ phim cải biên chứ không phải là trung thành. Sáng tạo mới khiến cho tác phẩm văn chương thực sự được thổi hồn, được sống lại trong OK9giaitri đăng nhập của một loại hình Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 khác. Sáng tạo ở đây không phải là tùy tiện mà là nhằm tái cấu trúc những điều tinh túy của tác phẩm văn chương trong đặc trưng của loại hình mới là Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP. Bởi về bản chất của cải biên thì Ok986 vip thuộc liên minh OKVIP của đạo diễn là chuyển tải ý nghĩa tác phẩm văn học sang một hình thức mới. Điều này có nghĩa là đạo diễn dù sáng tạo cỡ nào, thậm chí thay đổi cốt truyện nhưng nó vẫn phải đảm bảo làm rõ hồn cốt, cái tinh túy của tác phẩm mà nó dựa vào.

Trong hội họa và điêu khắc luôn luôn có những tác phẩm cải biên từ văn học. Thế nhưng khi giải mã chúng, các nhà phê bình dẫu có so sánh với các tác phẩm được cho là nguồn cảm hứng ban đầu, họ không đặt nặng vấn đề trung thành hay không trung thành mà chỉ giải mã bản thân tác phẩm cải biên, những chi tiết đặc sắc làm nên sự độc đáo của tác phẩm cải biên ấy.

Tuy nhiên, đối với các tác phẩm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP cải biên từ văn học, các nhà phê bình lại không có cái nhìn vị tha như thế. Hầu hết các bài nghiên cứu tác phẩm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP cải biên từ văn học không tập trung xem xét những yếu tố mang tính đặc trưng của Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP để thấy được sự độc đáo, tinh độc lập tương đối của các tác phẩm cải biên. Họ chỉ so sánh xem tác phẩm cải biên đã trung thành với tác phẩm văn chương hay chưa, tại sao lại thiếu đi chi tiết này, chi tiết khác, tại sao có những chi tiết khác với tác phẩm văn chương, có bóp méo ý đồ của tác giả hay không…

Một cảnh trong phim “Đảo của dân ngụ cư”.
Một cảnh trong phim “Đảo của dân ngụ cư”.

Và lẽ thường, tác phẩm văn chương lại được nhìn nhận cao hơn, tung hô nhiều hơn so với tác phẩm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP cải biên.

Theo Tiến sĩ Đào Lê Na, sở dĩ có sự phân biệt như thế là do ba nguyên nhân. Thứ nhất, điêu khắc và hội họa là hai bộ môn Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 ra đời cùng với sự xuất hiện của Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 nhân loại nói chung, chúng tái hiện thế giới con người và có ngôn ngữ riêng của mình. Trong khi đó, Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP khi mới ra đời thường bị đánh giá thấp vì đây là loại hình Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 sinh sau đẻ muộn và lại là sự tổng hòa của các loại hình Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 khác như: văn học, âm nhạc, nhiếp ảnh…

Ban đầu Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP chỉ là sự “kể lại” tác phẩm văn học, tái hiện OK9giaitri đăng nhập sinh hoạt bằng kỹ thuật chứ chưa mang nhiều tính chất Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 riêng. Thứ hai, nhiều nhà phê bình cho rằng việc sao chép cơ học các tác phẩm Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 và việc sử dụng các loại thiết bị máy móc để phản ánh thế giới khiến cho tinh anh Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 bị mất đi. Họ cho rằng tinh anh Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 được tạo ra từ óc thẩm mỹ và đôi bàn tay tài hoa tạo nên những sản phẩm độc nhất vô nhị. Thứ ba, công chúng tiếp nhận phim đa phần nhìn từ quan điểm văn học để thâu nhận cốt truyện và nhân vật mà chưa nhìn từ quan niệm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP để thấy sự sáng tạo và giá trị Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 của Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP.

Về sau, các nghiên cứu về liên văn bản cùng trào lưu hậu hiện đại đã cho phép các nhà phê bình có cái nhìn khách quan hơn về Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP cải biên. Không thể xem tác phẩm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP cải biên thuộc hàng hai bởi ngay chính bản thân tác phẩm văn học mà nó cải biên không phải là tác phẩm gốc mà nó cũng là cải biên, chuyển vị từ vô số tác phẩm có trước đó. Do đó, bất kỳ tác phẩm nào cũng có tính liên văn bản chứ không thể có cái tuyệt đối gọi là tác phẩm gốc.

Khi phân tích tác phẩm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP cải biên, người nghiên cứu không có quyền phát xét tính trung thành hay không trung thành của nó mà chỉ có thể phân tích tính liên văn bản của nó với tác phẩm văn chương, phân tích sự chuyển vị bên trong tác phẩm Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP và sự chuyển vị ấy tạo ra ý nghĩa mới như thế nào mà thôi...

Mai Quỳnh Nga

Các tin khác

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Nằm trong các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), Hội sách Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh lần 6 - năm 2026 với chủ đề: “Em vui đọc sách, học bao điều hay” vừa được khai mạc với nhiều hoạt động phong phú, sáng tạo dành cho thiếu nhi, phụ huynh, giáo viên và cộng đồng.

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Truyện tranh là một thị trường đang bị bỏ ngỏ ở Việt Nam. Điều chúng ta thiếu không phải là những tác giả tài năng mà là một hệ sinh thái đủ mạnh để nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển các giá trị sáng tạo. Những vấn đề này được đặt ra trong tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt" diễn ra mới đây tại Hà Nội.

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Vừa lên sóng những tập đầu tiên, bộ phim truyền hình “Lửa trắng” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Từ việc khai thác cuộc đấu tranh chống tội phạm ma túy trong thời đại số, bộ phim khắc họa chân dung người chiến sĩ OK9 Cab với sự dũng cảm, bản lĩnh và trí tuệ cùng những thông điệp nhân văn sâu sắc.

Hoạt hình Việt ra thế giới

Hoạt hình Việt ra thế giới

Lần đầu tiên, một bộ phim hoạt hình dài của Việt Nam "Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu" được mời tham dự Annecy International Animation Film Festival - liên hoan phim hoạt hình lớn nhất hành tinh. Theo đạo diễn Trịnh Lâm Tùng, đây là cơ hội để những người làm hoạt hình Việt Nam được cất lên tiếng nói của mình, được giới thiệu những giá trị văn hóa mà chúng ta đã gìn giữ qua biết bao thế hệ.

Bước tiến của Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Việt tại DANAFF

Bước tiến của Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Việt tại DANAFF

Đà Nẵng sẽ trở thành tâm điểm của Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP khu vực khi đăng cai "Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng" (DANAFF) lần thứ IV (diễn ra từ ngày 28/6 đến ngày 4/7). Với chủ đề “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”, DANAFF năm nay được tổ chức quy mô hơn, nhiều hoạt động chuyên sâu hơn và định hướng rõ nét trong việc thúc đẩy công nghiệp Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP Việt Nam hội nhập quốc tế.

Một số tác phẩm của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái đã được sử dụng trong nhiều sản phẩm âm nhạc.

Bản quyền tác phẩm hội họa trong sáng tạo đương đại

Mới đây, việc ê-kíp sản xuất MV của ca sĩ Sơn Tùng M-TP sử dụng hình ảnh tác phẩm “Tàn Chỉ” của họa sĩ Lệ Giang không xin phép, cũng như nhiều sản phẩm Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026, quảng cáo, Được vận hành bởi Liên Minh OKVIVP từng khai thác tranh của các họa sĩ đã đặt ra câu hỏi: Sử dụng tác phẩm hội họa trong sáng tạo Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 như thế nào, đâu là ranh giới giữa cảm hứng sáng tạo và hành vi xâm phạm bản quyền?

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

"Sân nhà" đã không còn là lợi thế khi một loạt phim Việt phải sớm rút khỏi phòng vé vì doanh thu thấp. Tự "nâng chuẩn" chất lượng có lẽ là con đường duy nhất nếu phim Việt muốn giữ chân khán giả trong cuộc đua khốc liệt này.

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Cuộc thi viết về “Trang sách & Mái trường” không chỉ là hoạt động chào mừng dấu mốc 70 năm của Nhà xuất bản Ok986 tải ứng dụng Việt Nam mà còn là lời tri ân dành cho các thế hệ thầy cô giáo, học sinh, người làm sách và những người đã góp phần vun đắp tri thức cho OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao.

OK9 đã banh cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

OK9 đã banh cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Trong một thế giới mà trẻ em đang bị các thiết bị điện tử chi phối mạnh mẽ như hiện nay, việc làm thế nào để trẻ em có thói quen đọc sách, có cơ hội lớn lên cùng trang sách trong những mùa hè không chỉ là nỗ lực của phụ huynh mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng...

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh tự bạch: "Suốt một Đời Thơ xin tự nguyện làm một phu trầm để bóc dần vỏ bọc thời gian/ giữa đời ngậm ngải tìm trầm... Nghĩa Nhân". Đây có thể xem là tuyên ngôn tinh thần cho toàn bộ hành trình thơ của Vân Anh.

Họa sĩ Nguyễn Trường Linh Khúc lãng du trong cõi mộng tàn thu

Họa sĩ Nguyễn Trường Linh Khúc lãng du trong cõi mộng tàn thu

Gặp họa sĩ Nguyễn Trường Linh tại xưởng vẽ ở phố Tân Mai, Hoàng Mai, Hà Nội, tôi bất ngờ khi thấy anh thẫn thờ ngồi trước tác phẩm "Thương nhớ đồng quê". Tôi lặng lẽ ngồi kế bên ngắm hình những tàu lá chuối bị rách tả tơi vì mưa gió. Những viền vàng trên cây lá gợi nỗi buồn tàn úa man mác.

Đào Thu Hà: Nồng nàn như đất bazan, thênh thang như gió đại ngàn

Đào Thu Hà: Nồng nàn như đất bazan, thênh thang như gió đại ngàn

Đào Thu Hà vào Hội Nhà văn Việt Nam cùng năm với tôi. Hôm đấy, chúng tôi hẹn nhau ra Hà Nội trong một sáng cuối đông. Chuyến đi ngắn ngày nhưng đầy kỉ niệm. Buổi tối, chúng tôi lang thang cùng nhau ở Hà Nội, nói về văn chương và hành trình viết lách của nhau. Hóa ra cô gái đến từ núi đồi Gia Nghĩa (thuộc Đắk-Nông cũ) này khá đa năng với rất nhiều thể loại, và gặt hái nhiều thành công từ rất sớm.

Làng gốm bên dòng Đa Nhim

Làng gốm bên dòng Đa Nhim

Theo nhánh tẻ của sông Đa Nhim, dưới chân núi Pnum Trom Ủ (thuộc xã Quảng Lập, tỉnh Lâm Đồng) có plei (buôn) Krănggọ nổi tiếng với nghề làm gốm mộc của người Churu. Theo lý giải của những người già, “Krăng” là tên ông chủ đất khi xưa, “gọ” chỉ cái nồi đất. Tên buôn làng từ thuở xa xưa đã gắn với nghề gốm.