"Cuộc sống trần gian chỉ là tạm bợ, chóng qua, còn cuộc sống bên kia thế giới mới là vĩnh cửu". Chính cái tư duy này mà hơn 10 năm trở lại đây, những người dân ở hai thôn Hạ Ốc và An Bằng thuộc xã Vinh An, huyện Phú Vang (Thừa Thiên - Huế) đang dấy lên "phong trào" xây lăng mộ không chỉ cho người chết mà cho cả những người còn sống. Việc bỏ ra cả trăm triệu đồng thậm chí tiền tỷ để xây những khu lăng mộ đồ sộ giữa làng quê quanh năm nghèo khổ ở hai thôn Hạ Ốc và An Bằng thuộc xã Vinh An, huyện Phú Vang (Thừa Thiên - Huế) đã dẫn đến những chuyện dở khóc, dở cười...
Xây mộ cho người sống
Con đường nhựa nhỏ từ quốc lộ 49B đến cửa biển Vinh An (thuộc thôn Hạ Ốc, xã Vinh An, huyện Phú Vang) dài chừng 2km chia thôn Hạ Ốc thành hai nửa. Đi dọc con đường này, ngay từ cổng làng, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên khi nhìn vào những "ngôi nhà" đồ sộ đủ mọi kiểu kiến trúc với sắc màu rực rỡ hai bên đường nhưng không phải là nhà ở của người dân mà đó chính là những lăng mộ.
Khu nghĩa địa Hạ Ốc rộng gần 4ha, trước đây là những bãi cát mênh mông trắng xóa chỉ có một vài ngôi mộ nhỏ nhưng 10 năm nay trên khu nghĩa địa đã xuất hiện một loạt những ngôi mộ với quy mô, kích cỡ hết sức đồ sộ. Có lăng mộ diện tích lên tới vài trăm mét vuông. Theo quan sát của chúng tôi trên khu nghĩa địa Hạ Ốc hiện tại đã có hơn 50 cái lăng như thế.
Ông Lê Văn Hiên (50 tuổi, ở thôn Hạ Ốc, xã Vinh An, huyện Phú Vang) là một thợ xây lâu năm đang sửa sang lại ngôi mộ cho các con cho biết: "Những cái lăng này mới xuất hiên cách đây 10 năm thôi. Chủ yếu là do những Việt kiều, họ gửi tiền về cho con cháu OK9 đã banh chứ nông dân chúng tôi lấy đâu tiền mà xây hả chú".
Chúng tôi đi vào lăng mộ của ông Nguyễn Văn Tộc, là một trong những cái lăng bề thế nhất của thôn Hạ Ốc. Những người dân cho biết, ông Tộc trước đây là một ngư dân, sau khi ông mất thì được con cháu góp tiền lại xây cái lăng này cho ông. Họ cũng cho biết lăng mộ của ông Tộc xây hơn một tỷ, nó có diện tích hơn 100 mét vuông và cao gần 9m.
Ông Phạm Văn Nhẫn sinh năm 1935 và vợ ông là Nguyễn Thị Diễn sinh năm 1931 đang sống tại thôn Hà Ốc nhưng hai ông bà đã có một khu lăng mộ hết sức đồ sộ vào loại nhất nhì khu vực này được OK9 đã banh từ nhiều năm trước đó. Trong lăng là hai huyệt đạo đã được ghi tên hai ông bà.
Anh Hiên cũng cho biết những cái lăng ở thôn Hạ Ốc vẫn con bình thường, chứ ở thôn An Bằng đồ sộ và quy mô hơn gấp nhiều lần.
Theo lời chỉ dẫn của những người dân, chúng tôi tìm đến thôn An Bằng, cách UBND xã Vinh An không xa. Đến thôn An Bằng chúng tôi thật sự bị choáng. Đúng như lời anh Hiền nói, khu nghĩa địa An Bằng đồ sộ, "hoành tráng" hơn gấp nhiều lần so với nghĩa địa thôn Hạ Ốc. Trên khu nghĩa địa phải có tới hơn 100 cái lăng, cái nhỏ nhất cũng có diện tích hơn 50 mét vuông, cái lớn thì lên tới vài trăm mét vuông.
Những lăng mộ nằm cạnh những ngôi nhà của người dân mà thật khó để phân biệt đâu là nhà ở của dân, đâu là mồ mả của người chết. Đi vào khu nghĩa địa An Bằng như lạc vào một "mê cung", rất khó để tìm được lối ra bởi phải có tới hàng trăm ngôi mộ đồ sộ cao cả chục mét nằm san sát nhau.
Nhịn ăn, nhịn mặc để... báo hiếu
Theo những người dân ở đây, thì lăng mộ tượng trưng cho bộ mặt của cả gia đình, dòng họ, lăng càng to càng hãnh diện, càng thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu với ông bà tổ tiên. Cũng như chuẩn bị cho mình một chỗ thật đàng hoàng một tí trước khi "quy tiên". Chính vì vậy người dân đua nhau báo hiếu bằng cách xây mồ mả ngày một đồ sộ, người trước xây mộ hết 100 triệu thì người xây sau phải cố làm lăng mộ tới 200 triệu, 300 triệu, thậm chí có người xây mộ hết hơn 1 tỷ.
Chị Nguyễn Thị Nga (thôn Hạ Ốc, xã Vinh An, huyện Phú Vang) cho biết: "Ở đây người ta đua nhau làm lăng ghê lắm. Một số gia đình có người ở bên Mỹ , Anh… gửi tiền về, họ cũng bỏ ra hết để mà xây lăng mộ. Thấy nhà hàng xóm có lăng to và đẹp thì đua nhau làm theo để không phải hổ thẹn với bản thân, với tổ tiên. Nhà tôi sống chủ yếu dựa vào mấy sào đất nhưng cũng phải vay mượn cho đủ mà làm cái lăng cho ông bà".
Chị Nga còn cho biết nhiều hộ gia đình còn lên giành đất khoanh vùng để xây lăng xí phần từ rất sớm, nhiều người còn mua lại đất của những người khác để xây lăng mộ cho thật to.
Người dân nơi đây quan niệm sau khi chết nếu trong vòng 50 ngày mà không xây được lăng mộ thì phải đợi đến 3 năm sau mới được phép xây, như vậy sẽ có lỗi với những người đã khuất. Vì vậy ai cũng lo chuyện làm lăng cho mình và những người thân từ khi còn sống. Họ cho rằng nên xây lăng trước để khi nhà có người quy tiên (chết) không phải lo tiền xây lăng nữa, vả lại xây trước bao giờ cũng cẩn thận, đàng hoàng hơn. Những người dân còn cho biết dù nhà có nghèo thì cũng phải lo vay mượn để mà xây lăng mộ, thà nhịn ăn, nhịn mặc chứ không thể không làm lăng mộ.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, thu nhập của những hộ dân ở đây chủ yếu dựa vào nghề đánh cá, cuộc sống đang hết sức lênh đênh, trừ một số gia đình có người đi nước ngoài thì cuộc sống có phần khá giả hơn, nhưng tất cả đều có những lăng mộ hết sức "khang trang, bề thế". Có nhiều gia đình mặc dù đang phải sống trong nhà tranh tre dột nát nhưng vì theo "phong trào báo hiếu" của làng cũng phải vay mượn để có tiền mà làm lăng.
Chị Tống Thị Mỹ Hòa - nhân viên văn phòng thống kê xã Vinh An cho biết, xã Vinh An là một trong những xã nghèo của huyện Phú Vang. Toàn xã có hơn 2.000 hộ, trong đó số hộ nghèo là 368 hộ, số hộ cận nghèo là 160 hộ.
Tình trạng làm lăng mộ khuếch trương có dấu hiệu ngày một tăng. Khu nghĩa địa An Bằng giờ đã không còn phần đất trống nào, tất cả đất đai trên nghĩa địa đã bị người dân lên khoanh vùng. Không chỉ có vậy mà diện tích đất làm lăng mộ ngày càng lấn dần vào diện tích đất canh tác của người dân.
Ông Lê Phi - Trưởng thôn Hạ Ốc cho biết: "Việc làm lăng mộ cho cả người sống lẫn người chết đã là nếp nghĩ của người dân rồi nên rất khó để từ bỏ. Chúng tôi đã nhiều lần họp dân để góp ý, giải thích cho người dân hiểu nhưng xem ra vẫn không thể thay đổi được tư duy của người dân".
Không biết cái gọi là niềm hãnh diện, lòng báo hiếu của người dân như thế này đã đem lại cho người dân nơi đây những gì, nhưng hiện rõ trước mắt là sự nghèo đói đang đeo bám những người dân nơi đây
