Xỉ than, vật liệu OK9 đã banh, sắt thép gỉ ngoèn chất thành từng đống dọc hai bên đường làng. Bụi than đá đen sì theo nước mưa truội xuống lòng đường, năm này qua năm khác, con đường đất đã thành màu xám đen, gỉ sắt cũng theo mưa thành những dòng nước vàng khè bò lên trên mặt bùn trông gớm ghiếc. Từng nhóm công nhân nam nữ, người đội nón lá cũ mèm, người đầu trần chân đất oằn lưng đẩy những chiếc xe cải tiến chất đầy sắt thép; người và xe đi sát hai bên mép đường để tránh xe tải to, xe tải nhỏ, công nông đầu ngang, đầu dọc cùng lắc lư trên con đường đầy ổ gà ổ voi. Bất kể mưa hay nắng, khắp đường làng ngõ xóm, khắp mặt mũi, áo quần, tay chân những con người đang đổi sự sống lấy miếng ăn một cách thê thảm kia chỉ có một màu xám xịt.
Tối và sáng - "Nhất Việt
Thú thực là ban đầu, khi chỉ nghe cái tên Châu Khê (huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), tôi đã lãng đãng hình dung về một vùng đất của những bậc nho túc, văn nhân - những người giữ "bồ chữ' của một vùng quê lãng mạn. Nhưng rồi đặt chân đến phường Châu Khê ấy, đập ngay vào các giác quan của tôi là tiếng máy móc rầm rập, tiếng còi xe inh ỏi; là mùi xăng khói, mùi bùn, mùi bụi; là những nhà xưởng xiêu vẹo, tạm bợ, là màu xám xịt bao trùm khắp nơi… Từ xa đã thấy cả một vùng khói đen kịt bao phủ góc trời, Châu Khê lãng mạn trong tưởng tượng của tôi giống như một đại công trường ở thời kỳ đầu cuộc cách mạng công nghiệp phía trời Tây.
Đa Hội vốn là làng nổi tiếng của xã Châu Khê, vốn là một làng nghề rèn nghèo nhất nhì phủ Từ Sơn xưa, được biết đến với rèn cái cày, cái cuốc; những người thợ rèn của làng phần nhiều nằm trong diện bần cố nông. Hơn hai mươi năm trở lại đây, Đa Hội nổi tiếng là làng sắt thép, những ngôi nhà cao tầng to vật vã mọc lên ngày một nhiều, những chiếc xe hơi đắt tiền cũng ngày một nối dài trên đường làng gập ghềnh, Đa Hội trở thành làng nghề có nhiều tỉ phú nhất nhì nước Việt Nam ta.
Là làng lắm tỉ phú nhưng đường làng Đa Hội có lẽ là con đường "đau khổ nhất" của cả tỉnh Bắc Ninh. Thứ nhiều nhất có thể thấy được là xe cộ đủ các loại, tân kỳ có, ọp ẹp như một cỗ xe già cỗi sắp rụng rời cả "tay chân" như trong phim hoạt hình cũng có. Từ sáng sớm đến tối mịt, hàng trăm chiếc xe, hàng ngàn lượt chở vẫn bì bõm, khật khừ trên con đường ổ voi nối tiếp ổ trâu.
Ba năm tôi mới gặp lại ngôi làng này, con đường lớn chạy dọc làng ấy vẫn tang thương, vẫn không có gì thay đổi - bụi đen mù mịt vào ngày nắng và thành ao hồ vào mùa mưa. Chúng tôi đã chết dí ở mấy hố nước ngay đầu làng, xe nối xe kín hai bên đường; lẽ ra, với bề ngang của xe và bề rộng của con đường, các xe hoàn toàn có thể lưu thông bình thường. Nhưng dọc hai bên đường, chỗ đổ một đống cát to, chỗ xếp hàng ngàn, hàng vạn gạch, chỗ vừa trút xuống cả tấn than đá, chỗ lại để "những cỗ máy đồng nát" to, nặng đã gỉ ngoèn gỉ ngoẹt tự bao giờ. Tránh được những đống chất cao và zic-zắc ấy thì phải lấn đường, mà cả hai chiều cùng lấn thì tắc tị không còn lối đi, dĩ nhiên đó là chuyện cơm bữa.
Nhiệt độ lò nung luôn lên đến hàng nghìn độ C, những thanh sắt đỏ rực từ trong lò phi ra, có thể "cắn" người lao động
Lại còn có cả những xe công nông, cải tiến chốc chốc nhô từ các ngõ nhỏ ra, con đường trông thì có vẻ rộng rãi nhưng nó luôn là nỗi kinh hoàng của bà con sở tại cũng như bất cứ ai có dịp qua đây. Xe máy, xe đạp phải luồn lách, chui lủi bằng những cái cách "điệu nghệ" nhất, mạo hiểm nhất may ra mới thoát khỏi đoàn xe rồng rắn nối đuôi nhau đó. Chẳng hiểu tại sao cái làng lắm tỉ phú nhất nước này lại để con đường làm ăn huyết mạch dài chưa đầy 2km của làng lầy lội, lồi lõm, sứt sẹo đến mức ấy !?
Ngót một nghìn cơ sở sản xuất là ngót một nghìn nhà ở kiêm nhà xưởng; nhà nào diện tích nhỏ thì xưởng nhỏ, diện tích lớn thì xưởng lớn. Có xưởng tận dụng tường nhà hàng xóm, cứ thế dựng khung sắt thép rồi lợp mái tôn hoặc phibrôximăng. Nhiều xưởng còn xây tường lưng lửng ngực người lớn rồi cọc sắt to bằng ngón tay cái lẫn cột xoan khẳng khiu như cẳng tay dựng làm khung, vách đóng phên nứa, căng bạt như bãi xoài, bãi dưa ở chợ quê tôi.
Máy móc, sắt thép để cả dưới nền đất, nhà xưởng trống tơ hơ, toang hoác nhưng không bao giờ lo mất trộm; bởi chẳng gì có thể nhấc được những cỗ máy ngày ngày gào rú như… khoan vào tận óc người ta kia đi. Mỗi lúc cần "di chuyển" các con quái vật đó, bà con đều phải dùng loại cần cẩu chuyên dụng khổng lồ, điều này thì kẻ trộm chắc không có gan! Ấn tượng không kém những cỗ máy kềnh càng, cũ kỹ là hệ thống dây điện loằng ngoằng, chằng chịt như mạng nhện giăng ra khắp xưởng, hệ thống ánh sáng chủ yếu là tự nhiên bởi khắp nơi đã nhuốm màu than, màu sắt thép nên dù có ánh sáng nhân tạo (đèn điện) đi nữa cũng chỉ được cái việc là làm nổi lên sự tăm tối, già nua cũ kĩ đã ám vào từng góc nhà, từng viên gạch nơi đây.
Những người đi thu mua đồng nát khắp nơi rồi mang đủ mọi thứ sắt vụn về Đa Hội để nấu. Những lò đúc thép hoặc bằng đất nung chịu nhiệt, hoặc bằng vỏ kim loại (với những lò trung tần), khi cắm điện đỏ rực lò, hàng tấn sắt vụn, phế thải chưa qua bất kỳ một khâu xử lý nào được đổ vào lò, bao nhiêu tạp chất bay ra, xộc vào tận đáy phổi (dù tôi đã phải đứng cách xa hàng trăm mét vì sợ cái phế quản yếu o của mình không chịu được), ngực đau thắt lại, ngột ngạt như cái ngày trẻ con bị ba bốn đứa bạn trùm lên người chiếc chăn bông dày rồi nhảy vào không cho nhúc nhích, cử động. Chưa hết cơn ngộp thở thì khói đen như đốt nhựa đường cũng kéo nhau bay khắp nơi, mắt cay, sặc sụa. Tôi cứ nghĩ, giả dụ có mười cái bếp lò cùng nhóm, cùng đặt ra trước mặt tôi để nhả khói vẫn còn dễ chịu hơn cái thứ khói đen sì nơi đây.
Nhiều nhà dùng tầng dưới để làm xưởng, tầng trên làm nhà ở cho gia đình và cho công nhân xưởng mình. Gần một nghìn nhà xưởng của các cơ sở sản xuất (chưa kể vài trăm Trang Chủ Không Chặn Của OK9.COM Chính Thức) là gần nghìn xóm ngụ cư. Công nhân phần nhiều là người thiên hạ, hàng vạn lao động khắp Bắc Giang, Hưng Yên, Ninh Bình… tụ lại ở đất Đa Hội. Họ Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 rồi ăn ngủ ngay tại xưởng.
Dọc triền sông Ngũ Huyện Khê là xóm Đầm, một phía nhà xưởng và nhà ở của chủ làm trên nền đất ruộng, phía bờ sông là dãy dài những lều lán bé như cái chuồng chim bồ câu liêu xiêu, vẹo vọ, xập xệ mà các ông bà chủ dựng lên cho công nhân ăn ở, cả một dãy dài cố nhoi ra ngoài sông. Dăm bảy cọc bê tông con con và tre pheo đóng xuống lòng sông - thế là xong "phần móng", sàn là những tấm gỗ đã qua sử dụng không còn thẳng thướm, bằng phẳng nữa. Những phên cót ép được buộc vào khung thép cong cong to bằng ngón tay để làm tường.
Có nhà phần hậu để tơ hơ, toang hoác chẳng cót két gì, cái nhìn cứ rơi mãi xuống dòng nước xam xám; không cần gió máy cũng ngửi được những thứ mùi chưa bao giờ ngửi thấy ở bất cứ đâu bởi dòng Ngũ Huyện Khê ngày ngày phải hứng chịu đủ mọi loại chất thải từ các máy đột dập, bể mạ, lò luyện phôi thép với đủ chất độc: axit, dung môi kiềm, dầu mỡ, sơn công nghiệp, cặn sắt, xỉ than…(Theo tính toán của Sở Tài nguyên - môi trường tỉnh Bắc Ninh, trầm tích đáy sông Ngũ Huyện Khê có hàm lượng đồng vượt tiêu chuẩn lên đến trên 1.000 lần).
Cuộc sống tận khổ, cái chết nhẹ như… lông hồng!
Những con người khắp nơi tụ lại đây vẫn sống trong cảnh ăn chung ngủ chạ suốt nhiều năm nay. Mỗi lều độ mươi mét vuông, già một mét làm chỗ nấu nướng chứa đủ cả một bếp than tổ ong, một bếp gas Ok986.com Nổ hũ, thể thao, casino, bắn cá, một xô gạo, một chạn bát hai tầng bằng nhựa đã cáu những bụi than, bụi sắt và dầu mỡ, hai cái nồi con để nấu canh và thức ăn, riêng cái nồi nấu cơm phải thật to để đủ cho hơn mười người lao động tay chân mỗi bữa ba bốn bát cơm, chủ nhà nào dễ chịu một chút thì được cắm mấy nồi cơm điện. Phần còn lại của túp lều thu xếp để làm nơi ngủ tá túc. Giờ giải lao, người rút vội bàn chân khỏi đôi giày bata sờn rách, đôi dép lê, người thì cứ thế chân đất hai xoa ba đập nhảy vào lều, tối đến, sàn gỗ tạp lại thành giường ngủ tập thể cho mười con người Ok986 vip Thiên đường trò chơi đàn bà lẫn lộn.
Xóm trọ cho lao động có thu nhập thấp tôi đã gặp rất nhiều trong ngõ Văn Chương, Văn Hương ở Hà Nội, những bà, những chị, những gánh hàng rong của tôi vẫn phải nằm úp thìa vào nhau mà ngủ, mỗi đêm mười, mười lăm nghìn đồng. Cũng là ngủ chung, nhưng hình ảnh ấy luôn làm tôi xúc động và thương mến. Còn những xóm ngụ cư ở triền sông này, ở cái làng giàu nứt đố đổ vách này, tôi lại thấy có cái gì đó thật bầy đàn, thật phản nhân văn. Ok986 vip Thiên đường trò chơi đàn bà sõng soài ngủ với nhau cả chục người, thế mà xưởng nhà bà Hiền có hai công nhân người Hòa Bình, có với nhau đến hai mặt con, bọn trẻ cứng cáp rồi họ mới về quê làm đám cưới!
Xưởng của bà Hiền thường xuyên có hơn mười công nhân cả nam lẫn nữ, đột ngột có một công nhân bước vào cái chuồng chim bồ câu mái lán méo mó, mất vệ sinh mà bà dựng lên cho công nhân ở vậy suốt năm này qua năm khác; anh này vừa rời khỏi nhà xưởng phía đối diện, không mặt nạ bảo vệ, đồ bảo hộ lao động cũng không; kín trên đầu, trên mặt anh ta là vài miếng khăn mặt sợi bông, chiếc kính nhựa bán đầy vỉa hè với giá hai mươi nghìn, chiếc mũ lưỡi chai, đôi bao tay vải dày. Tất cả công nhân đang Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 ở Đa Hội, rất nhiều người Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 trong những xưởng có lò đúc thép lên đến cả nghìn độ C nhưng họ đều sử dụng đồ bảo hộ lao động tự tạo như anh công nhân kia.
Anh Tính "tam mao" quê Thái Bình nói giọng dửng dưng: "Ở đây tháng nào chẳng xảy ra vài vụ tai nạn lao động. Ngay ông bạn đồng hương này của tôi cũng bị đầu thép đỏ rực từ trong lò phi ra "cắn". Anh này cười hềnh hệch khoe vết sẹo trắng hớn như người bị bỏng bom napan ngay dưới đuôi mắt phải.
Những vụ tai nạn lao động kiểu gãy dập tay chân, sắt trong lò phi ra trúng người là chuyện ngày nào cũng có, xưởng nào cũng có. Những vụ tai nạn nặng dẫn đến tử vong cũng không hề ít. Vẫn là anh Tính "tam mao" vừa kể vừa khoa chân múa tay: anh Hợi, công nhân ở xưởng ông Khiết, hôm ấy bước qua máy cán thế nào mà bị cuốn luôn vào bánh răng của trục khuỷu. Hay nhà ông Qúy, một bánh đà bị vỡ trong khi vận hành máy nghiền sắt, mảnh vỡ bay ra, đập thẳng vào đầu công nhân thế là chết luôn. "Còn có người kéo thanh sắt chạm phải dây nguồn máy hàn bị điện giật chết" - đôi vợ chồng người Hòa Bình góp chuyện.
Chúng tôi đã có một bữa cơm cùng với công nhân Đa Hội. Quán cơm bình dân không cần treo biển nằm ngay mặt con đường đau khổ, ngôi nhà mái bằng quét vôi trắng mới OK9 đã banh hơn mười năm nhưng nom đã cũ kỹ và ẩm mốc. Từ ngoài nhìn vào không thấy rõ được mặt người, giữa trưa mà cứ âm âm u u như trời chiều đã vào độ nhá nhem tối. Quán cơm không rộng, chỉ khoảng mười lăm mười sáu mét vuông và một gian bếp tách biệt ở phía sau; chục cái bàn gỗ tạp vừa nhỏ vừa thấp, hai chục cái ghế băng ngăn ngắn chỉ đủ cho hai người ngồi ăn mỗi ghế. Bụi than, bụi đường, bụi sắt thép bám phủ khắp nơi như là đã cố hữu từ lâu lắm; tường vôi ngả xám, bàn ghế ngả xám, tôi lấy khăn giấy trong túi lau bàn đến lần thứ năm mà tờ giấy vẫn cứ đen như lau lần đầu, lau đến đâu, tờ giấy trắng phau ngả đen nhờ nhờ đến đó.
Chủ quán bưng ra bát cơm ngà ngà trắng, cơm được nấu bằng gạo ngâm qua đêm cho trương nở, hạt cơm bông đầy lên để đánh lừa đôi mắt, rau dưa, thịt cá không phải loại ngon nhưng cũng không quá tệ so với cơm bình dân, thậm chí là ngon hơn so với rất nhiều căng-tin chuyên bán cho sinh viên các trường đại học; song ngồi trong nơi tối tăm, ẩm thấp, với khói bụi ngoài đường tạt vào từng đợt, với đủ thứ mùi mồ hôi, dầu mỡ sắt thép, dầu mỡ nhà ăn khét lẹt, tôi không còn tâm trí nào dành cho bữa trưa trước mặt, dù bụng đã đói cồn cào.
Những khuôn mặt lem luốc thay nhau bước vào quán, ăn vội vàng để nhường lại chỗ cho người khác. Không phải là ý kiến cá nhân mà chúng tôi đều nhận thấy sự khác biệt rất lớn giữa lao động ở làng nghề này với rất rất nhiều làng nghề khác: hoặc là những người nói cười hềnh hệch, lơ láo chưa hỏi đã kể lể hàng trăm thứ chuyện, hoặc là những người không nói một câu nào, đi lại dật dờ như những bóng ma, khuôn mặt không một nét biểu lộ cảm xúc, đôi mắt đờ đẫn không một chút sinh khí (chưa kể phần lớn công nhân đều mắt mũi kèm nhèm). Dường như tất cả những thứ cũ kỹ, xám xịt của Đa Hội đã đeo bám trên từng nét mặt của những mảnh đời đã lên rêu!
Chúng mày là nhà báo hả? Đến đây vì mục đích gì?
Chúng tôi ngồi chung bàn với hai bố con người Phú Thọ, ông bố làm được bốn năm thì kéo cậu con trai mới tốt nghiệp cấp ba xuống Đa Hội cùng làm. Bố con ông Minh cởi mở và có vẻ nhanh nhẹn hơn cả: biết là nguy hiểm và cũng đã được chứng kiến hoặc được nghe kể lại những tai nạn rùng rợn nhưng hai bố con vẫn Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9, vẫn vắt kiệt sức chỉ bởi vì tiền trả cho một ngày công lao động là không hề nhỏ. Xưởng mà bố con ông Minh làm thuê cũng tính công theo sản phẩm như phần nhiều các xưởng khác, không phải ngày nào khối lượng việc cũng đều nhau, nhưng có ngày Link Đăng Ký & Đăng Nhập Trang Chủ OK9 hết công suất là đã kiếm được đến 500 nghìn đồng.
Đôi vợ chồng có con nhớn bằng đầu bằng cổ rồi mới làm đám cưới thì khoe: "Mỗi tháng vợ chồng tôi để ra được mười mấy triệu. Ở quê có làm cả năm cũng không được bằng ấy tiền". Họ đã quay ra sắt thép, quay vào lò nung ở Đa Hội được mười năm nhưng chưa khi nào họ có ý định bỏ việc về quê.
Đang trò chuyện với mấy người phụ nữ trong gian bếp chỉ đứng chứ không thể ngồi thì bà Hiền sồn sồn chạy vào chống nạnh: "Hai đứa mày ở đâu đến đây? Nhà người ta làm ăn vào đây làm gì? Có đi ngay không thì bảo!" Tôi chưa kịp nói gì, bà trợn mắt, hai tay túm hai ống quần: "Chúng mày là nhà báo hả? Tao biết được chúng mày đến vì mục đích gì? Chúng mày có ra khỏi đây ngay không thì bảo, bọn oắt con này?". Bạn tôi cáu quá: "Chúng tôi có làm gì đâu mà chị phải om sòm lên như thế?", bà này lại càng nổi cơn tam bành, bà lôi đủ thứ ra ném vung vít.
Tôi vừa kéo tay anh bạn đi vừa nghe bà Hiền đang ném đầy đủ "nội thất" theo từng bước chân cuống quýt của chúng tôi, bước nhanh qua những nhóm công nhân túm tụm tá lả, ba cây, đen đỏ, đến cầu Đầm bắc qua dòng Ngũ Huyện Khê vũng vĩnh nước đen, vẫn nghe tiếng bà tỉ phú quàng quạc chửi.
Than ôi, một cái làng tỷ phú, sao để bao nhiêu con người phải sống trong nước đọng bùn lầy, trong khói bụi, nóng nực, ô nhiễm hết cỡ; với đường ổ voi ổ gà gập ghềnh tựa ruộng cày thế? Sao con người phải sống vật vạ, bầy đàn khổ sở, coi chết chóc tai nạn liên hồi kỳ trận là việc chẳng đặng đừng đến vậy? Đổi sự sống một cách rẻ mạt và nhẫn tâm như vậy để lấy cái giàu sang và lối sống chợ búa thớ lợ ư? - có nên không? Có phải sự "phát triển" nào cũng kèm theo những tàn độc như vậy không? Dù thế nào, cái giá phải trả cho "đồng tiền" kiếm được như vậy là quá đắt, là bất hợp lý. Và chúng tôi không thôi tự hỏi: cơ quan bảo vệ môi trường, bảo vệ người lao động, lực lượng kiểm soát môi trường và an toàn lao động đi đâu cả rồi?
