Trịnh Công Sơn là một hiện tượng âm nhạc của thế kỷ trước và là một hình ảnh của một nhạc sĩ tài hoa để lại cho đời nhiều nhạc phẩm tình ca đi vào đời thường của tuổi trẻ yêu thương, vang ước vọng mai sau.
Năm 2001, mở đầu thiên niên kỷ mới, tháng tư ngày một, tôi thật sự hốt hoảng, rồi thấy quạnh hiu! Trịnh Công Sơn thân thiết với tôi từ những ngày đầu giải phóng… đã ra đi. Ngày trước tôi có người cô lấy chồng chú Hồng Dũ Hồ xứ Huế, bạn của cụ bà thân sinh ra Sơn. Giải phóng Huế, giải phóng cực Nam Trung Bộ, rồi giải phóng Sài Gòn, bà cô dặn tôi vào tiếp quản Sài Gòn ghé thăm má Sơn, rồi cho cô biết tin. Tôi đã từng đến phố Duy Tân tìm nhà, và sau thường tới lui với ông bạn Nguyễn Quang Sáng, vài ba lần đưa bác Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyễn Văn Bổng, Hoàng Trung Thông đến chơi nhà Sơn, được nghe Vĩnh Trinh hát, Trịnh Công Sơn đàn, giọng Trinh tròn ấm, dung dị, sang trọng và bay bổng. Tôi dắt em Vĩnh Trinh đến Đài Truyền hình hát thử giọng, giọng Trinh ấm, tròn và trong sáng.
Lúc bấy giờ tôi là trợ lý Giám đốc đài, phụ trách phòng truyền hình màu thử nghiệm (1976), nhạc của Sơn được chọn làm nhạc hiệu một vài chương trình và phát trên sóng FM của đài thành phố. Sơn và cả nhà rất vui; có thể đó là bản nhạc Sơn viết những ngày đầu giải phóng sau đại thắng mùa xuân. Những bài hát này cùng với những bài hát thời xuống đường chống Mỹ "Nối vòng tay lớn" là những ca khúc đầu của Trịnh Công Sơn phát trên Đài Phát thanh và Đài Truyền hình giải phóng.
Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường vào Sài Gòn có nghe và đã có thư cho tôi: "Vừa rồi mình thấy cái maket của ông lên bài hát của Sơn. Mình rất mừng! Mình mong ông thỉnh thoảng cho Sơn một mục như thế, để cho ai đấy không muốn hiểu Sơn thì rốt cuộc người ta cũng hiểu được. Chỉ đưa những cái lao động mới của Sơn ra để làm chứng. Và vô tuyến truyền hình thì có sức thuyết phục rộng rãi. Mình nghĩ đó là thương bạn và theo chữ của anh Xuân Diệu đó là tấm lòng "liên tài" của những người làm công tác văn nghệ của Đảng".
Hồi ấy Sơn vẫn còn là biên chế ở Huế, chưa xin được vào Sài Gòn. Sơn có khó khăn, một cảnh đôi quê, mẹ già, một đàn em chưa có công ăn việc làm. Sau giải phóng muốn đoàn tụ, quy về một mối. Tôi có quen biết các đồng chí lãnh đạo ở Bình Trị Thiên nên có góp phần nhỏ về thủ tục thuyên chuyển, vì ở địa phương sợ Sơn đi được thì các văn nghệ sĩ khác cũng xin đi; với lại một vài cán bộ cơ sở chưa hiểu nhiều về Sơn. Đến 1978, Sơn vẫn ở Hội Văn nghệ Trị Thiên, vì thủ tục lúc bấy giờ nhiêu khê, rườm rà lắm.
Sơn vào thành phố có thêm đất "dụng võ" hơn, gia đình bạn bè vui vì Sơn có nhiều đóng góp. Và một loạt bài hát đầy khí thế mới ra đời. Em ở công trường em ra biên giới, Sài Gòn mùa xuân, Mùa thu Hà Nội, Huyền thoại mẹ… mà bạn trẻ cả nước đều hát, đều thuộc và để lại vô vàn tình cảm đẹp đẽ trong lòng công chúng.
Như nhà thơ Nguyễn Duy đã viết: "Một thiên tài âm nhạc nói không ngoa chút nào!" trong lời bạt cho một album nhạc của Sơn, nhạc sĩ lớn Văn Cao đã viết: "Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người thơ ca - bởi ở Sơn nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định cái nào chính, cái nào phụ. Và Sơn đã hát về quê hương OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui và đau tận cùng những nỗi đau của Tổ quốc - mẹ hiền".
Nhiều lần tôi đến với Nguyễn Tuân, Sơn rất quý mến bác Nguyễn, vẫn ngồi đàn hát cho bác nghe. Má Sơn kho cá, nấu món ăn Huế nhờ tôi chuyển cho bác Nguyễn mỗi dịp bác vào
Các anh Tô Hoài, Hoàng Trung Thông, Nguyễn Văn Bổng mỗi lần công tác vào Nam đều có đến uống bia và nghe nhạc Trịnh tại salon nhà Sơn. Thỉnh thoảng Sơn cũng nhờ tôi chuyển rượu ra cho bác Nguyễn và Tô Hoài những lần sinh nhật, hoặc lễ, Tết… Những chai Cognac Sơn đều ký tên với lời chúc khi thì "Vạn phúc, vạn hạnh", khi thì chúc sức khỏe "thọ tựa Nam sơn".
Vậy mà, đến lượt Sơn, tôi khóc trước quan tài Trịnh Công Sơn. Anh tên là Sơn mà nào có "thọ tựa Nam sơn", Sơn vừa qua 60 mùa lá rụng vài năm. Còn nhớ hôm đó, tôi lại cùng các bạn thân đến nghe những bài hát của Trịnh Công Sơn do chính Sơn hát mà Ban tổ chức lễ tang cố ý mở máy ghi âm cho bạn bè đến viếng được nghe những ca khúc yêu đời "Cây vẫn cho lộc, cây vẫn cho hoa" đầy lạc quan của Trịnh Công Sơn. Chúng tôi lại say hát, say bia cho vơi nỗi buồn đau. Năm nào giỗ Sơn, trước cổng nhà Sơn hàng trăm mét hai bên lối hẻm chúng tôi đi giữa rừng hoa. Hôm Sơn mất có đến 400, 500 vòng hoa tươi, hoa cườm, trong đó có vòng hoa của cụ Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải và bao nhiêu bạn bè gần xa từ Australia, Pháp, Mỹ, Nhật, Nga, Singapore, Canada… của cộng đồng người Việt và hải ngoại điện gửi về.
Thế là vĩnh biệt một nghệ sĩ lớn, một tài năng ngoại hạng, tôi vẫn nhớ mỗi lần tôi và nhà văn Nguyễn Đình Thi đến chơi với Sơn, thường thường Sơn mời ra quán Trịnh nghe nhạc và uống cà phê. Có lúc, nhiều "thượng đế" yêu cầu Sơn lên hát những bài hát trong "Ca khúc da vàng" yêu cầu giai điệu êm đềm "Như cánh vạc bay, Nắng hạ" làm say đắm bao bạn trẻ, bao thế hệ. Khi về, Sơn lại "thù lao" cho chúng tôi ngồi nghe mỗi người một chai vang ngoại.
Tôi còn nhớ lại từ hôm Sơn mất, điện thoại từ Hà Nội của anh Nguyễn Đình Thi, của Giáo sư Nguyễn Xuân Đào, điện thoại từ Đồng Nai của nhà thơ Xuân Bảo, điện thoại từ miền Tây, từ Ba Lan, Thụy Điển, Nga… của các anh chị sinh viên và các tòa đại sứ cùng bạn bè Việt Nam tới tấp gọi; có người xác minh nguồn tin, có người nhờ đến thắp hương chia buồn, chia đau thương cùng các em của Sơn: Hà, Tịnh, Tâm, Ngân, Diệu, Thúy và Vĩnh Trinh… Bây giờ gió hiu hiu thổi như tiễn đưa dũng sĩ Kinh Kha qua sông Dịch Thủy. Ôi những tri âm như Cao Tiệm Ly chỉ biết lấy đàn làm vũ khí như thuở xa xưa nào. Bá Nha mất, Tử Kỳ biết sao đây? Nhưng trong nỗi buồn đau, lại nghe Sơn hát với niềm lạc quan: "Cây vẫn cho lộc và cây vẫn cho hoa" chan chứa tình đời…
Trịnh Công Sơn là một tài năng đặc biệt, như Nguyễn Đình Thi đã điện thoại: "Trịnh Công Sơn là một nhạc sĩ, một nhà thơ tài danh". Theo tôi, anh còn là một họa sĩ, là ông hoàng của màu sắc với cây cọ vàng. Nhân 10 năm ngày anh mất, tôi thức cả đêm tìm đọc lại những bài ký, tùy bút của Sơn viết về OK9 cung cấp hơn 1.000 trận đấu mỗi ngày từ các giải đấu lớn như World Cup, Premier League, La Liga, Champions League,.. với tỷ lệ kèo cược vô cùng cao, về bạn bè, về Huế với một xúc động và tấm lòng nhân từ. Văn Sơn trong trẻo và có hình ảnh độc đáo, tên tuổi anh vượt ngoài biên giới với những "đĩa vàng" giải thưởng ca khúc ở Nhật, với hàng chục đĩa CD, với hàng trăm bài hát: Vươn lên tìm cái đẹp, cái thiện… Nhiều nhạc sĩ nước ngoài nghiên cứu về âm nhạc để làm đề tài: Nhạc Trịnh.
*
* *
Xa xa giọng một ca sĩ vang lên thánh thót trong tiếng kèn của Mạnh Tuấn: "Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi. Rồi ngày mai tôi lại làm cát bụi…".
Mười năm rồi anh thanh thản về với cát bụi đồng quê, về với Hương Giang, về với thế giới của các bậc hiền triết. Anh đã trở về cát bụi nhưng những lời ca của anh vẫn bay lên cùng bao thế hệ mai sau
