Từ những con số biết nói…
Theo số liệu thống kê từ Dự án “Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản sử thi Tây Nguyên” được thực hiện trong thời gian từ năm 2001 đến 2008 cho thấy, việc đã sưu tầm được 801 tác phẩm với 5.679 băng ghi âm (loại 90 phút). Chính sự “bội thu” này không chỉ làm bất ngờ hầu hết các nhà nghiên cứu văn hóa trong và ngoài nước mà còn vượt xa so với chỉ tiêu ban đầu đề ra là chỉ sưu tầm khoảng 200 tác phẩm văn nghệ dân gian nói chung.
Đặc biệt, trong đó đã có ít nhất 3 bộ sử thi liên hoàn rất đồ sộ được phát hiện gồm: Ốt Drông (của người Mnông), Dông (của người Ba Na) và Dăm Diông (của người Xê Đăng). Mỗi bộ sử thi liên hoàn này khoảng 100 tác phẩm có sự liên kết khá hoàn chỉnh và được các chuyên gia đánh giá là một trong những sử thi có độ dài nhất thế giới hiện nay, có thể sánh ngang tầm với những tác phẩm sử thi hàng đầu như: Ramayana, Kalêvala… Một điều thú vị khác là, tại vùng Bắc Tây Nguyên (tỉnh Kon Tum) vốn trước đây bị coi là “vùng trắng” sử thi thì qua điều tra, sưu tầm đã phát hiện có tới 2 bộ sử thi liên hoàn của người Ba Na và Xê Đăng.
Đến nay đã có 75 bộ sử thi được xuất bản (song ngữ) và 21 bộ sử thi khác sắp sửa được xuất bản. Tuy nhiên, việc làm này cũng mới chỉ dừng lại ở khâu “văn bản hóa” sử thi thành sách rồi… cất kho. Ông Trương Bi, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL tỉnh Đắk Lắk cũng là nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên lâu năm nhìn nhận: “Chỉ dăm năm nữa là sử thi biến mất trong OK9giaitri đăng nhập đồng bào các Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 Tây Nguyên. Nói một cách thẳng thắn là sử thi đang đứng trước nguy cơ bị “khai tử””.
Đến nguy cơ mai một
Diễn xướng (hát kể sử thi) mang tính cộng đồng, là "con đường" để trí tuệ dân gian được phổ biến, lưu giữ ký ức Ok987 ưu đãi độc quyền… nhưng hiện nay trong số 368 nghệ nhân biết hát kể sử thi ở Tây Nguyên đã được lập hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân dân gian” (trong đó có một số người đã được nhận danh hiệu cao quý này) thì hiện nay, số người còn sống rất ít. Riêng ở hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông hiện chỉ còn 5 người biết hát kể sử thi Ê Đê và 2 người biết hát kể sử thi Mnông. Tuy nhiên, trong số này cũng chỉ còn lại vài người còn minh mẫn đủ sức lực để hát kể sử thi và cũng đang chật vật với cuộc sống “cơm, áo, gạo, tiền”.
Việc phiên âm, biên dịch các tác phẩm sử thi vốn là Ok986 vip thuộc liên minh OKVIP khó khăn, nay lại càng nan giải hơn bởi những nghệ nhân vừa biết hát kể sử thi, vừa có khả năng phiên âm, biên dịch chuyển ngữ vốn đã cực kỳ thưa thớt thì nay hầu như không còn ai. Nghệ nhân Điểu Kâu, người duy nhất vừa biết hát kể, vừa có khả năng phiên âm, biên dịch sử thi Mnông đã qua đời vì bạo bệnh.
Người Ê Đê có câu: “Thiếu tiếng chiêng, tiếng khan như cuộc sống thiếu cơm, thiếu muối”. Vậy nên, sau mỗi mùa nương rẫy đồng bào Tây Nguyên lại tổ chức lễ hội “mùa ăn năm uống tháng” và đây cũng là dịp để người kể và người nghe sử thi hội ngộ. Nhưng hiện không gian hát kể sử thi vốn gắn liền với văn hóa nương rẫy, nhà dài, nhà rông, bến nước, nhà mồ… đang bị mất đi rất nhanh chóng.
Đâu là giải pháp?
Trao đổi với chúng tôi, Giáo sư Ngô Đức Thịnh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian từng nhận xét trong một cuộc hội thảo về sử thi Tây Nguyên mới đây cho rằng: “Với người dân thiểu số Tây Nguyên, tất cả đều phải xuất phát từ buôn, làng để rồi trở lại buôn, làng”.
Với những nguy cơ hiện hữu ấy, các nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên nhận định rằng, chỉ dăm năm nữa, muốn tiếp cận sử thi Tây Nguyên chỉ còn cách là vào tìm trong kho của Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam mà thôi.
Còn ông Trương Bi nêu ra giải pháp cần kíp để cứu sử thi là: Tổ chức nhiều hơn nữa các lớp truyền dạy hát kể sử thi và có chế độ đãi ngộ thỏa đáng với các nghệ nhân. Chuyển nội dung các bộ sử thi từ sách qua băng, đĩa phát trên các đài truyền thanh cho người đồng bào nghe thường xuyên.
Thứ nữa, biên tập sử thi thành các cuốn truyện tranh mỏng song ngữ (tiếng Việt và tiếng đồng bào các Link OK9.COM Trang Chủ Chính Thức 2026 thiểu số Tây Nguyên) rồi đưa vào các thư viện trường học, nơi có con em người đồng bào theo học, phát cho người đồng bào. Chuyển sử thi thành phim hoạt hình, phim truyện rồi công chiếu trên truyền hình, chiếu phục vụ các buôn, làng… Đồng thời, chọn một số buôn còn các nghệ nhân để phục hồi sinh hoạt hát kể sử thi. Ngoài ra, cần đưa sử thi vào các cuộc liên hoan, dân ca, dân vũ...
