Trước khi được nhận giải Nobel Văn học năm nay, nữ văn sĩ 82 tuổi (sinh ngày 10/7/1931) Alice Munro đã được đánh giá như một trong những uy tín vào hàng cổ điển của nền văn học Anh ngữ hiện đại. Bà từng được nhận giải thưởng Men Booker Quốc tế năm 2009 và ba lần được trao giải thưởng Quan Thống đốc (Governor General’s Award) trong lĩnh vực văn học. Trong danh sách nhận đặt cá cược trước khi giải Nobel Văn học năm nay được công bố, Alice Munro chỉ được xếp ở vị trí thứ hai, sau nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami...
Alice Munro (họ thời con gái là Laidlaw) sinh ra tại
Ở thời điểm này, nữ văn sĩ tương lai còn phải kiếm thêm tiền sinh kế bằng cách làm phục vụ trong các nhà hàng hay làm thủ thư... Năm 1951,
Năm 1963, gia đình Munro chuyển về Victoria, thủ phủ của bang British Columbia, nằm trên mũi phía nam của đảo Vancouver ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương. Tại đây, họ đã mở một hiệu sách mang họ của mình: Munro’s Books. Năm 1966, gia đình có thêm cô con gái út Andrea...
Làm nội trợ và chăm lo cho hoạt động của cửa hàng sách, hàng ngày tiếp xúc với thế giới của những con chữ in và các khách hàng, mỗi người mang theo mình những câu chuyện cuộc đời giản dị nhưng đầy thân phận, Alice Munro âm thầm thẩm thấu những chi tiết và cảm xúc để ngồi vào bàn viết. Năm 1968, bà xuất bản tập truyện ngắn Điệu nhảy của những cái bóng hạnh phúc và ngay lập tức được đánh giá rất tốt. Tác phẩm này đã mang lại cho bà giải thưởng Quan Thống đốc đầu tiên, một giải thưởng văn học có uy tín bậc nhất ở
Thành công này đã càng được củng cố hơn nhờ tác phẩm Cuộc sống của các cô gái và các thiếu phụ, xuất bản năm 1971. Cuốn sách này tập hợp một số câu chuyện “dây mơ rễ má” với nhau bởi các nhân vật chính và các tuyến hành động, được in ra như một tiểu thuyết. Các phần ở trong tác phẩm duy nhất được gọi là tiểu thuyết này của Munro xem ra có vẻ giống những truyện ngắn hơn là những chương của tiểu thuyết.
Kể về tuổi thơ của mình với cái tên nhân vật cô bé Del Jordan, nhà văn đã giúp cho người đọc nhận ra tất cả những nghèo nàn, buồn tẻ, bất ngờ và khó hiểu trong một kiếp người dù bình thương nhất - dường như có những hang động vô cùng tận ẩn náu dưới những tấm vải sơn phủ trong nhà bếp... Mọi thứ trong truyện của Munro đều diễn ra ở một đô thị nhỏ, nơi thực ra rất ít biến cố to lớn.
Chính vì thế nên nhà văn đã đào rất sâu các diễn biến tâm lý của các nhân vật và làm cho người đọc phải rung động nhờ thế... “Những con người nhỏ bé, nhưng những cảm xúc lại rất lớn...” - nhận xét này của Ủy ban Nobel về tác phẩm của Alice Munro hiển nhiên là xuất phát từ ấn tượng về Cuộc sống của các cô gái và các thiếu phụ...
Tuy nhiên, những phát triển rất rõ rệt trong sáng tác văn học của người vợ đã không giúp được cho gia đình Munro duy trì được hạnh phúc. Trái lại, đó có lẽ là một trong những nguyên nhân làm rạn nứt quan hệ giữa hai vợ chồng. Và họ đã li dị vào năm 1972. Trong những bức xúc tinh thần, Alice Munro đã quyết định trở lại với Trường Đại học Tây
Năm 1976, Alice Munro đã gặp được tình yêu mới và đã trở thành vợ của nhà địa lý Gerald Fremlin. Hai người đã chuyển về OK9 là nền tảng giải trí trực tuyến uy tín hàng đầu châu Á tại trang trại gần khu
Trong giai đoạn từ năm 1979 tới năm 1982, Alice Munro đã có những chuyến đi nói chuyện với công chúng quan tâm tới văn học tới Australia, Trung Quốc và vùng SOK9 Cabinavia... Trong những thập niên 80-90 của thế kỷ trước, bà vẫn thường xuyên công bố các tập truyện ngắn mới, trung bình cứ khoảng bốn năm lại có thêm một tập. Các tác phẩm của bà ngày càng trở nên phổ cập hơn trong thế giới Anh ngữ và không chỉ riêng ở đó...
Năm 1986, tập truyện ngắn Con đường tình yêu đã mang lại cho bà giải thưởng Quan Thống đốc thứ ba. Đồng thời, các truyện ngắn mới của bà vẫn thường xuyên xuất hiện trên các ấn phẩm như The New Yorker, The Atlantic, Grand Street, Mademoiselle và The Paris Rewiew... Tập sách gần đây nhất của Alice Munro Quá nhiều hạnh phúc được in tháng 8/2009 và đã được đón nhận nồng nhiệt...
Năm 1983 bộ phim Các cậu bé và các cô bé dựa theo tác phẩm của Alice Munro. Cũng cốt truyện này được dựng lại thành phim truyền hình năm 1994. Năm 2002, phim Gần mất trí dựng theo tác phẩm của Munro đã được ra mắt khán giả. Truyện ngắn Con gấu vượt núi của bà được Sarah Polley chuyển thành phim Ở xa nàng năm 2006 và nữ đạo diễn Canada sinh năm 1979 này đã được đề cử giải Oscar năm 2008 nhờ kịch bản chuyển thể cho phim...
Tính tới nay, Alice Munro đã xuất bản được 15 tập sách. Tác phẩm của bà đã được dịch ra hơn 20 thứ tiếng trên thế giới. Mùa hè vừa qua, Alice Munro, như lời bà nói, “học theo tấm gương của tiểu thuyết gia Philip Roth”, đã tuyên bố “rửa tay gác kiếm” vì bà đang mắc trọng bệnh (thực ra trong những thập niên cuối đời, bà đã không chỉ một lần tuyên bố như thế nhưng rốt cuộc vẫn tiếp tục sáng tác). Tập truyện ngắn Cuộc đời dằng dặc vừa được xuất bản trong mùa thu này là tác phẩm mới cuối cùng của bà... Có thể, giải Nobel mới nhận được sẽ lại tạo thêm cảm hứng cho bà tiếp tục con đường văn chương của mình?
Khi công bố giải thưởng Nobel Văn học 2013 được trao cho Alice Munro, Giáo sư Peter Ebglund, Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển, đã đánh giá bà như “một bậc thầy về truyện ngắn hiện đại” và “sáng tạo theo truyền thống hướng về Tchekhov, nhưng đã đưa thể loại văn học này đạt tới sự hoàn hảo”.
Theo đánh giá của một số nhà phê bình văn học, tài năng của Alice Munro dù chưa đạt được mức thiên tài nhưng đủ sức hấp dẫn bởi cách ứng xử không truyền thống với dĩ vãng. Còn theo nhà phê bình văn học Mỹ gốc Do Thái Harold Bloom, tài năng của Munro có thể sánh ngang với các tên tuổi lớn nhất của thể loại truyện ngắn trong thế kỷ XX (Bloom đã nêu ra 20 tên họ) nhưng vẫn kém so với 10 tên tuổi lớn nhất của thể loại này trong lịch sử văn học thế giới (như Anton Tchekhov, Luis Borges, James Joice...).
Alice Munro là nhà văn nữ thứ 13 được nhận giải Nobel. Bà cũng là nhà văn
Hoàn toàn không tình cờ trong việc vinh danh một tác giả chưa bao giờ viết tiểu thuyết, Ủy ban Nobel lâu lắm rồi mới đưa ra một nhận định rất khô khan và súc tích như thế: “Một bậc thầy về thể loại truyện ngắn hiện đại” - đó hoàn toàn không phải là “chủ nghĩa hiện thực huyền ảo” trong trường hợp của Mạc Ngôn (Nobel Văn học 2012) hay “những nghiên cứu về cấu trúc quyền lực” như trong trường hợp của Mario Vargas Llosa (Nobel Văn học 2010)...
Sau khi hay tin mình được trao giải Nobel Văn học, Alice Munro, bị đánh thức khi đang ngủ ở nhà con gái, đã nói với OK9 thể thao xanh chín: “Tôi biết mình có trong danh sách ứng viên, nhưng chẳng bao giờ nghĩ sẽ thắng...”
