Về thôn Linh Kiều, xã Hiệp Hòa, nằm bên núi Hòn Kẻm Đá Dừng, nơi dòng thượng nguồn Thu Bồn chảy giữa đôi bờ vách đá, thăm mẹ Lê Thị Nghê cùng với tôi, các cán bộ UBND huyện Hiệp Đức, Quảng Nam đều ngậm ngùi: "Ngày đó, nếu mẹ Nghê không chấp nhận hy sinh đứa con trai độc nhất mới tròn 3 tháng tuổi của mình để cứu bộ đội, du kích và dân làng thoát khỏi sự vây ráp, khủng bố của giặc Mỹ thì ở thôn Linh Kiều đã có một đại tang...". Thế nhưng, khi tôi hỏi, địa phương đã có chính sách ưu đãi gì đối với mẹ Nghê chưa, thì ông Trần Thanh Bình - Trưởng phòng LĐ-TB&XH huyện Hiệp Đức tỏ ra lúng túng, ngập ngừng nói rằng, trường hợp mẹ Nghê không có trong qui định của chính sách ưu đãi người có công với cách mạng nên rất khó giải quyết...
Đến khi gặp được mẹ Nghê, người mẹ tuổi đã ngoài 75, với mái đầu tóc đã trắng xóa, đôi mắt đờ đẫn, thất thần, nhắc lại chuyện cũ trong nước mắt, bất giác tim tôi đau nhói. Bần thần nhìn lên dãy núi Hòn Kẻm trước nhà, giọng mẹ Nghê nghẹn ngào: "Thằng Tân mà còn sống thì nay nó cũng có vợ, sinh cho tôi những đứa cháu nội... nhưng nó chết mất rồi !".
Mẹ Nghê cùng chị Liên (bên phải) và hai cháu ngoại.
Đã có không ít người khi nghe chuyện mẹ Nghê đã vội phán quyết này nọ, nhưng tôi tin chắc rằng, nếu họ được ngồi với mẹ Nghê như tôi bây giờ, hẳn sẽ chỉ có sự thông cảm, sẻ chia bao nỗi đau đớn, dằn vặt kéo dài đã hơn 30 năm qua đối với người mẹ đã vì sự sống còn của cách mạng, của đồng bào mình mà đành lòng dứt bỏ đứa con yêu quí...
Đúng như vậy, vào cái thời khắc lính Mỹ được trang bị vũ khí hiện đại, tối tân đến tận răng, đổ bộ từ trực thăng xuống Linh Kiều, đốt phá sạch làng xóm, rồi vây kín núi Hòn Kẻm, hòng tiêu diệt sạch sẽ những con người trụ bám đất này - những người đã cùng gia đình mẹ Nghê đồng cam, cộng khổ đi theo cách mạng đánh đuổi giặc thù cứu nước, thì còn có sự lựa chọn nào hơn để có thể chu toàn giữa lợi ích gia đình và mạng sống của cán bộ cách mạng, của bà con làng xóm quê hương.
Trong khi giặc Mỹ khép dần vòng vây đến gần sát hang núi, nơi mà gần 300 người đang ẩn nấp; chúng điên cuồng lùng sục, xả đạn như vãi trấu thì thời gian cho mẹ Nghê chọn lựa chỉ còn tính bằng giây... Giọng mẹ Nghê như chìm trong tiếng khóc, ngắt đoạn: "Hồi đó, giặc càn quét liên tục nên trụ bám ở làng ni đói khổ lắm nên tui đâu có đủ sữa cho thằng Tân bú. Lúc lính Mỹ càn quét lên đây tui còn nhớ dịp đó khoảng cuối tháng 10/1969... Cả cái làng ni và du kích, bộ đội có gần 300 người đều di chuyển vào ẩn núp trong cái hang đá ở núi Hòn Kẻm... Ở trong đó vừa đói, vừa khát, tui cạn kiệt sữa mà thằng Tân cứ quẫy đạp, khóc đòi bú, dỗ kiểu chi cũng không chịu nín... Nếu để nó khóc thì bị lộ, mọi người sẽ bị giặc Mỹ giết sạch... Lúc đó, tui ôm con trai trong lòng phân vân nhiều lắm. Hùm dữ không ăn thịt con, đằng này tui chỉ có mỗi nó là con trai, là giọt máu cuối cùng mà chồng tui để lại...". Nói đến đây, mẹ Nghê òa khóc nức nở. Cổ họng tôi khô rát, như nghẹn lại, lồng ngực buốt nhói từng cơn...
Chị Lê Thị Liên, người con gái duy nhất của mẹ Nghê còn sống đến bây giờ đã là một phụ nữ 47 tuổi, rưng rưng nói: "Hồi đó tui mới được gần 4 tuổi, cha tui và mấy anh, chị em cũng vừa bị chết chung trong căn hầm do máy bay B52 oanh tạc. Lúc chạy giặc càn, mẹ tui bế em Tân và tui cùng mọi người vào hang...". Cho tới khi trưởng thành, chị Liên mới được nghe những người có mặt trong hang núi Hòn Kẻm ngày đó kể lại câu chuyện mẹ Nghê chấp nhận hy sinh em trai mình để cứu cán bộ cách mạng cùng dân làng thoát khỏi họng súng giặc Mỹ. Đau lòng nhất là mộ con trai bà Nghê đã bị thất lạc...
Từ sau ngày chiến tranh kết thúc, cứ mỗi lần nổi cơn điên loạn, mẹ Nghê lại lên hang núi Hòn Kẻm lật từng viên đá ở miệng hang tìm kiếm xác con. Cứ mỗi lần như vậy chị Liên lại mang hương lên đây thắp cầu cho linh hồn em trai được siêu thoát, rồi dẫn mẹ về nhà... Chị Liên lấy chồng sinh 5 đứa con nên cuộc sống khổ cực trăm bề. Vợ chồng, con cái chị Liên cùng mẹ Nghê hẩm hút, nương tựa với nhau trong ngôi nhà xiêu vẹo, rách nát, mãi cho tới cuối tháng 9/2008, cán bộ, chiến sĩ Phòng CSCĐ, bảo vệ và hỗ trợ tư pháp OK9 trang cược thể thao xanh chín nhất châu Á TP Đà Nẵng quyên góp ủng hộ 30 triệu đồng xây tặng một ngôi nhà mới...
Nhìn mẹ Nghê đã vào cái tuổi gần đất xa trời, song vẫn cứ mãi ám ảnh về những đau thương, mất mát của cuộc chiến tranh ác liệt một thời, mới thấy sự hy sinh lớn lao, cao cả của mẹ Nghê, cũng như bao người mẹ khác trên đất Quảng Nam trung dũng, kiên cường trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước
