30 năm "cướp cơm thần chết" trên dòng Sêrêpôk

Ngăn những chuyến đò "âm phủ"

Ngôi nhà nhỏ nằm treo mình dưới chân cầu, sát mép dòng sông chảy ngược Sêrêpôk. Nó trở nên nhỏ bé, thăm thẳm so với thành cầu cao vòi vọi. Từ sân nhà lão nhìn lên cầu phải rướn mắt, ngước cổ, ngửa lưng. Con dốc đổ xuống nhà lão, vừa ngoằn ngoèo vừa hun hút, phải bậm môi, nghiến răng. Chạm chân tới sân nhà lão là chạm chân xuống dòng Sêrêpôk. Con sông khoác trên mình vô vàn điều bí ẩn. Nó không chảy ra biển, nó chảy ngược lên đại ngàn. Từ lâu nó được biết đến là một con sông độc nhất vô nhị trên thế giới. Dòng chảy ngược của nó nhìn từ trên cao như dải thổ cẩm thắt lưng cô gái Ê đê. Nhưng trong lòng nó, những dòng xoáy âm ỉ, bất chợt đã nuốt trọn vạn vật.

Con người dường như cũng quá nhỏ bé. Lão đánh cá trên dòng sông chảy ngược, đã 30 năm. Sự hung hãn của dòng nước, những bí ẩn từ trong ghềnh đá, lão nắm rõ. Quen lắm rồi. 30 năm trước, từ quê Thanh Hóa du mục vào Tây Nguyên, lão đã chọn dòng sông này, như là định mệnh.

Chẳng biết từ bao giờ, người dân đã đặt cho lão biệt danh: "Hiệu vớt người nhảy cầu". Hễ phát hiện ra vụ nhảy cầu nào, là y như rằng họ kêu gào tên lão. Đêm cũng như ngày. Lão không thể nhớ hết những vụ nhảy cầu 14, trong đó lão chứng kiến và ra tay cứu vớt.

Đó là buổi chiều ngày hè năm 2013, khi thủy điện đóng cửa, những thớ đá giữa dòng trơ ra, nhô khỏi lòng sông. Lão thấy có đôi nam nữ ngồi ôm nhau trên phiến đá. Nếu là bọn trẻ chơi đùa ra tắm sông thì lão đã quát vào ngay. Nhưng chuyện tình cảm, người ta đang tình tứ thế kia, lão không nỡ. Chiều nhập nhoạng tối, lão đang loay hoay gỡ lưới ở phía bên kia sông, thì bên này nghe tiếng kêu la thất kinh. Lão rọi ánh nhìn về bên đó, thấy đám thanh niên nhốn nháo. Đứa khóc lóc, đứa la hét. Lão vội vàng bơi lại, không đứa nào còn giọt máu trên mặt. Chúng chỉ xuống phía dưới, nói không ra hơi. Cô bé đã lao đầu xuống dưới gầm đá. Lão hiểu ngay.

Trong gầm đá có một dòng xoáy ngầm rất mạnh, dòng này sẽ cuốn mọi thứ vào sâu bên trong vài chục mét, và kẹp chặt trong các hốc đá nhỏ. Ngay cả một thợ lặn chuyên nghiệp, nếu lọt vào vũng xoáy ấy, sẽ chẳng bao giờ quay ra được. Quy luật bất trắc của sông, chỉ có những người gắn bó lâu đời mới hiểu được. Lão nhìn vào gầm đá, lắc đầu. Nhưng lão cố giấu tâm trạng, sợ bọn trẻ hoảng loạn. Bây giờ việc cần thiết là đưa bọn trẻ vào bờ cho kịp lúc thủy điện xả nước. Cứ hai đứa một lượt, lão cho ngồi trên chiếc xuồng rách lỗ chỗ của lão. Vừa đi vừa tát nước ra. Chuyến cuối cùng chở cô em gái nạn nhân, lão đã một phen "hồn bay phách lạc". Cô em giãy dụa, nằng nặc đòi cứu chị, đòi lao xuống cùng chị. Đứng trên xuồng, cô bé nhảy lộn nhào lên. Lão phải bấu chặt vào thành đá, giữ chặt xuồng. Khuyên cô bé bình tĩnh, vào bờ rồi lão sẽ ra cứu chị sau. Trong tình huống ấy, nếu xuồng lật, thì cả lão và cô bé cũng khó lòng thoát thân. Với sức chảy ở đoạn sông ấy, sức vóc của lão không thể bơi được vào bờ. Tất cả sẽ là bi kịch.

Nghề đánh bắt và nghiệp cứu người của lão, chẳng ai bắt buộc cả. Tự lão vận lấy vào mình. Rít một điếu thuốc lào, lão ngước mặt lên trời, lão nói trong bảng lảng hơi thuốc: "Tôi đâu có muốn nhận thành tích cứu người làm gì. Mà ngặt nỗi người ta nhảy cầu thì mình phải cứu. Đó là trách nhiệm của lương tâm và đạo đức. Mỗi đêm, tôi luôn thầm mong những giấc ngủ thật sâu. Đừng ai làm điều dại dột khuấy động đàn cá no lưới của tôi".

"Đất có thổ công, sông có hà bá". Đã hơn một lần lão muốn từ bỏ căn nhà ổ chuột và miếng đất "chó ăn đá gà ăn sỏi" để đi tìm một vùng đất hiền hòa hơn. Nhưng, không thể bỏ được. Chẳng biết điều gì đã kéo rịt lão ở lại. Lão không đủ ngôn ngữ để diễn tả cho người khác hiểu. Lão chỉ nói được mỗi câu: "Cái số rồi, phải chịu thôi". Đêm, khi giấc ngủ vợ con đã say, lão lặng lẽ mò dậy. Lặng lẽ vác xuồng, lặng lẽ vung mái chèo khua nước giữa dòng Sêrêpôk. Lão đi cho đến gà gáy sáng thì về. Đó là những đêm lao động bình yên nhất của lão. Còn lại, thi thoảng, những tiếng kêu xé đêm, tiếng  vùng vẫy quẫy đạp hỗn loạn giữa dòng là y như rằng, lão phải bỏ lưới bỏ chài đi cứu người.

Lão nhớ rất rõ, đêm mồng 3 Tết 2012, lão đã cứu được cụ ông 82 tuổi (xã Hòa Thắng, TP. Buôn Ma Thuột) nhảy cầu 14 tự vẫn. Cụ ông được lão cứu sống, vẫn chưa hết bàng hoàng. Nhìn lão khóc ông ổng. Lão hối vợ đốt lửa lên, lấy dầu gió xoa ấm người cụ ông.

Nguyên tắc cứu người của lão là không bao giờ hỏi nguyên nhân vì sao mà lại chọn cái chết. Lão bảo, không muốn khơi lại tổn thương trong họ. Để đi đến cầu gieo mình, thì họ đã không còn chọn lựa nữa, họ cùng quẫn, bức bách, hay đau khổ đột đỉnh mới hành động như vậy. Nhưng hầu hết những trường hợp lão cứu sống, đều có chung một điểm là thất tình và buồn chuyện gia đình. Lão chỉ khuyên họ, hãy trân trọng sự sống. Con người sinh ra được làm người đã là một đặc ân lớn, chúng ta không nên hủy hoại món quà thượng đế ban tặng.

Lão cứu người, như duyên nợ phải làm. Có người biết ơn, nhưng có người trách móc lão đã ngăn cản họ chết. Lão không giận, trái lại còn thông cảm, bởi lão thấy người ta trách đúng. Là câu chuyện cười ra nước mắt của vợ chồng lão, mỗi khi kể lại lão cứ nhìn vợ cười. Tháng 12 năm 2013 vợ lão đang đơm cá ở rìa sông thì phát hiện một thanh niên nhảy cầu. Bà vợ hô hoán chồng tới. May là anh ta nhảy xuống ngay vùng nước lặng, bên cạnh có chiếc cột sắt mắc vào hòn đá lớn. Anh ta bám được vào cột sắt, mặt tái nhợt nhạt. Lão khuyên nhủ, anh ta đồng ý cho lão đưa vào bờ. Vừa vào tới bờ, anh ta dùng dằng muốn lao ra đòi chết tiếp. Trong lúc giằng co, anh chàng đấm sưng mặt, hộc máu mồm vợ lão. Kết quả, vợ lão phải nhập viện cấp cứu.

Cầu 14, đêm kinh hoàng và tang thương

Vụ tai nạn Ok987 hiện đang mở kinh hoàng xảy ra đêm17/5/2012 tại đầu cầu 14 thuộc địa phận tỉnh Đắk Lắk khiến 34 người chết, là sự kiện gây chấn động trong cuộc đời ngư phủ của lão. Lão đã chứng kiến nhiều vụ tai nạn, lão đã vớt nhiều người xấu số ngay tại chân cầu. Nhưng đêm ấy, khi chiếc xe khách lao từ thành cầu xuống mé sông, vẫn ám ảnh lão trong từng giấc ngủ. Lão là người duy nhất nhìn thấy thời khắc cuối cùng của chiếc xe, trước khi nó lao xuống cầu.

Lão nhớ lại, vẫn như ngày hôm qua thôi: "Khoảng 22h, tôi đang xem ti vi trong nhà, thì nghe tiếng chó sủa ở ngoài. Tôi ra sân, nhìn lên cầu thấy chiếc xe khách lao sát mép cầu. Tôi không nghĩ sự cố nghiêm trọng xảy ra. Tôi bước vào trong nhà, nhưng chưa kịp ngồi xuống ghế thì một tiếng rầm như sấm, theo sau tiếng cành cây, đất đá rơi ào ào. Tôi cầm đèn pin lao ra, thằng con trai của tôi cũng vùng dậy. Tôi chạy lên cầu, ngó xuống đã thấy bốn bánh xe chổng lên trời. Đường vắng lặng, màn đêm tĩnh mịch. Tuyệt nhiên không nghe thấy bất cứ một tiếng la hét nào. Tôi chạy về nhà, lao xuống mé sông để tiếp cận chiếc xe. Vợ tôi thì chạy lên đường hô hào bà con ứng cứu. Hai cha con tôi xuống tới nơi thì nghe thấy tiếng gọi má ơi thất thanh của em bé. Ở phía đầu xe, nước đã ngập ngang người. Tôi lôi em bé là con của hai vợ chồng tài xế đã tử vong ra khỏi xe, chuyển cho thằng con trai ôm lên bờ rồi tiếp tục đập cửa để lôi những người đang mắc kẹt…"

Công tác Oka9 kèo World Cup 2026 diễn ra khẩn trương, nhờ sự đồng lòng giúp sức của người dân. Suốt đêm hôm ấy, vợ lão phải đốt hết đống củi ngoài vườn để lấy nguồn sáng. Lão và con trai hì hục san đường cho Oka9 kèo World Cup 2026 chuyển nạn nhân lên. Người khóc, người la thảm thiết, không khí tang thương xé toạc màn đêm. Dòng Sêrêpôk dường như ngừng chảy. Nỗi kinh hoàng choáng ngợp không khí những ngày sau đó.

Những đêm hôm sau, lão vẫn khua mái chèo vượt ghềnh, rẽ đá tìm luồng cá. Lão bảo, hà bá hung tợn thế lão còn không sợ thì lão sợ gì ma quái. "Sơn ăn tùy mặt, ma bắt tùy người". Ở khúc sông này, lão đã cứu vô số người, tức là lão đã cướp cơm của thần chết quen rồi. Lão cười, ví rằng: "Chỉ có thần chết sợ tôi thôi chứ tôi sợ gì". 30 năm trước, cá tôm nhiều vô kể, người nhảy cầu chết không nhiều như bây giờ. 30 năm sau thì ngược lại. "Phú quý sinh lễ nghĩa", giàu quá hóa điên rồ, người ta đâm chán sống, nên người ta tìm đến cầu để chết nhiều lắm". Lão giải thích nôm na như vậy.

Lão trăn trở vì không thể giật sự sống lại cho một số trường hợp nhảy cầu. Cũng bởi chiếc xuồng của lão cũ nát quá, rách bươm khắp nơi. Có những ca, chỉ còn vài mét nữa là tiếp cận được nạn nhân thì nước vào, xuồng chìm nghỉm. Lão thẫn thờ buông xuôi, lòng đau nhói. Cách đây 4 tháng, lão được hai vợ chồng ở Gia Lai tìm đến nhà tặng bốn triệu đồng để đóng lại con xuồng. Lão hồ hởi lắm. Từ nay, có xuồng mới, không phải tát nước nữa, nhất định lão sẽ không bỏ lỡ một vụ nhảy cầu nào.

30 năm dong thuyền xuôi ngược, mài mòn từng hòn đá trên dòng Sêrêpôk, lão vẫn nghèo lắm. Vẫn phải sống dựa bụng vào sông, bám sông cho đến lúc chết. Ba đứa con lớn lên, đều đi làm công nhân để tự nuôi thân. Lão vui vẻ vì không có đứa nào nối nghiệp cha.